www.odemagazine.com

Lachen is de kern van het leven

Foto: Wanakhavi Wakhisi

Lachen moet je samen doen. Dat geeft een gevoel van verbondenheid, heeft Dhyan Sutorius me al door te telefoon verteld. Daarom vroeg hij me ook of we, wanneer hij langskwam op de redactie van Ode, aan een korte lachmeditatie wilden meedoen met alle aanwezigen. Alle aanwezigen: dat zijn er vandaag drie, dus het wordt intiem. Dat maakt Sutorius niet uit. Het gaat om het beleven van de oefening, weet hij, het ervaren van het samen lachen. Lachen is zeer gunstig voor de samenwerking, lazen we al op de website van Sutorius- -(www.lach-meditatie.info). Daar moesten we met zijn drieen toen al om gniffelen.

Opvallend kwiek komt de zeventig-jarige oprichter van het Centrum ter Bevordering van het Lachen een paar dagen later de drie trappen van Ode's kantoor aan de Rotterdamse Veerhaven opgeklommen. Meteen na zijn entree wil hij aan de slag, want het gesprek dat we zullen voeren, kan pas echt beginnen als we eerst zijn oefening hebben gedaan. Zijn de blazen leeg, dames?, krijgen mijn collega's te horen. Dat is echt een voorwaarde voor een goede meditatie!(Een lege maag is aanbevelenswaardig.) Terwijl de dames giechelend naar de wc snellen, schuift Sutorius vier stoelen in een kleine kring en drinkt nog even snel een glas water: Wie goed lacht, raakt vocht kwijt?? Dan vraagt hij onze aandacht voor waar hij zich in de afgelopen dertig jaar in heeft gespecialiseerd: de lachmeditatie.

Net als een gewone meditatie heeft een lachmeditatie een ontspannend effect op de beoefenaar. Het lachen voegt een extra dimensie toe: het haalt naast innerlijke rust ook levensvreugde naar boven. Tijdens het lachen maken de hersenen endorfine aan, het gelukshormoon.

Tegelijkertijd zorgt lachen ervoor dat je lichaam cortisol opruimt, een stresshormoon. Diverse wetenschappelijke studies hebben aangetoond dat lachen de gezondheid bevordert (zie ook De helende werking van hilariteit, p. 50). Omdat deze lachmeditatiesessies vaak in groepen plaats hebben, zit er ook nog een sociaal aspect aan vast, want lachen doe je inderdaad het best samen.

Het promoten en begeleiden van lachmeditaties is zijn levensmissie geworden. Intern joggen noemt Sutorius het en hij is overtuigd van het nut ervan. Je voelt je ontegenzeggelijk beter als je veel en goed lacht, vertelt hij. Er gebeurt iets bijzonders met je. Je hart gaat sneller kloppen, je krijgt het warm. Het is geweldig gezond voor je. Twee boeken schreef hij erover. Het eerste, Schaterend naar het paradijs in je buik, kwam uit in 1996; het tweede, Lachen maakt gelukkig, is een bewerking van het eerste en verscheen tien jaar later. Sutorius geeft lezingen en lachmeditatieworkshops (van 75 tot 120 minuten) die hij lachshops noemt. Verder is hij de organisator van de jaarlijkse lachdag, op de laatste zondag van september.

Met mijn twee collega's zit ik in de kring, klaar voor een lachmeditatie van een kwartier. De deuren zijn gesloten, de telefoon is uitgeschakeld: niemand kan ons storen. We kijken afwachtend naar Sutorius. Er ligt een uitdaging voor hem, want we beginnen er niet geheel zonder gene aan: hoever moeten we gaan in het blootgeven van onszelf? Sutorius geeft ons nauwelijks tijd om te talmen. Hij eist licht dominant doch charmant onze aandacht op. Met een mengsel van nieuwsgierigheid en schroom luisteren we naar de instructies van deze grote, bebaarde leider van onze meditatiesessie.

Elke sessie, zegt Sutorius, is altijd weer nieuw en fris. Dat vindt hij essentieel voor de ervaring, en dat vertelt hij altijd weer aan alle mensen die met hem komen lachen. Voor ons drieen is het echt de eerste keer. Als je schroom voelt, lach dan met je schroom, legt Sutorius uit. En respecteer je grenzen. Er hoeft helemaal niets bereikt te worden.

