In elke vrouw zit een leider

Wat hebben Dante en vrouwelijke leiders gemeen? Het vermogen om anderen te leiden door eerst zichzelf te begrijpen.

Karin Jironet | 126 mei 2010 issue

In elke vrouw zit een leider. Ze geeft leiding aan haar eigen unieke leven, of dat nu binnen een bedrijf is of in een andere omgeving. Dat is iets geweldigs. In elke context van het leven heeft ze de kans een verbinding aan te gaan met zichzelf en de ander. Houdt ze een baby vast, dan heeft dat betekenis. Ziet ze dat een collega het moeilijk heeft, dan sluit ze haar even in haar hart.

In het bedrijfsleven is vrouwelijk leiderschap een vorm van leidinggeven die we nog niet op grote schaal hebben gezien. Tot dusver zijn het mannen die dominant zijn op dit terrein, waaraan ze vormgeven in hun eigen specifieke stijl, die er hoofdzakelijk op is gericht zich te onderscheiden door competitie en winnen. Die stijl voldoet in kaders die daartoe geëigend zijn, maar is niet per definitie wat wordt verlangd als een algemeen geldende benadering van leiderschap.

Nu oude machtsstructuren — met als voornaamste voorbeeld de financiële instellingen — instorten en de dagelijkse communicatie zich afspeelt via complexe sociale netwerken, is er geen ander houvast dan onszelf en de mate waarin we kunnen vertrouwen op ons vermogen om onze relaties te hanteren. Vrouwelijk leiderschap kenmerkt zich door zijn gerichtheid op het opbouwen en onderhouden van relaties, een vermogen dat vraagt om zorgvuldigheid, het gebruik van non-cognitieve functies als intuïtie en de wens om duurzame oplossingen te scheppen voor acute problemen. Het is nieuw leiderschap voor ongekende tijden. Het is de oplossing voor de overgangsperiode die onze maatschappij doormaakt. Vrouwen — nu nog aan de periferie — moeten deze gelegenheid aangrijpen om eraan bij te dragen dat het slaagt.

Hoe moeten wij vrouwen ons voorbereiden op de volgende stap in de ontwikkeling van leiderschap?

Ondanks de aanwijsbare behoefte aan dit nieuwe leiderschap en het feit dat vrouwen in wezen de elementen ervan al van nature binnen bereik hebben, vinden velen van ons het moeilijk om binnen een onderneming authentiek leiderschap uit te oefenen.

Om hun rol in de beïnvloeding van de wijze waarop leiding wordt gegeven te ondersteunen, zijn vrouwen erbij gebaat inzicht te krijgen in de dynamiek van macht. De beste benadering daarvoor is te kijken hoe we zelf met macht omgaan. Dat vergt een intensief persoonlijk ontwikkelingsproces, een innerlijke psycho-spirituele zoektocht waarbij we ingaan op de conflicten tussen wat we willen en wat we doen.

Dantes reis door het vagevuur in De Goddelijke Komedie biedt sprekende voorbeelden van dit proces. De zeven zonden en deugden helpen ons de werking van het innerlijke leven, waardoor we vastgeketend blijven aan oude gewoonten, te begrijpen en te benoemen. Hoogmoed, afgunst, boosheid, luiheid, hebzucht, gulzigheid en lust: het zijn eigenschappen die in ons allemaal aanwezig zijn en vanzelfsprekend een rol spelen in leiderschap. Maar in hoeverre bepalen die neigingen ons handelen?

Neem bijvoorbeeld boosheid. Veel vrouwelijke leidinggevenden vinden het moeilijk de juiste balans te vinden tussen boosheid en meegaandheid. Ze denken dat ze maar al te makkelijk óf als kreng óf als doetje worden gezien. Dat kan heel goed vooroordelen van collega’s weerspiegelen, maar het kan ook duiden op weinig zelfreflectie of een ongedifferentieerde relatie met boosheid en zachtaardigheid. Hoe dan ook, door deze tegenpolen te onderzoeken is het mogelijk om voor zowel boosheid als zachtheid bewustere en meer gevarieerde reacties en uitingsvormen te vinden.

