Gezond verstand

De kracht van geloof is kolossaal. Het interessantste wat mij in vijfentwintig jaar onderzoek is gebleken is dat diepe overtuigingen - vooral transcendente of religieuze overtuigingen - de grootste genezende kracht bezitten. Het is mij gebleken dat wanneer patiënten een concentratietechniek werd uitgelegd en hun werd gevraagd zich te concentreren op een beeld, een woord of een klank, tachtig procent hiervoor een gebed koos. Wanneer zij hun diepste overtuigingen betrokken in hun meditatie of andere activiteit, dan vormden die twee een hoogst dynamisch duo. Het blijkt dat wanneer diepe overtuigingen - vooral religieuze - deel uitmaken van de dagelijkse meditatie of van andere concentratie-oefeningen, dit letterlijk een herordening van de biologische processen in de hersenen van mensen teweeg kan brengen die tot heilzame biochemische en neurologische veranderingen leidt.

In onze huidige wereld kan een dergelijke biologische herordening in de hersenen een kolossaal verschil uitmaken voor iemands algeheel welbevinden. Men wordt tegenwoordig overspoeld door negatieve invloeden - geweld in het nieuws, fixatie op ziekte, zorgen over werk en over het milieu. Zoals wetenschappelijk is vastgesteld dat positieve overtuigingen heilzaam kunnen zijn - het 'placebo'-effect -, zo is ook gebleken dat negatieve overtuigingen en invloeden tot ziekte kunnen leiden - het 'nocebo'-effect. Het bewustzijn dat wordt gevoed met beelden van invaliditeit en wanhoop, aanvaardt die begrenzingen als feitelijk en het lichaam reageert met verzwakking.

Ik leer mijn patiënten te ontspannen als een tegengif voor zulke negatieve invloeden en de ziekten die ze veroorzaken. Het proces behelst de concentratie op diep gekoesterde overtuigingen - die religieus kunnen maar niet moeten zijn. Dit leidt zowel tot een ontspanningsreactie en tot - wat ik noem - 'herinnerd welbevinden'. Wanneer de hersenen geen beelden van zwakte of ziekte indrinken maar beelden van activiteit, gezondheid en hoop krijgen aangereikt, herordent het lichaam letterlijk zijn visie op zichzelf. Dit wordt bevestigd door recente inzichten in de biologische hersenwerking.

In de wetenschap is men allang gewaar hoe de hersenen reageren op prikkels van buitenaf waaraan we gedurende de dag blootstaan, zoals een televisiejournaal of een veeleisende chef. Deze bottom-up-prikkels maken dat zenuwcellen via neurotransmitters boodschappen naar de hersenen sturen. Pas recent echter heeft hersenonderzoek onthuld dat de hersenen ook top-down-prikkels interpreteren. Deze laatste ontstaan in uw gedachten. Het kunnen herinneringen zijn die uw hersenen ooit hebben opgeslagen, of nieuwe gedachten die u zich bewust maakt. Hoewel het 'maar' om gedachten gaat, interpreteren de hersenen deze top-down-prikkels toch alsof de ingebeelde of geprojecteerde gebeurtenissen echt plaatshebben en ze sturen via neurotransmitters boodschappen het hele lichaam door die het lichaam ertoe brengen te reageren alsof de gedachte een reële gebeurtenis is.

Al jaren laat ik patiënten letterlijk van gedachten veranderen - en daardoor van gezondheidstoestand - door een ontspanningsreactie uit te lokken. Maar samenvoeging van hun spirituele overtuigingen met de ontspanningsreactie bleek tot opmerkelijke resultaten te leiden. Patiënten die spirituele ervaringen zeiden te hebben gehad tijdens het ontspanningsproces, meldden een grotere vooruitgang van hun gezondheid dan de overigen. Iemands religieuze overtuigingen of levensfilosofie versterkte het effect van de ontspanningsreactie, en wel op drie manieren. Ten eerste bleek dat wie een woord of spreuk koos die was geënt op hun diepste filosofische of religieuze overtuigingen de oefeningen vaak trouwer deed. Ten tweede bracht een sterk, positief geloof in wat dan ook herinnerd welbevinden boven - het placebo-effect - en de daarbij behorende genezingsreactie. En ten derde leek het geloof in een eeuwige of het leven overstijgende kracht het meest efficiënt gebruik te maken van het herinnerde welbevinden, omdat zulk geloof bij uitstek rustgevend is en het vermogen bezit om ongezond geredeneer en gepieker uit te bannen.
Deze waarnemingen sluiten aan bij diverse onderzoeken die aangeven dat geloof in God het sterftecijfer verlaagt en de gezondheid verbetert. Religieuze factoren blijken samen te hangen met grotere overlevingskansen, geringere stress, depressiviteit en woede, een lagere bloeddruk en een hogere kwaliteit van leven bij patiënten met kanker en hartkwalen.

