www.odemagazine.com
Gezondheid doe je zo
Hoog cholesterol? Probeer eens het mediterrane dieet, met een glaasje rode wijn per dag. De beste manier om de ‘oorlog tegen kanker’ te winnen? Meer nadruk op gezonde voeding, lichaamsbeweging en een actief sociaal leven.
Steeds meer artsen realiseren zich dat een dergelijke benadering, gericht op preventie en een conservatieve inzet van medicijnen en technologie, hun patiënten niet alleen vitaler zal maken, maar hen ook veel geld zal besparen. In het debat over de hervorming van het Amerikaanse gezondheidsstelsel spreken een aantal artsen en onderzoekers zich uit om nog veel meer te veranderen dan de wijze waarop de gezondheidszorg moet worden betaald. Zij geloven dat het, in de woorden van Dean Ornish, oprichter en voorzitter van de Preventive Medicine Research Institute in Sausalito in Californië, tijd is om ‘niet alleen te veranderen wie er wordt verzekerd, maar ook wat er wordt verzekerd’.
Met dat uitgangspunt hopen zij politici te inspireren een andere benadering te volgen. Ornish is een van de meest uitgesproken critici van de Amerikaanse gezondheidszorg, en hun kritiek raakt evengoed de stelsels in andere landen. Zij beweren dat een fors deel van de Westerse geneeskunde te vaak ineffectief en zelfs schadelijk is. De nadruk zou te veel liggen op symptoombestrijding en op het idee dat de zorg voor uw gezondheid toch vooral de verantwoordelijkheid is van medische experts, niet van u. Zhaoming Chen, voorzitter van de American Association of Integrative Medicine (AAIM), omschrijft het huidige gezondheidsstelsel als een ziek systeem. ‘We behandelen iemand pas wanneer hij ziek is’, merkt Chen op. Van iedere dollar die aan gezondheidszorg wordt uitgegeven, wordt 95 cent besteed om de ziekte te bestrijden. Zijn oplossing: ‘De beste manier om kosten te besparen, is door preventie.’
Die nadruk op het voorkomen van ziekten is een cruciaal element in wat Ornish, Chen en andere critici propageren: een alternatief dat ze ‘integrale geneeskunde’ noemen. In die opvatting van gezondheidszorg wordt het beste van de Westerse geneeskunde gecombineerd met eenvoudige manieren die nog vaak ‘alternatief’ of ‘complementair’ worden genoemd, maar vooral nuttig blijken wanneer conventionele therapiën niet goed werken. Integrale geneeskunde stelt de patiënt centraal en niet de arts, werkelijke oorzaken en niet de symptomen, gezondheid en niet de ziekte. Integrale geneeskunde biedt eenvoudige, effectieve en kostenbesparende oplossingen voor veel van de huidige problemen.
Terwijl Europese landen graag aan de andere kant van de Atlantische Oceaan kijken voor inspiratie voor nieuw beleid, is het voor de meeste buitenstaanders snel duidelijk waarom president Obama een hervorming wenst. De manco’s van het Amerikaanse stelsel voor gezondheidszorg zijn enorm. De kosten rijzen de pan uit, net als de aantallen gevallen van moderne ziekten als kanker, diabetes en hartaandoeningen. De VS staan volgens de Wereldgezondheidsorganisatie uit 2000 op de zevenendertigste plaats als het gaat om de kwaliteit van de gezondheidszorg. En dat terwijl er per persoon twee keer zoveel aan gezondheidszorg wordt uitgegeven als in andere ontwikkelde landen.
Dit jaar stond in het American Journal of Medicine een studie waaruit bleek dat meer dan de helft van de faillissementen onder particulieren wordt veroorzaakt door ziektekosten. Van de onderzochte gevallen had maar liefst driekwart een ziektekostenverzekering, en de meesten hadden een goede opleiding, een eigen huis en een baan in de middenklasse.
