De pc als portemonnee

De elektronische handel in Nederland komt maar moeizaam van de grond. In 1997 bedroeg de omzet van e-commerce slechts 120 miljoen gulden en voor 1998 wordt een stijging tot 350 miljoen gulden verwacht - een veel kleinere stijging dan waarop werd gehoopt. Vooral in vergelijking met andere Europese landen blijft Nederland achter. Slechts veertien procent van de Nederlandse online-bevolking - inmiddels meer dan 1,3 miljoen aansluitingen - heeft ooit inkopen gedaan via het web. Ter vergelijking: in Duitsland zal de omzet van de elektronische handel dit jaar ruim 1,4 miljard gulden bedragen.

Veiligheidsproblemen en de onbekendheid met nieuwe betalingssystemen maken de potentiële Nederlandse klant huiverig om het 'gemakkelijke winkelen' te beproeven. De verhalen over cyberdieven, die met speciale programma's netwerken afspeuren naar creditcardnummers of zelfs hele databases met deze nummers stelen, schrikken af. Daarnaast ontbreekt het de nieuwe - en veiliger - betalingssystemen aan de gebruikersvriendelijkheid, die voor de digitale ondernemer noodzakelijk is om kopers aan zich te binden. De consument wacht nog steeds op dé manier om online te winkelen.

De creditcard blijft - naast de gewone bankmachtiging - het populairste betaalmiddel op Internet. Om gevaarlijke situaties met het gebruik ervan te voorkomen, werken de grote creditcardmaatschappijen nauw samen in de ontwikkeling van veiliger transactiesystemen. Centraal staat de verbetering van het protocol dat zorg draagt voor de veilige verzending van creditcardgegevens en de verificatie van de gebruiker. Omdat creditcards te duur zijn voor betalingen onder de twintig gulden en omdat op Internet steeds vaker goedkope producten worden aangeboden, zijn nieuwe betalingssystemen ontwikkeld die kleine betalingen mogelijk maken. Een voorbeeld is het gezamenlijk initiatief van de Nederlandse banken, I-Pay. Het systeem kent 15.000 gebruikers en geldt volgens kenners als de veiligste betalingswijze op Internet. De consument stort gewoon geld van zijn gewone bank- of girorekening op zijn I-Pay Account. Zodra iets betaald moet worden, wordt met behulp van speciale software een bedrag van deze rekening afgeschreven. Problemen kent het systeem wel. Het staat zowel bij klanten als bij kleinere online-ondernemers niet echt bekend als gebruikersvriendelijk en er kan - voorlopig - nog niet internationaal mee worden betaald.

Andere versies van digitaal geld, die speciaal zijn ontwikkeld voor het betalen van kleinere bedragen, zijn methoden met toepasselijke namen als MilliCent, CyberCoins en CyberCash. Deze zijn nog het meest te vergelijken met specifieke tegoedensytemen, waar klanten hun positieve saldo tot een bepaald saldo kunnen aanvullen. De harde schijf wordt als het ware gevoed met digitale munten en dient als portemonnee. De Nederlandse ECash-methode van het bedrijf DigiCash maakt volgens C'T (november 1998) de meeste kans op een wereldwijde doorbraak. 'Qua eigenschappen lijkt ECash nog het meest op het betalen met contant geld. Het biedt de koper volledige anonimiteit en verschilt in wezen nauwelijks van het opladen en betalen met de chipcard.' Anonimiteit is vaak een absolute voorwaarde voor de aspirant-Internet-koper. Een aantal grote internationale banken geeft inmiddels ECash uit.

The Futurist (augustus/september 1998) waarschuwt voor te veel optimisme bij de opmars van digitaal geld. 'Hoe meer soorten digitaal geld om de markt concurreren, hoe kleiner de kans dat één soort hierin zal slagen', denkt het blad. 'De klant zal pas online gaan winkelen, als één betalingswijze algemeen wordt geaccepteerd. Het meest aannemelijke scenario is de ontwikkeling van simpele elektronische muntjes die worden uitgegeven door banken en waarbij gegevens kunnen worden uitgewisseld tussen speciaal ontworpen smartcards en de harde schijf van de computer.' Een bijkomend risico is, dat een crash van de harde schijf er voor zorgt dat al je elektronische kleingeld verloren gaat.

Regeringen breken zich inmiddels het hoofd over hoe ze greep kunnen krijgen op de digitale geldstroom. Hoe belasting te heffen op Internet-transacties? Wat koopt de consument en wat zijn de gevolgen voor het monetair beleid? Daarnaast zijn elektronische transacties een uitstekende dekmantel voor het witwassen van crimineel geld. De Europese Centrale Bank heeft al gepleit voor wettelijke regelingen voor de uitgifte van digitaal geld en voor een goede bescherming van de consument tegen computercriminaliteit. Alan Greenspan, voorzitter van de Amerikaanse Centrale Bank, bepleit in The Futurist het tegenovergestelde. 'Regulering kan innovatie alleen maar dwarszitten en creëert digitale, monetaire instrumenten die helemaal niemand wil.' Ofwel: één wereldwijde digitale 'munt' is nog ver weg.