Sterke punten

Judy Becker Worsleys orthopedist stond versteld van haar snelle herstel na een ongeluk vorige zomer, waarbij ze met haar voet onder een vrachtwagen was gekomen. Volgens de orthopedische chirurg zou haar verbrijzelde voet minstens zes weken in het gips moeten blijven. Worsley besloot te proberen de postopera-tieve pijn te bestrijden met acupunctuur. ‘Ik probeer altijd eerst natuurlijke geneeswijzen’, vertelt Worsley. Ze is zestig en woont in een zestiende-eeuwse boerderij in het ge-hucht Burton Dassett in de heuvels van de Engelse Midlands. Na de operatie liet Worsley zich een tijdlang wekelijks behandelen met speciale naalden, die in beide zijden van haar lichaam werden gestoken in vier of vijf acupunctuurpunten die horen bij pijnbestrijding. Ze had niet alleen geen gewone pijnstillers nodig, maar bovendien was ze binnen negen dagen van het gips af.

Worsley kreeg nog wel antibiotica en andere reguliere medische behandelingen, maar de pijn was zoveel minder, dat ze lang voordat de chirurg het verwachtte haar voet kon belasten. ‘Hij was perplex’, zegt ze. Maar hij lachte haar uit toen ze de verlichting van de pijn toeschreef aan de acupunctuurbehandeling. ‘Hij zei dat hij daar niet in geloofde en dat ik vast een heel hoge pijndrempel had’, vertelt Worsley. ‘Hij snapte gewoon niet hoe acupunctuur dat voor elkaar kan krijgen.’

Worsleys arts staat niet alleen. Er zijn maar weinig artsen die begrijpen hoe acupunctuur werkt, maar uit steeds meer bewijsmateriaal blijkt dat deze behandelmethode bij veel klachten helpt, van pijn en misselijkheid tot onvruchtbaarheid. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft een lijst opgesteld van veertig aandoeningen – waaronder pijn in de onderrug, angst en artritis – die goed kunnen worden behandeld met acupunctuur. In 1997 hebben de Amerikaanse Nationale Gezondheidsinstellingen acupunctuur erkend als behandeling voor pijn na kaakoperaties en misselijkheid als gevolg van anesthesie en chemotherapie. Ook stellen ze dat acupunctuur mogelijk werkzaam is bij astma, hoofdpijn, verslaving en de verlammende spierpijn en vermoeidheid van fibromyalgie.

Acupunctuur is minstens 2500 jaar geleden in China ontstaan. De grondslag wordt gevormd door de theorie die zegt dat er levens-energie (chi) stroomt door veertien meridianen die organen en vitale systemen in het lichaam met elkaar verbinden. Volgens deze theorie wordt de chi-stroom verstoord als de tegengestelde elemen-ten yin (het vrouwelijke, koele, ontvankelijke) en yang (het mannelijke, warme, dominante) niet in balans zijn. Dan kunnen ziekten ontstaan.

Tegenwoordig wordt in de traditionele Chinese geneeskunst (TCG) acupunctuur vaak gecombineerd met kruiden, lichaamsbeweging en veranderingen van levensstijl om het evenwicht tussen yin en yang en daarmee de gezonde chi-stroom te herstellen. De patiënt wordt zorgvuldig geobserveerd en ondervraagd voordat in therapeutische punten op de meridianen haarfijne naalden worden gestoken die soms worden verhit.

Schildklierinsufficiëntie – een aandoening die gekenmerkt wordt door een lage hoeveelheid schildklierhormoon en symptomen als haarverlies, constipatie, koude handen en voeten en sloomheid kan bijvoorbeeld worden behandeld als een -tekort aan yang. De remedie kan bestaan uit acupunctuur op twee primaire punten op de rug en nog vier aan de voorkant van het lichaam, en het branden van het zogeheten moxakruid aan het uiteinde van de naalden om de verwarmende yang-energie te stimuleren.

Sinds de acupunctuur in de jaren zeventig in het Westen doordrong, zoeken wetenschappers naar een fysiologische verklaring van de effecten ervan. Bij sommige studies bleek dat acupunctuur de afgifte van endorfine stimuleert, de natuurlijke pijnstiller van het lichaam. Ander onderzoek onder dieren en mensen wijst uit dat acupunctuur hersengebieden activeert die betrokken zijn bij de perceptie van pijn. Ook bleek dat acupunctuur de bloedsomloop kan beïnvloeden.