Daniel Dunphy schudt zijn hoofd bij de statistieken. Dunphy is als arts verbonden aan het San Francisco Preventive Medical Group, een ‘integrale’ kliniek waarin zowel conventionele als alternatieve therapieën worden voorgeschreven. ‘Wat we nu hebben is niet een gezondheidsstelsel; het is een geneeskundebezorgingsstelsel’, zegt Dunphy beslist, die doelt op de neiging van artsen om hun patiënten pillen voor te schrijven of door te verwijzen naar een specialist, ongeacht de noodzaak. ‘En zelfs daar zijn we slecht in’, voegt hij enigszins cynisch toe. ‘We geven medische zorg aan mensen die het niet nodig hebben, en als mensen het wel nodig hebben, geven we het niet, en als we het geven, doen we er alles aan om te zorgen dat ze niet worden terugbetaald.’
Met zijn toespeling op ‘bestaande aandoeningen’ die verzekeraars graag in de strijd werpen om te voorkomen dat ze de doktersrekeningen moeten betalen, herhaalt Dunphy een pijnlijk aspect van het Amerikaanse zorgstelsel: de verzekeraars hebben immense afdelingen aan het werk waar wordt uitgezocht hoe ze de medische uitgaven van hun klanten kunnen weigeren te vergoeden. Minder bekend is het andere deel van Dunphy’s bewering: veel zorg is onnodig. Onderzoeken, ingrepen en procedures waarvoor geen medische aanleiding was, zijn verantwoordelijk voor ongeveer dertig procent van de totale uitgaven.
Misschien wordt die onnodige zorg veroorzaakt door bepaalde prikkels in het stelsel voor gezondheidszorg. Dat suggereerde Robert A. Levine, professor laboratoriumgeneeskunde aan Yale University, in een recent artikel op de website van de New England Journal of Medicine. Levine wijst erop dat artsen worden beloond voor ieder medisch voorschrift: een recept voor een medicijn, een doorverwijzing voor een onderzoek of operatie. ‘Al waren alle artsen volstrekt ethisch en schreven ze alleen onderzoeken en behandelingen voor die naar hun mening echt nodig zijn,’ betoogt Levine, ‘dan nog moeten het wel heiligen zijn als ze niet zouden neigen naar beslissingen die een financieel voordeel opleveren.’
De kosten van de gezondheidszorg stijgen terwijl niemand gezonder wordt. Hervormingen die daar niets aan doen, zijn gedoemd te mislukken. Daarom maakte Ode een rondgang langs de pioniers die het Amerikaanse stelsel voor gezondheidszorg radicaal willen veranderen, en daarmee inspiratie bieden voor andere landen. Hier volgen Ode’s vijf eenvoudige tips voor de toekomst van de gezondheidszorg: een recept om de principes van de integrale geneeskunde toe te passen ten einde de gezondheidszorg eenvoudiger, effectiever en betaalbaarder te maken.
1. Voorkomen is beter dan genezen
Met zijn wijsvingers tekent Dunphy een ijsberg in de lucht. ‘Wat wij zien in de Westerse geneeskunde is slechts het topje van de ijsberg’, legt hij uit en hij doelt op de symptomen die worden bestreden met pillen en technologie. ‘Wat we niet zien, is alles onder de oppervlakte, en dat is waar chronische ziekten ontstaan, maar ook genezing.’ En het zijn die chronische ziekten, zoals kanker, diabetes en hartziekte, die samen zorgen voor een fors deel van de uitgaven voor gezondheidszorg. Wanneer we die ziekten kunnen voorkomen, kunnen we veel leed vermijden.
