Glaasje zeewater

Het klinkt vreemd, maar op onze blauwe planeet, waarvan het oppervlak voor ruim zeventig procent is bedekt met water, heerst een drinkwatertekort. Dat komt omdat slechts 2,5 procent van al dat water zoet is en daarvan bestaat het grootste deel ook nog uit ijs. Alles bij elkaar is slechts 0,3 procent beschikbaar voor drinkwater, en dat kleine beetje drinkwater raakt momenteel snel vervuild. Er lijkt maar één ding op te zitten om de mensheid te behoeden van een catastrofe die het olietekort kan doen verbleken: het aanboren van de andere 97,5 procent water, ofwel: het ontzilten van zeewater. Er bestaan technieken om dat te doen, maar tot dusver waren die niet erg rendabel. De hoeveelheid energie die nodig is om water door een membraan te persen – bijvoorbeeld via het omgekeerde osmoseprincipe, waarbij de zouten achterblijven als bij een zeef – is nog onevenredig hoog in vergelijking met de opbrengst. Maar er gloort hoop. TNO, de Nederlandse organisatie voor toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek, heeft een waterzuiveringsysteem ontwikkeld dat met zeer weinig energie afval- en zeewater volledig kan zuiveren tot schoon drinkwater. De techniek, die Memstill wordt genoemd, kan water leveren dat schoner is dan welke andere beschikbare techniek dan ook. Hiertoe maakt de technologie gebruik van de restwarmte van motoren, een energiebron die in geïndustrialiseerde landen volop aanwezig is. Het project ging van start toen Allerd Stikker, oud-topman van chemieconcern Akzo Nobel en scheepsnieuwbouwbedrijf RSV en nu voorzitter van de Ecological Management Foundation, zich een aantal jaar geleden bij TNO meldde om een nieuwe ontziltingsmethode te testen op haalbaarheid. Op datzelfde moment zat TNO-ingenieur Jan Henk Hanemaaijer op een vergelijkbaar idee te broeden dat uiteindelijk interessanter bleek. Samen met onder meer Stikker werd een consortium opgericht om Memstill (een samentrekking van de woorden ‘membrane’ en ‘destillation’) te ontwikkelen. Na enkele kleinschalige pilot-projecten te hebben gedaan, onder meer bij Gemeentewaterleidingen Amsterdam, ontstaat nu internationale belangstelling. Voor Bert Jansen, de commercieel en zakelijk leider van Memstill, breken spannende tijden aan: ‘We zijn net – in samenwerking met onze partners Keppel Seghers – begonnen met een groter project voor het Singaporese waterleidingbedrijf Public Utility Board, waarbij we duizend liter zeewater per uur filteren tot zeer hoge kwaliteit drinkwater.’ In Nederland staan verder nog testen gepland met energiefabrikant Eon en met drinkwaterbedrijf Evides. Memstill is niet het enige systeem dat zeewater kan omzetten in drinkwater, maar wel het goedkoopste en milieuvriendelijkste. Jansen: ‘Memstill is zo interessant omdat het proces wordt aangedreven door kleine temperatuursverschillen, waardoor weinig energie is vereist. De kosten bij een grootschalige waterproductie komen – bij gratis industriële restwarmte – uit op ongeveer dertig eurocent per kubieke meter (duizend liter, red). Ter vergelijking: in Nederland kost het tussen de tien en twintig eurocent om een kubieke meter grondwater schoon te maken en tussen de vijftig en zestig eurocent om oppervlaktewater schoon te maken. Memstill scoort beter dan andere state-of-the-art-technieken, zoals omgekeerde osmose, multi-effect distillation en multistage flashing. Bijkomend voordeel is dat Memstill niet bijdraagt aan de productie van broeikasgassen. Hierdoor kan er nog eens twee eurocent per kubieke meter worden bespaard. Met de voorspelling dat de wereldbevolking de komende twintig jaar met vijftig procent zal groeien en de hoeveelheid drinkwater in die tijd alleen maar zal afnemen, ziet de toekomst voor goede en goedkope waterzuiveringtechnieken er rooskleurig uit. Zelfs in landen waar niet direct een watertekort dreigt, zijn veel interessante toepassingen te bedenken. Te denken valt aan de scheepsvaart, waar een Memstill-module de restwarmte van dieselmotoren kan gebruiken om zeewater te zuiveren. In de Verenigde Staten hebben drie miljoen huishoudens een nazuiveringinstallatie om desinfecterende middelen als chloor uit het water te zuiveren. In Texas, Californië en Florida schakelen waterbedrijven nu over op het zuiveren van zeewater met onder meer de omgekeerde osmosetechniek. De grootste groeimarkten moeten echter nog worden ontgonnen. In het Midden-Oosten en in het Caraïbisch gebied wordt al veelvuldig gebruikgemaakt van ontziltingmethoden; in India en China echter wordt nog steeds gebruikgemaakt van grondwater. Jansen: ‘Dat grondwater raakt snel op en is bovendien sterk vervuild. Het is slechts een kwestie van tijd voordat ook deze landen zullen overschakelen op zeewater zuiveringsystemen.’ De kans is groot dat Memstill dan vooraan in de rij staat.