Voor Worsley was de werkzaamheid van acupunctuur geen verrassing. Ze past de techniek zelf toe en is als directeur Opleidingen verbonden aan het Worsley Institute, waar klassieke acupunctuurtechnieken worden onderwezen. Het instituut is opgericht door studenten van J.R. Worsley, haar inmiddels overleden echtgenoot, die in de jaren vijftig een van de oudste vormen van acupunctuur uit China meenam naar het Westen.

Dr. Tong Joo Gan, een anesthesioloog die zich ook heeft bekwaamd in TCG, onderzoekt de effecten van -acupunctuur bij mensen als Worsley, met postoperatieve pijn. Gan en zijn collega’s van het Medisch Centrum van de Duke Universiteit ontdekten dat patiënten die voor en tijdens de operatie acupunctuur krijgen, na afloop minder pijn hebben en minder pijnstillers nodig hebben dan degenen die alleen pijnmedicatie krijgen. Ze baseren hun bevindingen op een analyse van vijftien gerandomiseerde en placebogecontroleerde proeven.

‘Bij minder morfine heb je ook minder last van de ongewenste bijwerkingen van opiaten, zoals misselijkheid en overgeven, jeuk, slaperigheid en urineretentie’, stelt Gan, die de conclusies presenteerde op het congres van het Amerikaanse Vereniging voor Anesthesie van 2007.

Twee Duitse onderzoeken, -gehouden onder meer dan duizend patiënten, -wijzen uit dat acupunctuur tevens helpt tegen twee van de meest voorkomende oorzaken van chronische pijn: knieartritis en rugklachten. Dr. Hanns-Peter Scharf en zijn collega’s van de Universiteit van Heidelberg schreven in de Annals of Internal Medicine dat door acupunctuur in combinatie met de standaardbehandeling van osteoartritis van de knie een sterkere vermindering van de pijn en verbetering van de beweeglijkheid wordt bereikt dan door de standaardbehandeling alleen.

Een ander Duits team, onder leiding van dr. Michael Haake van de Universiteit van Regensburg in Bad Abbach, ontdekte dat acupunctuur bijna twee keer zoveel effect had als conventionele therapie bij de behandeling van chronische pijn in de onderrug. Er moet echter een voorbehoud worden gemaakt: er werd geen statistisch significant verschil gevonden tussen het herstel van patiënten die een acupunctuurbehandeling kregen, en het herstel van de controlegroepen die een nepbehande-ling kregen met naalden in punten die geen acupunctuurpunten zijn. Is de positieve werking van acupunctuur louter het gevolg van het placebo-effect.

‘We weten dat patiënten beter worden van een behandeling,’ zegt Ted Kaptchuk. ‘Maar is die verbetering het gevolg van de fysiologische werking van acupunctuur of het aspecifieke effect van een therapeutisch ritueel? Dat is nog onduidelijk.’

Terwijl onderzoekers zich met deze vragen bezighouden, wenden mensen als Jennifer Woolf zich nog steeds tot acupunctuur als reguliere behandelingen niet werken. Woolf was als twintiger beroepskunstschaatster. Ze had een ernstige vorm van endometriose, een aandoening waarbij baarmoederweefsel aan de buitenkant van de baarmoeder groeit, wat helse pijn en onvruchtbaarheid kan veroorzaken en waardoor ze elke maand een week in bed lag. Ze werd eraan geopereerd, maar de pijn keerde terug, en Woolf kwam voor de moeilijke keuze te staan om met de pijn te leren leven of om op haar zesentwintigste met medicamenten de menopauze te laten opwekken. Toen las ze in een boek over endometriose dat acupunctuur soms kan helpen. Ze besloot het erop te wagen. ‘De cysten gingen niet weg en mijn artsen zeiden dat ik door deze ziekte nooit kinderen zou kunnen krijgen’, vertelt Woolf, die nu 38 is. ‘Maar zolang ik regelmatig acupunctuur krijg, heb ik geen pijn en geen klachten meer.’

Woolf was zo onder de indruk dat ze zelf acupuncturiste werd. Ze vertelt over een andere acupunctuurbehandeling waar ze baat bij heeft gehad. Drie jaar geleden werd Woolf – zonder vruchtbaarheidsbehandeling – zwanger, in weerwil van de voorspellingen van haar arts. Denkt ze dat acupunctuur daarbij heeft geholpen? ‘Ik denk dat de cysten er iets kleiner door zijn geworden, maar het belangrijkste is dat mijn hele lichaam er beter van werd’, zegt Woolf. Verder vertelt ze dat acupunctuur ook hielp tegen ochtendmisselijkheid. ‘Ik had alles geprobeerd wat er maar werd aangeraden, van de recepten van mijn arts tot vitamine B, maar niets hielp’, weet Woolf nog. ‘Na een acupunctuurbehandeling was ik nog steeds niet lekker, maar ik lag niet meer de hele ochtend misselijk op de grond.’