Ongeveer de helft van de Amerikaanse volwassenen heeft een chronische aandoening; in Nederland gaat het om 4,5 miljoen mensen, volgens het Landelijk Informatie Netwerk Huisartsenzorg. Ornish beweert dat maar liefst driekwart van de ruim anderhalf biljoen euro die vorig jaar in de VS werd uitgegeven aan gezondheidskosten kan worden toegeschreven aan deze chronische ziekten, waartoe hij ook zwaarlijvigheid rekent. ‘Al deze aandoeningen kun je niet alleen voorkomen door veranderingen in je dieet en levensstijl,’ zegt hij, ‘maar je kunt er op die manier zelfs van genezen.’ Chen van de AAIM sluit zich daarbij aan: ‘Als we onze levensstijl niet veranderen, zullen we nooit de kosten terugbrengen.’ Ter illustratie verwijst Chen naar een recente studie in Archives of Internal Medicine onder meer dan twintigduizend Duitsers. Niet-rokers zonder overgewicht die gezond eten en een half uur per dag lichaamsbeweging nemen, hebben 93 procent minder kans op diabetes, 81 procent minder kans op een hartaanval, 50 procent minder kans op een beroerte en 36 procent minder kans op kanker dan mensen die geen van deze vier factoren in hun leven hebben geïntegreerd.
Een verandering in je leven maken, zo beweren Chen, Ornish, Dunphy en anderen, heeft te maken met een reeks van keuzes die artsen nadrukkelijk met hun patiënten moeten bespreken. We kunnen gezonder eten, meer buiten zijn, meer bewegen, maar ook beter leren omgaan met stress en meer ontspannen. En we kunnen er meer aan doen om onze sociale contacten te onderhouden: vriendschap is gezond, zeggen onderzoekers keer op keer.
Toch valt er een forse psychologische obstakel te overwinnen om preventie op de politieke agenda te krijgen. Want hoewel voorkomen volgens het gezegde beter is dan genezen, beloont onze cultuur de helden die oplossingen bedenken voor bestaande problemen en kwalen, niet de mensen die zich succesvol inzetten om te zorgen dat deze problemen worden voorkomen. Bovendien, per definitie blijven de voordelen van preventie vele jaren of zelfs generaties onduidelijk.
Maar volgens Ornish is er een andere uitdaging rondom preventie: het klinkt niet sexy. ‘Preventie is saai’, zegt hij. ‘We moeten ons richten op beter leven. Als je gezond leeft, is het waarschijnlijker dat je er beter uitziet, je je beter voelt, gewicht verliest en nog gezonder wordt. Je lichaamsgeur verbetert en je kunt beter proeven en beter vrijen.’ Wat is daar nu op tegen?
2. Eet gezond
Roberta Lee, als eerstelijnsarts verbonden aan de afdeling Integrale Geneeskunde van het Beth Israel-ziekenhuis in New York, is van mening dat iedere arts allereerst een recept zou moeten uitschrijven dat de voeding en levensstijl betreft. ‘Voor de verbetering van de levensstijl geldt: baat het niet, dan schaadt het niet’, stelt Lee. Ze merkt op dat veel aandoeningen die thans niet gemakkelijk geconstateerd of genezen kunnen worden, door verandering in voeding en levensstijl kunnen worden verlicht. ‘Er zijn speciale diëten die het welzijn bevorderen’, meent Lee. ‘Die zorgen voor minder ontstekingsreacties en bevatten meer vezels, vitaminen en mineralen in de vorm van veel groente en fruit en volkorenproducten.’
Lee, die aan de universiteit van Arizona als een van de eersten afstudeerde aan het Center for Integrative Medicine van de gerenommeerde vitaminenarts Andrew Weil, is een pionier op het gebied van integrale geneeskunde. Ze geeft cursussen aan andere artsen en heeft een praktijk bij het Beth Israel Continuum Center for Health and Healing in New York, waar patiënten zich kunnen laten behandelen door artsen die in integrale technieken zijn gespecialiseerd. Ze beklaagt zich erover dat voeding onvoldoende aandacht krijgt: ‘Een doorsnee-arts heeft in zijn hele artsenopleiding gemiddeld twee uur college over voeding gevolgd.’
