Pas op voor bitterheid

Hoe u kunt herkennen of u wordt verzwakt door vitriool.

Paulo Coelho | 126 mei 2010 issue

In mijn boek Veronika besluit te sterven, dat zich afspeelt in een psychiatrische kliniek, ontwikkelt de directeur een theorie over een onopspoorbaar gif dat het menselijk organisme in de loop van zijn leven kan aantasten: vitriool.

Evenals de libido — het seksuele vocht dat door Sigmund Freud was ontdekt, hoewel geen laboratorium het ooit heeft kunnen isoleren — is het vitriool een product van het menselijk organisme, een stof die wordt afgescheiden wanneer de mens zich in een angstwekkende situatie bevindt. De meesten die erdoor zijn aangetast, omschrijven zijn smaak als zoet noch zout, maar bitter — vandaar dat depressies worden geassocieerd met het woord bitterheid.

In ieders lichaam is bitterheid aanwezig — bij de een meer dan bij de ander — zoals we ook vrijwel allemaal geïnfecteerd zijn met tbc. Maar beide ziekten worden pas manifest wanneer de patiënt verzwakt is. Wat bitterheid betreft: deze ziekte krijgt pas haar kans wanneer iemand bang wordt voor de zogeheten ‘werkelijkheid’.

In hun ijver om een wereld te creëren waarin niets kan binnendringen dat als bedreigend wordt ervaren, bouwen sommige mensen een steeds sterkere verdediging op tegen de boze buitenwereld — mensen en plaatsen die ze niet kennen, nieuwe ervaringen — en om hun innerlijke wereld bekommeren ze zich niet meer. Vanaf dat moment begint de bitterheid onherstelbare schade aan te richten.

Waar de bitterheid (of het vitriool, zoals de medicus in mijn boek de stof liever noemt) zich voornamelijk tegen richt, is de wil. Mensen die door dit kwaad zijn aangetast, verliezen langzamerhand hun verlangen naar alles. Al snel lukt het hun niet meer om uit hun kleine wereldje te komen; bijna al hun energie hebben ze verspild aan het optrekken van hoge muren om de werkelijkheid vooral te laten zijn zoals zij willen dat die is.

Door zich zo te richten op het voorkomen van een aanval van buiten, beperken ze hun innerlijke groei. Ze blijven naar hun werk gaan en televisie kijken. Ze blijven klagen over het verkeer en over hun kinderen. Maar dat alles doen ze als robots, zonder van binnen enige grote emotie te ervaren. Tenslotte is alles onder controle.

Het grote probleem van een vergiftiging door bitterheid is dat hartstochtelijke gevoelens — zoals liefde, haat, enthousiasme, wanhoop, nieuwsgierigheid — zich ook niet meer uiten. Na verloop van tijd heeft de verbitterde geen enkel verlangen meer. De wil om te leven, maar ook om te sterven, ontbreekt: dat is het probleem. Daarom hebben verbitterden een fascinatie voor helden en gekken: die kennen de angst om te leven of om te sterven immers niet. Gevaar laat zowel helden als gekken onverschillig. Ze gaan door, ook al zegt iedereen dat ze dat niet moeten doen. De held offert zich op voor de goede zaak, de gek pleegt zelfmoord — maar beiden sterven. En daarna praten de verbitterden dagenlang na over de glorie van de een en de waanzin van de ander. Het is het enige moment waarop de verbitterde de kracht heeft om zijn verdedigingswal te beklimmen en er een beetje overheen te kijken. Maar al gauw worden zijn handen en voeten moe en keert hij terug naar het gewone leven.

De chronisch verbitterde ervaart zijn ziekte maar één keer per week: op zondagmiddag. Dan, bij gebrek aan werk of sleur om de symptomen te verlichten, begrijpt hij dat er iets helemaal mis is.

Paulo Coelho is de Braziliaanse auteur van vele populaire boeken, waaronder De Alchemist. www.paulocoelhoblog.com.

Bestel dit nummer na via onze klantenservice: T 0251 - 257 927.

Iedere maand Ode thuis ontvangen? neem nu een proefabonnement vanaf 3,33 per maand.

Meer columns van Paulo Coelho lezen?

Onthecht maar niet onverschillig