Karaoke yoga

Laatst vertelde een vriend mij op een feestje een duister geheim. ‘Ik mediteer niet’, zei hij, steels om zich heen kijkend. Hij kwam dichterbij en vertelde verder. Hij weet best dat meditatie grote voordelen heeft: minder stress, betere concentratie, meer rust en welzijn, misschien zelfs verlichting. ‘Maar het probleem is’, fluisterde hij, ‘dat ik niet lang genoeg stil kan zitten en mijn mond kan houden om dat te bereiken. Dus heb ik het maar opgegeven.’ Hij liet het hoofd hangen. Hij is niet de enige. Ik was ook zo iemand aan wie mediteren niet was besteed. Ik heb jarenlang geprobeerd mee te doen aan traditionele meditatiesessies. Stil naar mijn tapijt starend, kwam ik in mijn inzichten nooit verder dan dat het tapijt vies was. Waarop ik de stofzuiger pakte en al mijn voornemens voor spirituele ontwikkeling, met de koekkruimels, in de stofzuiger verdwenen. Daarom was ik zo blij toen ik kirtan ontdekte, een weg naar meditatief geluk waarbij je niet stil hoeft te zitten of je mond moet houden. Zelfs mensen die zich nergens lang op kunnen concentreren, kunnen met kirtan een staat van hoger bewustzijn bereiken.Kirtan verwijst in het Sanskriet naar zingen, reciteren en verering van het goddelijke. Eigenlijk is het een soort vrolijke vraag-antwoord meezingsessie op z’n Oost-Indiaas. Ik heb nog nooit zo’n plezier gehad op de weg naar verlichting. Kirtan wordt meestal in een groep uitgevoerd, waarbij de kirtan-leider in het Sanskriet een mantra zingt (één van de honderden zinnen waarin het goddelijke wordt vereerd) waarna de deelnemers deze nazingen. De mantra wordt heen en weer geslingerd. Dit gaat gedurende de sessie steeds sneller. Een enkele chant kan twintig tot wel veertig minuten duren. Het deed mij denken aan een soort religieuze jamsessie. De herhaling van muziek en mantra wordt opgenomen in onze overvolle hersenen, waardoor we tegelijkertijd dieper wegzakken in onze meditatie en worden opgetild in een gevoel van gelukzaligheid. Eigenlijk doet de chant het mediteerwerk voor ons en hoeven wij alleen maar lekker te gaan zitten genieten. Na mijn eerste ervaring met kirtan heb ik nog dagen in een roes geleefd, een soort betovering. Ik had geen idee wat de matra’s betekenden en waarom ik me zo voelde. Ik wist alleen dat ik me nog eens zo wilde voelen... en nog eens en nog eens. Voor een verklaring van mijn ervaring kwam ik terecht bij Gurushabd, mede-oprichter van yogastudio Golden Bridge in Los Angeles. Hij heeft onderzoek gedaan naar de wetenschap van geestelijke muziek. Zijn naam betekent letterlijk ‘hij die het Zelf verheft door de stroom van klanken’ – en dat is toevallig precies een zin die de hele bedoeling van kirtan weergeeft. ‘Deze klanken (mantra’s) zijn afkomstig van verlichte heiligen’, verklaart Gurushabd. ‘Het zijn universele klanken. Het maakt niet uit dat je er geen woord van verstaat, want je ziel kan alle talen verstaan; de ziel verstaat en begrijpt al het universele. Je stuurt een stroom van klanken naar je hersenen die te maken heeft met je ziel en het Oneindige. Daarom voel je je zo blij en gelukkig.’ De kwantumfysica heeft aangetoond dat het hele universum – van het kleinste atoom tot het grootste melkwegstelsel – bestaat uit vibraties. Net als de mens. Als we in contact komen met anderen, treedt er een fenomeen op dat resonantie en synchronisatie wordt genoemd: onze individuele vibraties veranderen en we smelten samen in een ritme. Een veel aangehaald voorbeeld van dit fenomeen is het feit dat de menstruatiecycli van samenwonende vrouwen na verloop van tijd gelijk gaan lopen. We synchroniseren niet alleen met andere mensen, maar ook met de maan, muziek en mantra’s, meent Gurushabd. ‘Als je kirtan hoort, gaan de moleculen in je lichaam letterlijk vibreren met de klanken die aan de basis liggen van het hele universum.’ Kirtan is eeuwen geleden in Oost-India ontstaan. Een jaar of tien geleden werden kirtan-bijeenkomsten in de Westerse wereld meestal gehouden in ashrams, voor kleine groepjes yoga-fanatici. Sinds kort toont ook een groter publiek interesse voor kirtan en worden er overal in Noord- en Zuid-Amerika en Europa steeds vaker van dit soort meezingsessies georganiseerd. Nu komen zowel yogi’s als niet-yogi’s in groepen van driehonderd – soms zelfs meer dan duizend – bij elkaar om op een leuke manier via de achterdeur de wereld van de meditatie te ontdekken. Het belangrijkste muziekinstrument dat voor kirtan wordt gebruikt, is van oorsprong het harmonium, een rietorgel dat lijkt op een accordeon, maar ook de tabla (drum) en de tamboura (een snaarinstrument) worden veel gebruikt. Aan de herkenbare Oost-Indiase sfeer worden vaak Westerse invloeden toegevoegd met instrumenten als de gitaar, basgitaar, fluit, viool, trompet, trommels en nog meer. Het resultaat is een prettig eclectisch geluid. Maar het allerbelangrijkste instrument voor kirtan is de stem. ‘Elke stem heeft iets heiligs. Het is alsof je je eigen ziel, je eigen Zelf hoort’, legt voorzangeres Ragani uit. Zij leidt maandelijks de grootste kirtan-sessie van Noord-Amerika in Milwaukee, Wisconsin. ‘Kirtan is muziek van de mensen. Iedereen maakt zelf de muziek.’ En dat is één van de leukste aspecten van kirtan: het publiek is onlosmakelijk verbonden met de ervaring. Als het publiek niet zingt, is er geen kirtan. ‘In onze cultuur is entertainment vooral passief; je kunt het niet veranderen en er geen invloed op uitoefenen. Het maakt niet uit of iemand er wel of niet bij is’, meent Dave Stringer, muzikant en kirtan-leider uit de Verenigde Staten die de hele wereld rondreist. ‘Eén van de leukste dingen van kirtan is dat het interactief is. Alleen al door aanwezig te zijn verander je de gebeurtenis.’ In mijn beleving is die gebeurtenis gewoonweg magisch. De synchronisatie van de ademhaling, de klanken en de vibraties van tientallen of zelfs honderden mensen wakkeren een steeds groter wordende roes aan. Bij het intenser worden van de chant vervagen de grenzen tussen publiek, band en leider. We smelten samen, tillen elkaar op en zweven steeds hoger op de stroom van de klanken. ‘Het is echt heel bijzonder’, vindt ook Jai Uttal, een bekende fusion-muzikant uit San Francisco die al dertig jaar aan kirtan doet. ‘Iedereen ervaart het anders. En dat moet ook, want iedereen heeft een ander beeld van God. Maar als we in een groep zijn, helpen we elkaar allemaal en delen we onze kracht en onze shakti (goddelijke energie) met elkaar. Iedereen kan dieper in zijn eigen ruimte graven en tegelijkertijd als groep meer energie creëren. Het is ontzettend krachtig.’ Maar hoe euforisch dit swingen ook kan zijn, het heftigste moment beleven we als we stoppen. Terwijl we plezier maakten en zongen dat het een lust was, betoverde de chant onze ziel en bracht haar precies datgene waarvan we normaal gesproken veel te weinig krijgen: rust en stilte. Nagenietend van de chant koester ik het bijzondere moment. Ik zit hier stil en rustig te zijn... en de gedachte aan stofzuigen komt niet in me op. Maggie Kuhn Jacobus is freelance journalist en mede-auteur van een nog te verschijnen boek over kirtan. Bij het verschijnen van dit artikel is ze verhuisd naar Nosara in Costa Rica, waar ze gelukzalig kirtan zingt met de apen en dolfijnen. Voor opmerkingen is ze bereikbaar via e-mail: mjacobus@execpc.com.