Toen een vrouw van 24 bij Lee kwam met een ernstig geval van chronische vermoeidheid informeerde ze allereerst naar haar vroegere voedingspatroon en leefgewoonten. Ook wanneer ze goed had geslapen, had de patiënte weinig energie: van iedere inspanning werd ze snel moe. Ze werd depressief en slikte antidepressiva. Lee hoorde van de vrouw dat ze haar hele jeugd had getraind om wedstrijdtennister te worden. Door dat hoge activiteitsniveau had ze een hoge verbranding, waardoor ze nooit had hoeven opletten wat ze at. Het gevolg: ze dronk veel sportdrankjes en at veel gemaksvoedsel. ‘Ze kreeg wel calorieën binnen, maar geen voedingsstoffen’, vertelt Lee. ‘Haar reserve aan voedingsstoffen was uitgeput.’ Lee gaf haar een ander dieet met volkorenproducten en veel groente en fruit. Ze schreef ook voedingssupplementen voor, waaronder probiotica ter bevordering van de spijsvertering, en ze stuurde haar naar een acupuncturist. Na een half jaar waren de symptomen verdwenen. De vrouw hoefde geen antidepressiva meer te slikken en begon weer stevig te trainen. ‘Het idee dat je als patiënt de verantwoordelijkheid en het vermogen hebt om iets aan je eigen gezondheid te doen, is al heel belangrijk’, meent Lee.
Het valt niet mee om je aan een goed dieet te houden, ook niet met de beste bedoelingen en een grote dosis wilskracht. Dunphy van de Preventive Medical Group wordt daaraan herinnerd, telkens wanneer hij een halve dag rijden ten noorden van San Francisco komt. In Eureka, een stad van 26.000 inwoners, ziet hij overal om zich heen fastfoodketens en te dikke mensen. Maar rij nog een half uur verder naar het noorden enje komt in Arcata, waar een maximum is gezet op de fastfoodrestaurants. In het Plaza in het centrum van de stad is een boerenmarkt waar lokale, soms ook biologische, producten worden verkocht aan gezond ogende klanten. ‘Dit land heeft betere voeding nodig,’ is de conclusie van Dunphy, ‘en beter betekent biologische en verse groente en fruit. Dat zou je zowel in de studie geneeskunde als op de kleuterschool moeten leren.’
En bovenal: het ziekenhuis, daar waar mensen er zo veel meer behoefte aan hebben, behoort gezonde maaltijden te serveren, want Dunphy’s droge constatering heeft toch wel iets tragisch: ‘Het beste aan ziekenhuiseten is dat mensen snel weer naar huis willen.’
3. Leef bewust
Het klopt dat je bent wat je eet. Maar het klopt net zo goed dat je bent wat je doet. Het overgrote deel van gezondheidsproblemen en risicofactoren bij ziekte komt voort uit de keuzes die we maken: hoeveel tijd we besteden aan werk, sport en ontspanning, hoeveel tijd we met vrienden en buiten de deur doorbrengen, of we de trap nemen of de lift. Het Continuum Center van het Beth Israel is, net als een klein aantal andere ziekenhuizen en klinieken, ingericht op het stimuleren van een gezonde levensstijl.
Dit centrum is op zich al een oase van rust en harmonie. Patiënten kunnen er elke dag om half een ’s middags binnenwandelen voor een meditatieles: een verrassend rustpunt vanuit de drukte op Fifth Avenue, midden in Manhattan. Patiënten die moeten wachten op een dokter of therapeut, zitten in een wachtkamer die lijkt op een kuuroord, voorzien van planten, leren fauteuils, een luxueus vloerkleed en houten tafels. Zelfs de onderzoeksruimten hebben archiefkasten van massief hout, kurken vloeren en de muren zijn kalmerend grijsgroen en oker. ‘Mensen voelen zich anders in een dergelijke omgeving’, zegt Lee van het Center, en voegt eraan toe dat de artsen hier proberen hun patiënten een groter bewustzijn bij te brengen van de emotionele en gedragsmatige kanten van hun ziekte. ‘Het gaat er in feite om dat mensen niet eens begrijpen dat stress je gezondheid schaadt. We zeggen niet dat ziekte alleen maar in je hoofd zit, maar je moet de gevolgen van zaken als chronische stress onder ogen zien.’