Ik denk dat het geloof in God een overlevingsinstinct is. Dat wij mensen zijn behept met een intelligentie die ons in ons bestaan bedreigt. Enerzijds zijn we de intelligentste wezens op deze planeet maar anderzijds zijn we - naar het zich laat aanzien - de enige soort met besef van zijn eigen sterfelijkheid. Het niet-beseffen daarvan zou welbeschouwd wel eens een zegen kunnen zijn. Immers, het besef van de dood kan ons zo tot wanhoop brengen dat we er in ons bestaan door worden bedreigd: het is het ultieme nocebo-effect. En omdat wij de enige soort zijn die zich kan afvragen: 'Wat gebeurt er met me na mijn dood?' moeten we op die vraag een antwoord geven dat ons huidige voortbestaan bevordert. Mijn overtuiging is dat de mens, om die fundamentele angst tegen te gaan, genetisch is geconditioneerd om in God te geloven. Of God nu bestaat of niet, onze genen garanderen dat we het geloof in ons dragen en dat dat geloof een weldadige uitwerking op ons lichaam heeft. Ons geloof in een tegenkracht tegen onze sterfelijkheid en de broosheid van ons bestaan, maakt dat we niet hebben te lijden van ons besef van en vrees voor de dood. Zijn daarom in alle culturen en religies gebruiken aanwezig die het basisprocédé van de ontspanningsoefening omvatten: concentratie door herhaling en een passieve houding tegenover binnendringende gedachten?

Maar of we nu wel of niet in God geloven, allemaal kennen we een bedoeling en een betekenis aan ons leven toe. Natuurlijk laten individuele mensen dit overlevings-mechanisme op tal van verschillende manieren tot uiting komen. Maar allemaal ondervinden we de meest intense sterkte en troost van schijnbaar transcendente eigenschappen. Sommige mensen ontlenen hun inspiratie aan kinderen omdat kinderen nog onbesmet en vol van mogelijkheden zijn. Anderen vinden vrede in tuinen, de overstelpende hoeveelheid kleur en leven die zich telkens verjongt. Muziek en kunst in optima forma kunnen generatie na generatie luisteraars en bewonderaars inspireren, net zoals natuurschoon - het samenspel van bergen en wolken, de altijddurende getijden van de oceaan en het dagelijks opkomen van de zon die de vorige avond door de horizon verzwolgen is.

Geloof in God lijkt echter bij uitstek van invloed te zijn op genezing, omdat 'God' grenzeloos en onbeperkt is. In mijn ervaring brengt geloof de geest tot rust zoals geen enkele andere overtuiging dat kan, omdat het het niet-produktieve geredeneer kortsluit dat zo vaak onze gedachten beheerst. Ons lichaam is zeer goed in staat ons te genezen maar we zitten dat proces maar al te vaak in de weg - we maken ons zorgen over een hoestje dat wel eens op iets veel ergers zou kunnen wijzen - na alle rampspoedverhalen in de media, en we betwijfelen of we wel de kracht hebben om er zonder hulp overheen te komen want dat hebben reclamebureaus en farmaceutische fabrieken ons aangepraat. Al die zorgen en twijfels veroorzaken de 'vecht-of-vluchtreactie' met alle door stress veroorzaakte symptomen en ziekten van dien. En ze schaden ons door de evolutie geperfectioneerde vermogen tot genezen. Aanhoudende zorgen en twijfels laten ook sporen na in onze zenuwcellen, zodat ons lichaam zich veelal ziekten en gevaren voor de gezondheid 'herinnert', wat tot een nocebo-effect leidt.

Als we onze geest drenken in negativiteit en angst, stimuleren we zowel het nocebo-effect als de vecht-of-vlucht-reactie, die beide schadelijk zijn voor ons lichaam en tot nog meer zorgen leiden. Door een leven lang blootstaan aan reclame waarin medicatie redding brengt, gaan we ons al te zeer verlaten op pijnstillers en andere medicijnen, met als gevolg dat we gaan denken dat we nog meer kwalen hebben die om nieuwe medicijnen vragen. Hoe extremer of buitenissiger de informatie is die we tot ons nemen en aanvaarden, hoe meer een middel wordt geroemd en verkocht, en hoe meer de media onze verdwazing probeert te versterken.

Is het mogelijk die vicieuze cirkel te doorbreken? Uw lichaam bezit van nature een prachtig ingebouwd mechanisme dat de informatie die u ontvangt kan filteren en dat u kunt activeren om uzelf te genezen. Dat mechanisme is ons geloofssyteem - de gedachten, gevoelens en waarden die uniek zijn voor u en onze levenervaringen. Hoe schadelijk negativiteit ook is, we zijn in staat de weke, veranderlijke circuits in de hersenen te herprogrammeren zodat ze een gezond welbevinden kunnen onthouden, en teweegbrengen.