Geroken

Geuren, hout dat smeult in de haard, de lucht van pas gebakken brood, de geur van lavendel, babyzalf: ruiken doen we vanaf het begin. We nemen altijd aan dat ons reukorgaan achterblijft bij dat van andere zoogdieren. Darwin vroeg zich af: 'Waarom laten stieren en paarden hun neusvleugels trillen als ze opgewonden raken voor een paring?' Hij wist kennelijk niet dat Victoriaanse jongedames opmerkelijke zaken deden door zakdoeken te verkopen met de geur van hun zweet. Heel lang heeft het er op geleken dat mensen de 'hardware' missen om via lichaamsgeuren te communiceren. Een kwestie van degeneratie, namen we alweer aan. Maar Psychology Today (april 1996) helpt ons uit de droom. Geurdeskundigen noemen de Eskimozoen. Dat is niet 'neusjevrijen' maar wel degelijk elkaars geur opsnuiven. Alleen in de westerse wereld is het handen geven om mensen te begroeten uitgelopen op een zoen.

Tot tien jaar geleden gingen geurgoeroe's ervan uit dat onze hersens gewone lichaamsgeuren niet waarnamen. Maar in 1986 organiseerde National Geographic Society een internationaal geurenonderzoek om te zien of mensen van verschillende culturen hetzelfde reageerden op bepaalde luchtjes waaronder het mannelijke androsteron, dat op zichzelf niet lekker ruikt. Vrouwen reageerden vooral in de periode van hun ongesteldheid eerder onverschillig dan afwijzend. Recent zijn de proeven van een Zwitsers geurteam van de universiteit van Bern. Onder honderd studenten werden geurproeven gehouden. Vrouwelijke studenten moesten beoordelen of katoenen t-shirts die de mannen twee nachten hadden gedragen, 'sexy' roken of gewoon lekker en of dat kwam door de intensiteit van de geur. Uit het onderzoek bleek dat de vrouwen twee keer zo vaak de voorkeur gaven aan geuren die deden denken aan vroegere vriendjes en geliefden dan aan de luchtjes waarin ze eigenlijk hun vader of broers herkenden. Daar werden de dames-studenten duidelijk minder opgewonden van, stelt Psychology Today vast.

In Mothering (herfst 1996) gaat het vooral over de geneeskrachtige werking van geuren. Aromatherapie is een heuse tak van de geneeskunst, vaak verdrongen door de chemische pharmaceutica maar de traditie heeft de aromatherapie niet minder effectief gemaakt. Bekend was al lang dat de geur van rozenolie bloeddrukverlagend werkt. Aromatherapie kan vooral voor kinderen heilzaam werken. Lavendelbaden worden gebruikt om ruwe babybilletjes weer glad te krijgen maar ook als compres op geschaafde kinderknieeën. Olie van de Australische Theeboom is een perfect middel tegen muggensteken. De vitale immuniteitssystemen van kinderen maken dat ze heel snel reageren op aromatherapie. In Mothering ook een lijstje met natuurlijke olies die iedere moeder paraat zou moeten hebben. Daaronder: behalve de Theeboom en lavendel, pepermuntolie tegen koorts, eucalyptusolie om de ademhaling te vergemakkelijken, kamille ter kalmering maar ook tegen oorontstekingen en mandarijnsap om stemmingen te verbeteren. Het is raadzaam om spaarzaam met die olies om te gaan. Laat je zieke kind er aan ruiken maar gebruik het niet als en als ze het niet lekker vinden, gebruik het dan niet. Ik wou dat mijn moeder dat ook had gedaan met levertraan: je werd zo beroerd van de lucht alleen dat je onmiddellijk je eigen wederopstanding verkondigde. Denk er aan om naar een picknick of het strand behalve factor 12 een flesje thee- of lavendelolie mee te nemen. Het kan altijd van pas komen als je een wondje moet uitwassen of als de zon te erg heeft gebrand.

In Onkruid (juli/augustus 1996) een welsprekend verhaal over wat je met geuren kunt doen en wat ze met jou doen. Onkruid begint met de geur op de behandeltafel van sjamanistisch healer Georgien Wybenga: behoorlijk elitair dus, maar een hemelse geur van brandhout stamt van een traditionele Indiaanse manier om onzuivere vibraties uit te roken. Vervolgens ging Onkruid op bezoek bij een aromatherapeute. Daar vind je de meest heerlijke 'flowershower': 'Pommanders beschermen je aura tegen invloeden van buitenaf; quintessences leggen een link met een innerlijk deel van jezelf. Een stukje Godheid in je.' De reis van Onkruid is nog niet ten einde; op visite bij een kok voor wie geuren allesomvattend zijn en die kookt voor New-Agecentra. Hij is geurverslaafd. Zijn tip vormen de Five Spices: anijs, venkel, kaneel, gember en zwarte peper. Een smakelijk verhaal.

Iets verderop, maar toch zeer zintuigelijk is een verhaal uit Psychologie Heute (september 1996) dat gaat over synesthesie - de versmelting van zintuigelijke waarnemingen. 'Kleuren horen' is het bekendste voorbeeld: geluiden, muziek en stemmen leiden tot de waarneming van in flarden voorbijtrekkende kleuren. Het artikel zelf is een fraai voorbeeld van Duitse neoromantiek met het hanteren van veel overspannen termen zoals Übersinnlichkeit en Weltwissen, van die woorden die je tot je moet laten doordringen om ze te voelen: op zichzelf al een synesthetische ervaring. Handiger zijn de voorbeelden: sommige schilderijen van Kandinsky bijvoorbeeld en de Franse schrijver Theophile Gautier heeft het over 'een koor van kleuren'. Arthur Rimbaud vond alle klinkers een kleur hebben. De A noemt hij zwart, de E zo wit als tenten en nevels, de I is rood, de O blauw ( 'O, Omega, straal, die het oog blauw omweeft) en de U is heldergroen. En een mevrouw die specialist is in de synesthetiek vaart uit tegen haar man dat hij toch weet dat ze niet tegen wijn kan die blauw smaakt, ze wenst van de groene wijn te proeven. Misschien bedoelt ze de vinho verde uit Noord-Portugal? JRS