Het Sanoviv Medical Institute in Rosarito, Mexico, is ook een gezondheidscentrum waar disciplines samenkomen. Hier gaan ze nog een stapje verder met het idee van de heilzame omgeving. Het instituut is gelegen aan een schitterende kuststrook langs de Stille Oceaan, een halfuur van de Amerikaanse grens. Het is een compleet toegerust ziekenhuis voor non-ambulante patiënten, met een chirurgische afdeling. De meeste patiënten wordt een verblijf van twee weken aanbevolen. En tijdens hun verblijf leren en ervaren de patiënten een levensstijl die is gebaseerd op minder stress, emotioneel welzijn, gezonde voeding en lichaamsbeweging. Veel patiënten komen binnen met ernstige aandoeningen als kanker en multiple sclerose. Anderen komen alleen voor een ontgiftingskuur om de opgehoopte gevolgen van de stress op te ruimen.
Alberto Meza houdt al ruim vier jaar praktijk in het Sanivov. Met zijn collega’s probeert hij een beeld te krijgen van de levensstijl en de genetische zwakke punten van de patiënt, voor de behandeling begint. Pas geleden heeft Meza nog een man van 65 behandeld die leed aan zware migraine, vermoeidheid, spierpijn en geheugenverlies. De verschijnselen waren begonnen nadat hij een klep in zijn aorta had laten vervangen, als remedie tegen hoge bloeddruk. De operatie had weer een andere kwaal veroorzaakt, hartritmestoornissen, dus werd hij nogmaals geopereerd om een pacemaker te laten plaatsen. Na afloop hadden de doktoren een heel scala aan medicijnen voorgeschreven, waaronder bloedverdunners, cholesterolverlagers, slaappillen, pijnstillers en medicijnen tegen hoge bloeddruk. ‘Toen deze patiënt bij ons kwam, was hij zo vergiftigd dat hij geen normaal leven meer kon leiden’, vertelt Meza. ‘We hebben hem een programma voorgeschreven om zijn medicijngebruik terug te schroeven.’
Het programma bestond uit veranderingen in de voeding, voedingssupplementen, dagelijkse lichaamsbeweging en een plan voor stressbeheersing met onder meer driemaal per week een gesprek met een psycholoog en dagelijkse meditatie. Na twee weken was de man weer energiek en alert, en was zijn migraine verdwenen. En hij ging naar huis, net als elke patiënt van het Sanoviv, met een uitgebreid plan van aanpak om deze veranderingen in zijn levensstijl vol te houden. Volgens Meza was het onderliggende probleem dat hij niet voldoende energie had om op te kunnen tegen de stress van de operaties en de ontgifting na al die medicijnen. Zonder de veranderde levensstijl had de man het risico gelopen dat de hoge bloeddruk was teruggekomen waarmee alle problemen waren begonnen.
De lichamelijke conditie kent veel aspecten die baat kunnen hebben bij een correctie van de levensstijl. Volgens een onderzoek uit 2007 in het British Medical Journal kunnen patiënten met een verminderde tolerantie voor glucose, de belangrijkste risicofactor om later type-II-diabetes te krijgen, die overstappen op een gezondere levensstijl, de kans om echt suikerziekte te krijgen met de helft verminderen. Een onderzoek uit 2004 in The Lancet toonde aan dat veranderingen in leefgedrag, stoppen met roken, gezondere eetgewoonten, matig gebruik van alcohol en regelmatige lichaamsbeweging, het optreden van hartziekten met negentig procent kunnen terugbrengen. Deze aandoeningen zorgen thans voor meer vroegtijdige sterfgevallen en hogere kosten in de zorg dan alle andere ziekten, meent Ornish.
