Fado als groepsproces

Deolinda, Cancao ao lado

Foto: Ton Maas

Decennialang had de fado, het Portugese levenslied, wereldwijd slechts één ambassadrice: de inmiddels legendarische zangeres Amália Rodrigues. Pas na haar dood in 1999 kwam de weg vrij voor het internationaal doorbreken van een jonge generatie fadista’s, onder wie Cristina Branco, Mariza, Dulce Pontes en Ana Moura. Dankzij de immer waakzame ‘fadopolitie’ kan er slechts mondjesmaat aan de strenge regels van het idioom worden gesleuteld. Mariza vertelde ooit in een interview glunderend dat ze de traditionele driehoekige zwarte sjaal, die tot de standaarduitrusting van vrouwelijke fadista’s behoort, stiekem had vervangen door een rechthoekig exemplaar.

Een grondprincipe van de fado is dat alles draait om de individuele expressie van de fadista. De zanger of zangeres staat centraal en wordt begeleid door een aantal -inwisselbare muzikanten, meestal in een kleine bezetting waarin de Portugese gitaar (een soort mandoline) de -boventoon voert. Gitarist en songwriter Pedro da Silva Martins uit Lissabon pleegde dus niets minder dan een -kleine revolutie door een kwartet op te richten dat door het leven gaat onder de groepsnaam Deolinda, met zangeres Ana Bacalhau als gewoon bandlid. Bovendien is het felle getwinkel van de viola de fado (Portugese gitaar) in geen velden of wegen te bekennen.

Ondanks hun onmiskenbare fadoconnectie vertoont de aanpak van Deolinda veel raakvlakken met popmuziek. De songs van bandleider Da Silva Martins krijgen dankzij geraffineerde groepsarrangementen een poppy sound, soms compleet met een speelse tweede stem en een geheugengriffende gitaarlick. Voor Movimento Perpétuo Associativo werd zelfs een 23-koppig koor uit de kast getrokken.

Dat alles neemt niet weg dat zangeres Ana Bacalhau een formidabele fadista is. Luister maar eens (via de website) hoe diep ze graaft en hoe heftig ze uitpakt in O Fado Não É Mau. Daarnaast beschikt ze echter over een lichtvoetigheid en jazzy frasering – plus het vermogen om de expressie juist heel klein te houden – die haar gewaardeerde collega-fadista’s node moeten missen.