Het hiernamaals in de bioscoop

De filmindustrie ontdekt wat boekenuitgevers en platenmaatschappijen allang weten: er bestaat een groot en groeiend publiek voor spirituele onderwerpen. Ook in de gevestigde boekenwinkel of de populaire platenzaak vind je tegenwoordig een ruim assortiment zogenoemde 'new age'-titels. Maar in de bioscoop was nog geen vaste plaats voor de spirituele film. Dat verandert nu, mede dankzij de voortsnellende computertechniek, die nieuwe mogelijkheden biedt om de werkelijkheid te bespelen. Er komen films die bijvoorbeeld het leven na de dood als thema hebben. Ghost was enkele jaren geleden een succes. Daarin probeert Patrick Swayze na zijn dood met zijn geest door een houten deur te gaan. Hij raakt bijna gevangen in de bewustzijnsstructuur van het hout. 'Als kijker beleef je de ervaring bijna fysiek mee, doordat je zijn lijf in hout ziet veranderen en het "geluid" van het hout "hoort"', schrijft Jonas (november 1998). Begin 1998 scoorden Meg Ryan en Nicolas Cage met City of Angels en nu komt Robin Williams met What Dreams May Come. What Dreams May Come is een prachtige film met een enorme rijkdom aan zinnenprikkelende beelden. De film behandelt het 'leven' na de dood van een - bij een auto-ongeluk om het leven gekomen - kinderarts. Vier jaar voor diens dood waren zijn kinderen op dezelfde wijze verongelukt. Na de dood van de kinderarts barst een hallucinatoire kleurenrijkdom los, als blijkt dat hij zich in zijn eigen lievelingsschilderijen bevindt en er bovendien nog bomen verschijnen en verdwijnen die zijn rouwende vrouw op hetzelfde moment schildert en in wanhoop weer uitveegt. De vrouw kan het verlies van man en kinderen niet verwerken en pleegt zelfmoord. Dat opent de weg naar de hel voor de film. De vrouw raakt gevangen in een zwart gat van zelfverwijt. Haar verlossing komt niet van de - voor de hand liggende - liefde van haar man, maar op het moment dat hij zijn eigen onverwerkte rouw en gekte toelaat. Dat besef voert naar hun hereniging… en naar plannen voor een nieuw gezamenlijk leven.

De kracht van What Dreams may Come is de hoofdrol van een toonaangevende acteur als Robin Williams. De geloofwaardigheid van Williams straalt af op het thema 'leven na de dood', dat in handen van mindere acteurs al gauw als zweverig zou zijn ervaren. Het feit dat gevestigde acteurs als Meg Ryan, Nicholas Cage en Robin Williams zich thans lenen voor de spirituele film, geeft - volgens New Age Journal (september/oktober 1998) - aan, dat dit genre doorbreekt. Tot nog toe werd de spirituele film niet als een blijvend succesvolle categorie gezien. 'Als een actiefilm als Die Hard het goed doet, zie je in de daaropvolgende drie jaar twintig tot dertig kopieën op de markt komen. Maar als een film als Ghost een hit is, is er geen sprake van navolging. Waarom niet? Omdat het heel moeilijk is voor regisseurs om zulke films na te maken. Ze vragen om zeer veel verbeeldingskracht en een uiterst originele fotografie. Veel filmmaatschappijen praten wel over de wens om iets bijzonders te doen, maar in de praktijk durven ze de risico's van iets afwijkends niet aan', aldus New Age Journal.

Achter de opkomst van de spirituele film schuilt meer dan commercie. Regisseur Stephen Simon van What Dreams May Come zegt in New Age Journal, dat hij met zijn film hoopt bij te dragen aan een verandering van het bewustzijn in de samenleving: 'Misschien kunnen we de wereld niet in één klap veranderen, maar we kunnen de mensen die we bereiken, beïnvloeden. En dat is genoeg.'