Ornish is ervan overtuigd dat correcties van het leefgedrag niet alleen effectiever zijn, maar ook minder duur. ‘Onderzoeken hebben aangetoond dat dotterbehandelingen en plaatsingen van stents om geblokkeerde slagaders te openen het leven niet verlengen en een hartaanval niet voorkomen, tenzij ze binnen enkele uren na de hartaanval worden uitgevoerd’, zegt hij, verwijzend naar een studie in The New England Journal of Medicine. Niettemin werden er in het jaar van verschijning van dit rapport, in 2006, alleen al in Amerika een miljoen dotterbehandelingen uitgevoerd, veelal dagen of weken na de hartaanval. Ornish voegt toe dat, behalve voor een kleine subgroep patiënten, ook een bypass-operatie van de kransslagader het leven niet verlengt; zo’n vierhonderdduizend bypasses zijn er dat jaar uitgevoerd.
Eenvoudige veranderingen in onze levensstijl kunnen veel van deze uitgaven overbodig maken. In 1997 is verzekeraar Highmark Blue Cross Blue Shield begonnen met een door Ornish ontwikkeld programma voor preventieve maatregelen voor mensen met hartklachten of een groot risico daarop. Het dagelijkse regime omvatte een vetarm dieet, regelmatige lichaamsbeweging, stressmanagement en een sociale steungroep. Voor 78 procent van de deelnemers was geen bypass-operatie of dotterbehandeling nodig, en vergeleken met de controlegroep toonden ze significante afnames in bloeddruk, cholesterol en gewicht. In 2003 liet een kostenanalyse zien dat het programma Highmark per patiënt gemiddeld zo’n twaalfduizend euro per jaar bespaarde.
4. Maak gebruik van alternatieve en aanvullende therapieën
Een andere manier om de kosten te drukken is de inzet van alternatieve en aanvullende therapieën, waaronder homeopathie, naturopathie, yoga of kruidentherapie, die de conventionele geneeswijzen kunnen aanvullen en soms vervangen. Acupunctuur is een alternatieve behandelmethode die in ziekenhuizen langzaam ingang vindt en waarvan is aangetoond dat die pijn, stress en misselijkheid kan helpen verlichten in de zorg voor en na een operatie.
De afdeling Integrale Geneeskunde van het Beth Israel-ziekenhuis biedt gratis acupunctuur aan. ‘Acupunctuur zal in de toekomst deel uitmaken van de beste medische praktijken die werken vanuit een conventionele aanpak’, zegt Arya Nielsen, die het project leidt. ‘De research erachter is gewoon té goed.’
Deelnemende acupuncturisten brengen acht uur per week door in het ziekenhuis. Elke patiënt die hun diensten nodig heeft, kan daarom vragen. Onlangs verzocht een vrouw met een pijnlijke open wond in haar onderbuik om zo’n behandeling, nadat ze in haar kamer had gezien dat een medepatiënt acupunctuur onderging. De vrouw gaf haar pijnniveau aan als tien op een schaal van tien en ze had alle morfine die ze veiligheidshalve mocht hebben al gekregen. Maar na een behandeling van eem acupunctuurtherapeute was haar pijnniveau gezakt naar tussen de twee en drie. Volgens Nielsen was de behandeling ‘een erg leerzame ervaring voor de verpleegsters en artsen’ die erbij aanwezig waren.
Het streven is om zowel acupuncturisten als conventionele artsen de voordelen van deze techniek bij te brengen, zodat die kan worden ingebouwd in de beste behandelmethoden van het ziekenhuis. ‘Zelfs als de doktoren de tijd hebben om de research over acupunctuur te lezen, dan nog krijgt het pas vaste vorm wanneer ze de resultaten zien bij de patiënt die ze behandelen’, aldus Nielsen. Zij is ervan overtuigd dat de verzekeraars bepaalde toepassingen van acupunctuur zullen vergoeden. De verzekeringsmaatschappijen zullen ‘gaan inzien dat het een win-winsituatie is, omdat de verblijftijd van de patiënt in het ziekenhuis korter wordt’, zegt ze.
