Als er maar een 'e' voor staat

Soms wordt een briljante gedachte ingehaald door de actualiteit. Op het moment dat het nieuwste boek van Thomas Frank op Ode's leestafel belandde, begonnen de scheurtjes in de nieuwe economie serieuze barsten te worden. Alle kranten schreven erover. Dotcombedrijfjes gingen failliet, de grote internetgiganten gaven in paniek een winstwaarschuwing af, aandelenopties bleken niets meer waard, er vielen ontslagen - kortom, de nieuwe economie bleek heel ouderwets te zijn. Jarenlang hoorden we niets dan jubelverhalen. Studenten met een computer werden miljonair, op Internet greep de burger de macht, de vrije markt was nog nooit zo hip geweest. En precies op het hoogtepunt van alle succesverhalen schreef journalist Frank aan zijn boek One Market Under God. Daarin rekent hij af met het 'marktpopulisme': de gedachte dat de vrije markt veel democratischer is dan de overheid. Die doctrine werd tamelijk agressief verspreid in kranten, tijdschriften, boeken en cursussen. Iedere nieuwe omwenteling in bedrijfsvoering - als er maar zo'n hippe 'e' voor staat - werd geprezen als een overwinning van de democratie. Grote merken als Nike en Apple presenteerden zich vol rebellie. De beurs werd hét gespreksonderwerp voor de gewone mens met de pet.

En dan had je nog die nieuwe miljonairs. Geen sigarenrokende mannen in verkeerde pakken met te korte broekspijpen, maar jonge, enthousiaste mensen in alledaagse kleren, die op hun studentenkamer een nieuwe revolutie in de informatietechnologie ontketenen, terwijl ze pizza's en cola naar binnen werken en het rauwe gitaargeluid van Nirvana uit de boxen schalt. Bestaande economische wetten moesten herzien, want de toekomst - dat wist iedereen te vertellen - was aan deze frisse webjongens. Niet dus. Napster, waarmee je gratis muziek kon downloaden, sloot een monsterpact met zijn grootste vijand, en zo begon de afbrokkeling van het nieuwe geloof. Een ondernemer op Internet kan wel zeggen dat hij 'luistert' en 'interactief' is, maar die mythe is nu dus doorgeprikt. Want wie heeft er op Bill Gates gestemd? En waar is de vakbond voor de ontslagen mensen bij Amazon.com? En zijn het niet opnieuw de rijksten die het meest hebben geprofiteerd van de jarenlange beursgroei?

Thomas Frank kennen we nog van The Conquest of Cool waarin hij beargumenteerde dat de jaren zestig niet door gedegen geschiedschrijving, maar uitsluitend door slimme marketing wordt gezien als het hoogtepunt van tegencultuur. In One Market Under God heeft hij opnieuw een haarscherpe analyse weten te maken, en opnieuw is zijn stijl uitdagend en vaak grappig. Met zijn 35 jaar wordt hij volgens sommigen al gezien als de meest vooraanstaande sociale criticus van zijn tijd. Zijn boek is op het juiste moment verschenen. Sterker, nu is zijn boek actueler dan toen het werd geschreven.