Bij een onderzoek onder bijna 600 zwangere vrouwen in Australië merkte dr. Caroline Smith, een onderzoekster van het Vrouwen en Kinderziekenhuis van de Universiteit van Adelaide, dat ochtendmisselijkheid goed lijkt te kunnen worden behandeld met acupunctuur. In het tijdschrift Birth meldde Smith in 2002 dat ochtendmisselijkheid bij zwangere vrouwen werd verminderd door een maand lang eenmaal per week een acupunctuurbehandeling en dat de vrouwen zich na één behandeling al beter voelden.

Smith heeft ook onderzocht of acupunctuur de op zwangerschap verhogen voor vrouwen die bezig zijn met IVF (invitrofertilisatie). Deze hypothese is gebaseerd op onderzoek waaruit blijkt dat de bloedcirculatie in de baarmoeder en eierstokken door acupunctuur wordt gestimuleerd. Het succespercentage onder vrouwen die naast IVF ook acupunctuur kregen, lag weliswaar hoger, maar het verschil was klein. Toen onderzoekers dit onderzoek onder 228 vrouwen echter combineerden met drie andere onder bijna achthonderd vrouwen, bleek dat de kans op zwangerschap onder de groep met acupunctuur twee keer zo hoog ligt als in de controlegroep.

Of acupunctuur Woolf heeft geholpen zwanger te worden blijft onzeker. Maar Woolf is er wel van overtuigd: ‘Kan ik bewijzen dat acupunctuur iets heeft geholpen? Nee. Maar de jaren dat ik ermee ben behandeld en de jaren dat ik me goed voelde vallen samen, dus ík ben er zeker van dat acupunctuur een rol heeft gespeeld.’

Voor Worsley, die benadrukt dat de moderne geneeskunde met antibiotica en een operatie ook essentieel waren voor haar herstel, vloeit de kracht van acupunctuur voort uit de nadruk op een evenwichtig leven in harmonie met jezelf en de natuur. Dat is volgens haar de klassieke Chinese definitie van gezondheid. ‘Eigenlijk moeten we gezondheid opnieuw definiëren’, zegt ze. ‘We zijn de weg kwijt geraakt doordat we ons concentreren op een leven zonder ziektesymptomen. Maar dat is geen gezondheid. Gezondheid heeft te maken met welbevinden, een gevoel van rust en volledige ontplooiing.

Zoek altijd een gediplomeerde acupuncturist en vraag of hij of zij ervaring heeft met de symptomen of de ziekte waaraan je lijdt. Hier volgen de antwoorden op een paar veelgestelde vragen.

Doet acupunctuur pijn?

In de regel niet. In tegenstelling tot dikke injectienaalden zijn roestvrijstalen acupunctuurnaalden zo dun als mensenhaar en niet hol. Meestal voel je alleen een prikje of tinteling.

Hoeveel kost het?

De doorsnee acupunctuurbehandeling in de VS en Europa kost tussen de dertig en zeventig euro, maar in dure wijken dat bedrag oplopen tot het dubbele. Acupunctuurbehandelingen worden door enkele ziektekostenverzekeringen gedekt. In Duitsland heeft de overheid bijvoorbeeld op grond van onderzoek besloten acupunctuur voor pijn in de onderrug te vergoeden.

Wat gebeurt er bij een behandeling?

De acupuncturist zal een onderzoek verrichten op basis van de traditie waaraan hij of zij zich houdt, waarbij wordt gelet op de hartslag op verschillende punten, de kleur en textuur van huid en tong, de manier waarop u praat en andere controlepunten. Het aantal gebruikte naalden is afhankelijk van de diagnose, maar variëren van een of twee tot over de dertig. Acupuncturisten die binnen de traditionele Chinese geneeskunst werken, werken soms ook met verhitting en schrijven vaak kruiden en veranderingen van levens-stijl voor. Een behandeling duurt meestal twintig tot dertig minuten.

Hoeveel behandelingen zijn nodig?

Dat hangt af van uw conditie en hoe u op de behandeling reageert, maar doorgaans zijn er verschillende wekelijkse sessies nodig. Het doel is volgens acupuncturiste Jennifer Woolf niet om patiënten eindeloos te laten terugkomen, maar om ‘ze zover te krijgen dat ze op een niveau kunnen functioneren waarop ze van het leven kunnen genieten’.