Hoewel acupunctuur kostbaar kan zijn, een behandeling kost tussen de vijftig en tweehonderd euro, kan de therapie ook helpen de kosten te drukken van dure behandelingen voor levensbedreigende ziekten als kanker. ‘Bij veel soorten kanker heeft de conventionele artsenij slechts matige successen weten te boeken’, zegt Dana Ullman, een homeopaat in Berkeley, Californië. Chemotherapie, opereren en bestralen pakken tenslotte niet altijd zo goed uit. Daarom gelooft hij dat sommige patiënten alternatieve behandelingen kiezen, vooral in aanvulling op conventionele behandelingen. Deze behandelingen ‘koesteren, verzorgen en vergroten het eigen afweersysteem van het lichaam. Met het toevoegen van deze behandelingen, zoals homeopathie, acupunctuur en kruidengeneeskunde, breng je het aantal bezoeken aan de hightech operatiekamer en chemotherapieën flink terug, en die zijn veel duurder’, rekent Ullman voor.
Nielsen voegt eraan toe dat uit onderzoek bleek dat acupunctuur bij bepaalde aandoeningen de traditionele behandelingen evenaarde wat betreft effectiviteit op de lange termijn en de kosten. In haar eigen praktijk heeft ze al vaak meegemaakt dat patiënten werden behandeld met Chinese methoden en tegen een fractie van de kosten werden genezen. Zo heeft ze in 2004 een patiënt met zware galstenen behandeld en deze therapie kon zonder opereren de klachten verhelpen. De kosten van vijftien bezoeken aan Nielsen bedroegen ongeveer 1400 euro. De gemiddelde galblaasoperatie kost volgens het Amerikaanse ministerie van volksgezondheid 5500 euro.
5. Behandel naast de ziekte ook de persoon
Het prettige aroma van versneden hooi dat droogt in de zomerzon vult de kleine ziekenhuiskamer. Intussen giet zuster Béatrice Fleury een aftreksel van duizendblad waar de stoom nog van afslaat door een katoenen doek, waarna ze die uitwringt. De geur van het medicinale kruid verspreidt zich in de richting van het bed waar Eliane Perrot ligt te wachten op haar lichaamskompres. Als dat met een warme kruik heel voorzichtig tegen haar onderrug is aangebracht en op zijn plaats wordt gehouden door een lange sjaal van zachte stof, leunt ze met een tevreden zucht achterover. Het kompres helpt haar lever om de toxinen beter te verwerken die zich erin hebben opgehoopt tijdens maanden van therapie tegen borstkanker. De warmte uit de katoenen doek zal ook een tijdelijk gevoel van welzijn geven, een zeldzame gewaarwording voor de breekbare, uitgeputte vrouw van 65.
Alternatieve behandelmethoden als met het duizendbladkompres zijn heel alledaags in de Paracelsus kliniek in het Zwitserse plaatsje Richterswil, circa twintig kilometer ten zuiden van Zürich. De kliniek ging in 1994 van start en hoort bij een gering aantal ziekenhuizen in Europa dat is toegerust voor complementaire geneeskunde. Naast de orthodoxe behandelingen en medicamenten passen de doktoren, die een conventionele opleiding hebben genoten, hier ook therapieën en medicatie toe die zijn gebaseerd op de holistische benadering van de geneeskunde zoals die werd gepropageerd door Rudolf Steiner, de grondlegger van de antroposofie. ‘Wanneer je de ziekte bij een persoon wilt begrijpen en diens zelfhelende kracht wilt stimuleren, dan is het van immens belang om naar de mens als geheel te kijken: lichaam, geest en ziel’, zegt directeur Erich Skala van het Paracelsus. ‘Dat kan misschien meer tijd en inspanning kosten, maar zo behandel je de oorzaken en niet alleen de symptomen.’
