Sterven is een kunst

Arts en psychiater Michael Murphy heeft de afgelopen jaren meer dan zevenduizend mensen van dichtbij zien sterven. Hij is een expert en weet als geen ander hoe belangrijk het is om goed te sterven. 'De meeste mensen zijn niet voorbereid op hun eigen dood en sterven zonder behoorlijk afscheid te nemen. Geconfronteerd met de dood raken ze in paniek en vergeten zelfs de meest elementaire omgangsvormen, zoals dat je bij een afscheid altijd 'bedankt en tot ziens' zegt.'

Murphy vindt dan ook dat we onze eigen dood moeten oefenen. Onlangs was hij in Nederland om deel te nemen aan het congres The Hospital as a Temple. In workshops liet hij mensen hun eigen dood visualiseren: 'Stel dat je te horen krijgt dat je nog een week hebt te leven, wat is dan de eerste gedachte die bij je opkomt? Welke gevoelens roept het op? Wie zou je erbij willen hebben als je sterft? Wat wil je nog zeggen tegen de mensen om je heen? Stel je voor dat je God ontmoet, hoe is dat dan?'

Murphy ziet dat mensen die worden geconfronteerd met de dood vaak hun pantser laten vallen. 'De schil die we tijdens ons leven hebben opgebouwd, is dan van geen enkel nut meer. Het is jammer dat we daar vaak pas op het einde van ons leven achter komen. Het is paradoxaal, maar oog in oog met de dood, komt er bij velen nieuwe levensenergie vrij.' Het is dan net alsof mensen voor het eerst echt 'hallo' tegen het leven zeggen - en dat is een noodzakelijke stap om goed afscheid te kunnen nemen. Maar ook de schaduw - de pijn, de spijt - wordt zichtbaar als we kwetsbaar durven zijn. Dan is het tijd om herinneringen op te halen, om elkaar verhalen te vertellen en uit te spreken wat nog gezegd moet worden. Murphy: 'Wie zich op zijn sterfbed kwetsbaar opstelt, nodigt impliciet anderen uit hetzelfde te doen. De gesprekken en ontmoetingen die dan plaatsvinden zijn echt geweldig.'

Uit ervaring weet Murphy dat vergeven en loslaten de belangrijkste ingrediënten zijn van een goede dood. Vandaar dat hij families die op het punt staan een dierbare te verliezen, helpt om boven tafel te krijgen wat nog gezegd moet worden. 'Dat is beslist geen psychotherapie. Ik geloof niet zo in therapieën waarbij mensen jaren bezig zijn om hun verleden door te spitten. Sommige dingen kun je nu eenmaal niet begrijpen of veranderen. Hoe kun je bijvoorbeeld begrijpen dat je vader je als kind heeft misbruikt? Op zielsniveau kun je echter wel leren loslaten door het uit te spreken en te accepteren. Dat is vergeven, dat is loslaten. En dan kun je gaan. Maar... wacht alsjeblieft niet tot je op je sterfbed ligt.'