Rustig maar gedecideerd voert hij ons mee. Eerst de voorbereiding. We zetten onze beide benen stevig naast elkaar op de grond en beginnen met rekken en strekken. Met de rechterarm trekken we de linker over het oor, en vice versa. Daarna worden alle vingers losgemaakt, zonder te knakken en rekken we ons hele lijf uit. Tot slot trekken we gekke bekken om al die gezichtspieren klaar te maken. We mogen er nog niet bij lachen en dat blijkt nog best lastig.

Richt iedere seconde al je aandacht op datgene wat er is voor jou op dat moment, wat dat dan ook moge zijn: lach of huil ermee, of wees stil, doceert Sutorius. De essentie is accepteren, loslaten en bewust zijn. Op het moment dat je de situatie, de ander, of jezelf totaal accepteert, kun je er ook mee lachen.

Zijn eerste lachmeditatie beleefde Sutorius in India. Hij kwam daar terecht in 1976, in een periode dat hij rust zocht. Na zijn afstuderen in de geneeskunde had hij gekozen voor een leven als huisartsen en maakte een paar reizen als scheepsarts. Daarna specialiseerde hij zich tot dermatoloog, maar voordat hij voor zijn gevoel vast kwam te zitten in een praktijk, wilde hij nog een mooie reis maken. De bestemming werd India. Ik heb zes maanden in dat land gereisd en gezocht naar rust en richting, herinnert Sutorius zich. Ik vond het uiteindelijk in de lachmeditaties van Osho. Dankzij die vorm van mediteren zag ik in dat je voor geluk de deur niet uit hoeft. Dat haalde een hoop onrust bij me weg. Ik ontdekte dat mijn geluk hier zit. Hij wijst op zijn buik: een stevige buik van waaruit zijn lachen telkens begint, van -hinnikend wat hij bijna routineus doet zodra hij aan een anekdote begint naar bulderend wanneer hij vol in zijn lachmeditatie zit en je hem ongevraagd ziet uitbeelden wat wordt bedoeld met de uitdrukking niet meer bijkomen.

Zijn inspirator Osho opereerde in die jaren nog onder de naam Bhagwan Shree Rajneesh, de oprichter van de naar hem vernoemde Bhagwanbeweging. Sutorius werd 'sannyasin', kleedde zich in oranje en kreeg er zijn huidige voornaam. De lessen uit India nam hij in mee terug naar Nederland, waar hij eind jaren zeventig zijn eerste lachmeditaties ging geven op congressen en andere bijeenkomsten.

In 1985 richtte hij het Centrum ter Bevordering van het Lachen op. Een hele mond vol het centrum is Sutorius zelf en dat is tekenend voor de tomeloze ambitie die hij had en 24 jaar later nog steeds heeft. Lachmeditaties hebben een transformerende kracht en zouden een volstrekt normaal onderdeel van onze dagbesteding moeten wordenâ??, beweert Sutorius al jaren. Het zou veel meer gelukkige en ontspannen mensen opleveren. En na drie decennia als praktiserend lachspecialist stelt hij nog altijd even vurig: Op scholen, universiteiten, bij bedrijven en ministeries: overal moet er een lachmeditatie zijn, elke dag, voor wie dat wil.

Bij Ode heeft hij vandaag in ieder geval beet. Sutorius vraagt of we de ogen willen sluiten. We maken een toptien van onze favoriete problemen. Concentreer je daar even op, zegt hij. Maak je eigen lijstje maar. Zet je allervervelendste probleem bovenaan... De concentratie-oefening werkt. We glijden langzaam weg en we ontspannen nog iets meer als we de schouders laten hangen. Wanneer we ook de kin â??lekker laten hangen kunnen de kaakspieren zich ontspannen. En zo ontstaat er, heel zachtjes, vanuit een glimlach, het begin van een lach. Het is begonnen. We giechelen en grinniken alle drie om elkaars gegiechel en gegrinnik en om dat van onze leraar. Niets forceren, heeft hij op ons op het hart gedrukt. Laat het maar gebeuren. Je mag je tranen lachen, je mag ook huilen, of met je tranen lachenâ??, praat hij kalm op ons in.

We lachen nog rustig en ontspannen. Dan komen we lekker op stoom dankzij een paar grappige opmerkingen van Sutorius. Standaardgrappen, vermoedelijk, uit de sessies die hij ontelbare keren heeft gedaan, maar ze werken prima. En de lach van Sutorius werkt aanstekelijk.

