Interview met een papegaai

Alex is getraind door Irene M. Pepperberg van de Universiteit van Arizona en is waarschijnlijk de enige niet-mens die Engels spreekt en nog meent wat hij zegt ook. Als ik samen met een vriend Pepperbergs kleine laboratorium binnenstap, word ik in mijn loop gestuit door een maniakale stortvloed aan vrouwonvriendelijk gefluit. Enigszins bevangen stel ik vast dat dit afkomstig is van een middelgrote grijze vogel met een kennersblik, die zich op een tafel bezaaid met resten fruit en snippers papier bevindt. 'Alex valt op lange mannen,' legt Pepperberg uit en wijst op mijn metgezel. Enkele minuten later zit Alex op mijn schouder. Hij trilt, schudt met zijn vleugels en danst van zijn ene poot op de andere van opwinding. 'Als hij je echt leuk vindt,' waarschuwt een van de studenten, 'dan kokt hij in je oor' - een verwijzing naar het instinct dat een papegaai zijn voedsel laat uitbraken om het aan een wijfje te voeren. 'Wil je een druif?', vraagt Alex plotseling aan zijn nieuwe kameraad met een nasale maar volkomen heldere stem. Ik sta aan de grond genageld van ontzetting - tot Pepperberg uitlegt dat Alex ook wel eens uitdrukkingen bezigt die hij niet meent.

Maar soms meent hij ze wel. Alex voelt zich niet op zijn gemak op mijn hand, kraait 'Wil terug', en beklimt de achterkant van een stoel. Twee andere grijze Afrikanen houden de ontwikkelingen in de gaten - Kyaaro, een nerveuze vogel die Pepperberg vergelijkt met een kind met concentratieproblemen, en Griffin, een wollig exemplaar van zes maanden met wijd opengesperde ogen. Het is etenstijd en terwijl Kyaaro van zijn koffie proeft - die helpt om hem rustig te houden, naar ik verneem - wordt Griffin gepaaid met partjes banaan. 'Brood', laat Alex weten. Hij neemt een brok muffin in ontvangst en eet vervolgens behoedzaam om de bosbessen heen.

Mijn vriend gaat weg zodat Alex zich kan concentreren, en we gaan aan het werk. 'Hoeveel?', vraagt een student en toont hem een blad met vier kurken erop. Maar Alex heeft een dwarse bui en weigert te kijken. 'Twee', zegt hij snel, en dan 'kurk noot', zijn omschrijving van een amandel, zijn vaste beloning.

'Dat is fout, Alex. Geen kurknoot. Hoeveel?' 'Vier', antwoordt Alex. 'Vier', echoot Kyaaro op melodische wijze vanuit de andere hoek van de kamer. Op mijn schouder trekt Griffin mijn haarspelden los terwijl ik probeer aantekeningen te maken.
'Je keek niet,' zucht de student en pakt een metalen sleutel plus eentje van groen plastic. 'Wat voor speelgoed?'
'Sleutel.'
'Hoeveel?'
'Twee.'
'Wat is anders?'
'Kleur.'
Ditmaal krijgt Alex zijn kurknoot. Terwijl hij erop knabbelt, hipt Griffin eraf om de rest van Alex zijn eten te stelen, en ik haal mijn camera te voorschijn. Alex zet onmiddellijk zijn veren op - of wat daar van over is, omdat hij zijn staart grotendeels heeft uitgetrokken - en gaat rechtop zitten. Pepperberg onderwijst haar papegaaien altijd met een trio - zichzelf, de vogel en een student. Eén persoon houdt een voorwerp omhoog, de ander benoemt het en krijgt het dan aangereikt. Door te luisteren, te kijken en te oefenen leert de vogel het woord waarmee hij het nieuwe speeltje in bezit kan krijgen. Tegenwoordig mag Alex vaak de plaats van een mens innemen bij de training van jongere vogels. In deze rol maakt hij zeer zelden fouten en Kyaaro en Griffin leren het van hem sneller dan van mensen. Wetenschappers hebben lange tijd gedacht dat vogels met hun kleine formaat hersens tot niet meer in staat waren dan willekeurige nabootsing of simpele associatie. Maar Pepperberg heeft aangetoond dat Alex in ieder geval creatief met taal kan omgaan - en ook kan redeneren met een abstractie vergelijkbaar met wat wordt aangetoond bij niet-menselijke primaten en walvisachtigen. Mijn vriend komt binnen en Alex is weer afgeleid. 'Sorry', zegt hij na een wel erg mager resultaat. 'Wil terug'. Het is tijd om te gaan. Madhusree Mukerjee