Omdat de antroposofische artsen persoonlijke zorg onmisbaar vinden voor een goed herstel, is zorgzame verpleging een belangrijk gegeven in het Paracelsus. Terwijl Fleury het kompres met duizendblad aanlegt, is ze zó weinig gehaast en zó vriendelijk, dat je niet kunt geloven dat haar werkschema tjokvol zit. Ze neemt er de tijd voor om het hete kompres heen en weer te zwaaien tot Perrot zich prettig voelt bij de temperatuur. Ze schudt haar kussen op en ze strijkt de dekens glad. ‘Nou, voelt het echt wel aangenaam zo?’ Als Fleury zachtjes de kamer uit is gelopen, zegt Perrot: ‘Hier ben ik niet zomaar een geval, een nummer of een probleem. Ze behandelen me als een mens. Dat is zó belangrijk.’
De persoonlijke zorg in het Paracelsus heeft wel zijn prijs, ongeveer vijfhonderd euro per dag, ongeveer zeventig euro meer dan het gemiddelde voor andere Zwitserse privéklinieken. De kosten worden gedragen door de publieke zorgverzekeringen in Zwitserland. Ondanks de grote uitgaven wordt de integrale geneeskunde door het merendeel van het Zwitserse volk gesteund. In mei werd een referendum gehouden en 67 procent van de kiezers steunde het voorstel om complementaire behandelingen formeel te erkennen in de grondwet, zodat ze beter kunnen worden ingepast in de gezondheidszorg. Dunphy van de Preventive Medical Group denkt dat de methode van het Paracelsus precies zou voorzien in de behoeften van de Verenigde Staten. ‘Je moet de tijd nemen om de patiënten te leren kennen en naar hun verhalen te luisteren’, zegt hij. ‘Ik wil hun verhaal horen, hun trauma’s, hoe het gaat met hun werk, wat ze eten en op welk moment van de dag, en dan weet ik hoe ik hun probleem moet aanpakken.’
De grens waar de discussie over gezondheidszorg op stuit, zijn de kosten: hoe kan het anders. Voorstanders van integrale gezondheidszorg betogen dat de nadruk op preventie, gezonde voeding en positieve veranderingen in levensstijl, naast complementaire geneeswijzen waarbij niet alleen de ziekte, maar de hele patiënt wordt behandeld, zullen resulteren in een zeer gunstig investeringsrendement.
Kenneth R. Pelletier, klinisch hoogleraar geneeskunde aan de medische faculteit van de universiteit van Arizona en van de universiteit van Californië, kan de argumenten voor integrale gezondheid onderbouwen met harde cijfers. Pelletier heeft een studie gemaakt van de kosteneffectiviteit van bedrijfsprogramma’s ter bevordering van de gezondheid en bestrijding van ziekten onder werknemers. Die programma’s varieerden van gesubsidieerd lidmaatschap van fitness-scholen en cursussen ‘stoppen met roken’ tot biometrische controles en kleinere porties in de bedrijfskantine. Pelletier ontdekte dat de gezondheid en de productiviteit van werknemers van bedrijven met dergelijke programma’s beter waren en het ziekteverzuim en het personeelsverloop kleiner. Hij schat dat een bedrijf gemiddeld na ruim drie jaar een dergelijke investering heeft terugverdiend. ‘Uit deze studie blijkt dat grootschalige interventies inderdaad wijzen op klinische en financiële effectiviteit’, meent Pelletier. ‘Het rendement is groot. Zo kun je gezondheid dus als een investering beschouwen.’
Meer geld, meer pillen en meer technische ingrepen leiden niet per se tot een betere gezondheid. De pleitbezorgers van de integrale geneeskunde geloven in ‘minder is meer’: minder nodeloze medicatie en medische ingrepen en meer preventie en veranderingen in levensstijl kunnen samen forse besparingen en forse verbeteringen in de kwaliteit van leven opleveren. Het beste nieuws is misschien wel dat u niet hoeft te wachten op een wetgever om in uw gezondheid te investeren. Voor dit recept hebt u niemand nodig, u kunt meteen beginnen.
© Ode Magazine USA, Inc. and Ode Luxembourg 2009 (further information in Privacy & Copyright)
