De popmuziek is dood. Leve de popmuziek.

Het is niet de popmuziek die hier overlijdt maar slechts de fan die sterft samen met zijn ster. De schreeuwende fan van vandaag is de ouwe zak van morgen. Niets confronteert meer met het verglijden van de tijd dan de reactie van de ware popliefhebber op de nieuwste trend in hitland. Eens komt het moment dat hij zich afvraagt: word ik oud of is de nieuwste trend gewoon troep?

Voor Martha Bayles, auteur van het boek Hole in our soul, kwam die ervaring lang, lang geleden. Bayles gaat in dit 400 pagina's tellende boek op zoek naar de kwaliteit in de popmuziek en die zoektocht levert naarmate de geschiedenis vordert steeds minder op. Popmuziek is volgens haar enkel nog in staat om te shockeren. En hoewel natuurlijk over kwaliteit valt te twisten, heeft zij hier niet geheel ongelijk. Het nihilisme van Kurt Cobain's Nirvana, de decadente plastic disco van Madonna en het Uzi-zwaaiende, seksistische machismo van de gangsta rappers zijn zeer verschillende muzieksoorten van de jaren negentig. Maar zij hebben een ding gemeen: shockeren is hier niet alleen een marketingtruc maar de boodschap zelf.

Het centrale thema van Bayles is dat de schoonheid van popmuziek gedurende de jaren is geofferd op het altaar van perversiteit en nihilisme. De ware popmuziek is volgens Bayles muziek uit de Afro-Amerikaanse traditie: bleus, jazz, gospel, country en vroege rock 'n roll. Haar favoriete muziek is pre-Beatles; toen de jazz de klassieke muziek van de Verenigde Staten was, de blanken de bleus nog niet hadden gestolen en voordat de schoonheid van de Afro-Amerikaanse muziektraditie nog niet was besmet door de sadistische en gewelddadige tendenzen van hard rock en punk.

Hole in our soul is een met lef geschreven cultuurstudie en geeft aan de hand van de muziekgeschiedenis een goed inzicht in de ontwikkeling van de amerikaanse cultuur van 1920 tot 1996. Maar het is juist deze ontwikkeling die het ontstaan van verschillende muzieksoorten - mooi of niet mooi - kan verklaren, waar Bayles weinig aandacht aan geeft. De ontwikkleing van de zwarte muziek kan vergeleken worden met de positie van de negers in de amerikaanse maatschappij. Ging het in de bleus en soul nog om wie de beste minnaar was. In de rap gaat het erom wie de grootste 'Uzi' heeft. Bayles hekelt artiesten als Ice T, NWA (Niggers with Attitude) en 2 live crew. Jonge zwarte mannen die zich voordoen als criminelen enkel om te shockeren. Zij verheerlijken geweld, verkrachting en cop killing. Bayles kijkt hier helaas niet verder, het gaat haar enkel om de muziek en die deugt niet. Rap is muziek van de straat. En de straat ziet er tegenwoordig heel anders uit dan in de jaren dertig. Rap bericht van de frontlijn van het stadsleven, de getto's. Waar armoede heerst, het drugsgebruik enorm is, wapens een noodzaak zijn en de gemeenschap verdwenen is. Het is hier enkel nog overleven en dan zijn alle middelen toegestaan. Bayles heeft gelijk als zij zich zorgen maakt over de zwarte muziek. Maar zij zou zich meer zorgen moeten maken over de ellende in vele amerikaanse binnensteden.

Hetzelfde geldt voor grungemuziek. Nog een muzieksoort die niet door de selectie van Bayles komt. Bands als Nirvana en Pearl Jam hebben vooral volgelingen onder de blanke adolscenten uit de voorsteden van Amerika. Pubers die alles hebben en zich toch geen raad weten. Het nihilisme dat uit deze melodieuze rock spreekt, raakt hen (zie ook het stuk van Douglas Coupland op pagina ???). En dat is waar het bij muziek om gaat, mooi of niet mooi doet er dan niet toe.

Hole in our soul is een uitdagend boek met veel mooie anekdoten, prachtige citaten van musici en goede beschrijvingen van de ontwikkelingen van de verschillende muzieksoorten. Maar heeft de popmuziek inderdaad zijn schoonheid verloren? Wie de Beatles met Oasis vergelijkt, Michael Jackson met James Brown en Madonna met Ella Fitzgerald, zal onmiddelijk ja zeggen. Maar een probleem ziet Bayles over het hoofd. Iedereen is maar een keer vijftien.