Maar het echte lachen ontstaat pas wanneer Sutorius die al snel een professionele voorsprong heeft genomen op de groep ons op licht opgewonden toon vraagt om even aan ons favoriete probleem te denken. Pak het er maar even bij! Dat werkt op de lachspieren van ons alle drie, al wil bij geen van ons het schateren definitief doorbreken. Maar de schroom is verdwenen en dan is daar het begin van een slappe lach die opwoelt vanuit de buik. Daar begint de lach: in de buik. 'In het Russisch,' zo zal Sutorius later vertellen, 'is buik zhivot. Dat woord betekent in oud-Russisch leven. Mooi, he? Lachen is de kern van het leven. De Russen weten dat dus al heel lang!'

We zijn nog aan het lachen als we de ogen weer moeten sluiten. Een minuut later roept Sutorius plotseling stop. Het lachen verstomt. Adem zonder geluid te maken, zegt Sutorius. En iedere keer als je merkt dat je aan iets denkt, voel dan een tot ziens voor die gedachte en ga met alle aandacht naar je lichaam, naar je voeten op de grond en naar het gevoel dat je op dat moment hebt. Sutorius praat kalm en trekt ons van het lachen naar de stilte van de ontspanning. En wat je nu ook voelt, voel daar een ja! voor.

Na een minuut of vijf mogen de ogen open. We kijken elkaar om beurten recht in de ogen, ook weer zonder te lachen. Dan zoeken we op zijn verzoek naar een woord dat in ons opkomt voor het omschrijven van ons gevoel. Ontspanning, zegt iemand. Opgelucht en uniek zijn twee andere omschrijvingen die opkomen. Een oordeel vraagt hij verder niet. Dat stellen we uit tot we dit drie weken lang dagelijks hebben gedaan. Schrijf je ervaringen in een dagboek en doe deze meditatie elke keer alsof het de eerste keer is, raadt Sutorius aan. Wij zijn alle drie aangenaam verrast en ontspannen. Onze eerste keer is absoluut een frisse ervaring geweest, concluderen we. Glimlachend zien we uit naar de volgende lachmeditatie. Nog een keer of dertig en dan vellen we ons oordeel over Dhyan Sutorius, laten we hem quasidreigend weten.

Van nature, vertelt Sutorius na afloop van de sessie, is hij een piekeraar, iemand die zich zorgen maakt. Misschien is dat ook wel de reden dat hij dit werk is gaan doen: zijn eigen therapie uitventen, met het lachen als medicijn. Lachmeditatie is geen therapie, maar het kan wel therapeutisch werkenâ??, meent hij. Als arts specialiseerde hij zich ooit, net als zijn vader, als dermatoloog. De huid beweert Sutorius, is een van de spiegels van de ziel. Dat ontdekte hij toen hij als jonge arts ook massages gaf. Meteen voelde hij hoe iemand ervoor stond en of iemand zich wel kon ontspannen als hij werd gemasseerd. Toen hij in India de werking van lachmeditaties ontdekte, realiseerde Sutorius zich dat lachen net zo ontspannend is als een massage.

Hij pakt een velletje uit een map vol krantenknipsels die hij heeft meegenomen. Het is een kopie van een artikel in de Britse Evening Standard van 25 mei 1990. Lachen is echt het beste medicijn, staat erboven. Het is een verslag van het veertiende Festival for Mind, Body and Spirit in Londen, waar Sutorius zijn medicinal laughing trick had gepresenteerd en de hit van het festival werd. He nearly brought the house down with his full-blooded belly laugh into the microphone, lees ik. Zelf moet Sutorius er weer even om lachen. Ik heb daar onder meer verteld dat een diepe buiklach een aanzienlijk effect heeft op chronische pijn bij mensen.Het leverde hem nog een mooie bijnaam op in het artikel: de ho-ho-holistische medicijnman.

Met zijn ho-ho-ho-lach heeft bij vlagen iets van de Kerstman. Maar als ik hem dat zeg, is hij resoluut: hij lacht nooit ho-ho-ho, het is altijd ha-ha-ha. Dat is volgens Sutorius een essentieel verschil. En daar moeten we na een korte stilte beiden hartelijk om lachen. Inderdaad: met een a.