 Mag je vlees eten?Wat de moraalfilosofie zegt over carnivoren.  Minder vlees eten: in mijn boek Praktisch idealisme noemde ik het een gouden tip, omdat onze vleesconsumptie verbonden is met diverse grote vraagstukken: honger, klimaatverandering, ontbossing, dierenwelzijn, biodiversiteit... Misschien is het dilemma van wel of geen vlees eten geen moreel dilemma (meer) voor u. Misschien bent u bewust vegetariër, misschien niet. Maar wat is de visie van moraalfilosofen? Lange tijd was dat geen serieus onderwerp. Aristoteles zag geen filosofisch dilemma bij het eten van vlees. In de natuur bestaat niets voor niets, stelde hij, en dus bestaan planten voor de dieren, en dieren voor de mens. Ook de beroemde achttiende—eeuwse Duitse filosoof Immanuel Kant vond dat mensen geen plichten hadden tegenover dieren. Dieren zijn een middel tot een doel — en het doel is de mens. De eerste ethicus die zich uitsprak tegen het eten van dieren was de Australiër Peter Singer. Zijn boek Animal Liberation uit 1975 wordt alom beschouwd als inspiratiebron voor het ontstaan van dierenrechtenorganisaties. Singer betoogt daarin dat het doden van dieren voor consumptie moreel onacceptabel is. Hij baseert zijn redenering op het utilitarisme, een filosofische stroming die stelt dat het juiste gelijk is aan datgene wat voor de meeste mensen het best is. Volgens Singer is er geen argument om dit principe niet ook toe te passen op andere diersoorten dan de mens. De reden: andere dieren kunnen eveneens pijn voelen. Alle wezens die kunnen lijden, zijn het waard om gelijk te worden behandeld, stelt Singer. Wanneer dieren op basis van hun soort minder worden behandeld, is dit volgens hem net zo onacceptabel als discriminatie op basis van huidskleur of geslacht. Overigens is Singer niet tegen het houden van dieren voor voedsel als zij zonder pijn kunnen worden gehouden en gedood. Maar toen hij zijn boek schreef, meldde hij dat dit soort boerderijen nauwelijks bestaan. De meest praktische invulling van onze morele plicht is dan ook om vegetariër te worden. Met zijn argumentatie ging Singer in tegen de gevestigde opvattingen. Mensen zijn omnivoren; we eten vlees en planten. Biologen weten te vertellen dat de spijsvertering van de mens precies tussen die van carnivoren en herbivoren in zit. Volgens veel wetenschappers is het voor sommige mensen ook gezond om vlees te eten. Op basis daarvan beweerde de Amerikaanse filosofe Kathryn Paxton George in de jaren negentig dan ook dat je niet gehouden kan worden aan de eis dat dieren niet mogen lijden, wanneer je met het eten van dierlijk vlees menselijk leed kunt voorkomen, bijvoorbeeld een slechte gezondheid. Voor mij leidt de argumentatie van Singer nog niet tot de conclusie dat vlees eten moreel onacceptabel is. Maar wanneer je meent dat we moeten voorkomen dat dieren pijn lijden, moet je wel tegen de bio—industrie zijn en tegen de huidige slachtmethodes. Deze conclusie wordt inmiddels breed gedeeld door filosofen. Ook de prominente rechtsfilosoof Martha Nussbaum heeft gesteld dat dieren het recht hebben om tot hun recht te komen. Dieren in de bio—industrie — zoals kippen in een legbatterij — kunnen dat niet, en daarmee is deze industrie moreel onacceptabel. Daarom eet ik zelf nog slechts enkele keren per maand vlees of vis, gecertificeerd met respectievelijk het EKO— en MSC—keurmerk, dat een duurzame herkomst verzekert. De moderne, intensieve veehouderij is ver verwijderd geraakt van de manier waarop eeuwenlang de mens omging met dieren die werden gehouden. Michael Pollan, auteur van The Omnivore’s Dilemma, heeft dan ook opgeroepen om deze relatie te herstellen. Ooit was die relatie van wederzijds voordeel: de dieren werden gevoed en beschermd tegen gevaar en in ruil kregen de mensen voedzaam voedsel. Dieren werden dan ook met respect gedood. Een vriend van mij heeft eens een schaap gedood. Zelf. Hij vond dat hij alleen vlees kon blijven eten als hij ook bereid was een dier te doden. De ervaring heeft diepe indruk op hem gemaakt. Ik raad dit niet iedereen aan, maar het laat wel zien dat we door de industrialisatie van het doden van dieren, onze relatie met hen hebben verloren. Volgens mij is het vanuit morele overwegingen noodzakelijk deze relatie te herstellen. Natasja van den Berg is freelance schrijver, gespreksleider en co—auteur van Praktisch idealisme. Bestel dit nummer na via onze klantenservice: T 0251 - 257 927. Iedere maand Ode thuis ontvangen? neem nu een proefabonnement vanaf 3,33 per maand.
|
|