Vrouwen die neigen tot obsessief-compulsieve boosheid doen er goed aan eens te kijken naar hoe ze die naar buiten brengen. Bij een overmaat aan feiten en resultaten wordt het innerlijke leven voor een groot deel eenvoudig onder de voet gelopen of weggewuifd. Maar alles wat strak en gecontroleerd is, is niet per definitie probleemloos. Soms kan achter een onverstoorbare buitenkant veel rancune schuilgaan die dan een uitweg vindt in een vlijmscherpe toon en een gebrek aan echte interactie met collega’s. Een van de vrouwen met wie ik heb gewerkt, sprak haar angst uit om als onbetrouwbaar te worden gezien, als iemand die ‘geen grip op de zaak’ had. Ze voelde zich alleen veilig in een voordeelpositie. Ze vertelde dat ze anderen voortdurend haar eigen hoge maatstaven oplegde. Ze reageerde woedend en intimiderend als een van haar collega’s verzaakte. Ze vond voldoening in de wetenschap dat ze harder werkte dan de anderen.

Maar ze kreeg kritiek op haar communicatiestijl, die als koud en grillig werd ervaren. Ze begreep niet waarom, maar was bereid ernaar te kijken. Mijn taak was te luisteren naar hoe ze tegen zichzelf praatte en meer empathie en verbeeldingskracht in die innerlijke dialoog te brengen.

Met behulp van humor en actieve verbeeldingskracht kon ze het leuk gaan vinden zoiets als ‘ik weet het niet’ te zeggen en zichzelf toe te staan hulpeloosheid te ervaren. Ze ontdekte een kern van innerlijke rust en leerde die door ademhalingsoefeningen op te zoeken en te koesteren. Dat hielp haar ook in te zien dat het misschien niet nodig was op elke provocatie te reageren of te ontploffen van woede als ze zich gemanipuleerd voelde. Ze ontwikkelde zelfvertrouwen en een gezond besef van de waarde van haar plichtsgevoel.

Dante leert ons dat we door boosheid in een soort wolk terechtkomen. Voor vrouwen met onuitgesproken boosheid kan het goed zijn die wolk en de kleverige, bozige verwardheid die hij creëert te leren herkennen. Van Dante leren we ook dat we, door het uit te houden in die wolk en de discipline op te brengen om de boosheid onder ogen te zien en de oorzaak ervan te onderkennen, ons ervan kunnen bevrijden.

Voel je je geïntimideerd en bang dat er iets van je gevraagd wordt dat je niet wilt? Gebruik dan je boosheid om erachter te komen of dat een reële dreiging is of niet. Weet je eenmaal hoe de feitelijke situatie ligt, overweeg dan wat je keuzes zijn. Vraag jezelf wat je wilt en vergelijk dat met wat je als verplichting ervaart. Kijk naar je weerstand en onderzoek hoe het voelt om assertief te zijn. Misschien kun je een klein risico nemen door rechtstreeks en spontaan uit te spreken wat je wilt of waar je boos over bent of aan wie je je inferieur voelt.

Boosheid — ook wanneer die passief is — is een belangrijk element om te herkennen en te hanteren. Het is een emotie die een kritieke rol speelt in het leven van vrouwen die zich niet erkend voelen in hun inspanningen of die zich gedwongen voelen aan de verwachtingen te voldoen in banen of relaties waar ze ontevreden over zijn, maar die ze niet durven aan te vechten. Een zachte en milde benadering kan iemand helpen uit die verblindende rookwolk van boosheid te stappen en kan een nieuw perspectief bieden met veel meer vrijheid tot zelfstandig handelen.

De meeste vrouwen die leidinggeven, zijn van middelbare leeftijd. Het is geen geheim dat dit een periode is waarin veel mensen stilstaan bij wat ze hebben bereikt, wat de werkelijke waarde van het leven is en hoe het zal zijn om te sterven. De middelbare leeftijd biedt een unieke kans om boven voor de hand liggende identificaties en rollen uit te stijgen, onze schaduwkanten onder ogen te zien en sommige ervan te integreren en spirituele aspecten van de persoonlijkheid te ontwikkelen.

De vrouwen met wie ik werk, hebben hetzelfde gedaan als Dante: ze hebben ervoor gekozen wakker te worden en om zich heen te kijken, hun moed bij elkaar te schrapen en de reis te aanvaarden die leidt door hun innerlijk landschap, gevormd door opvoeding en ervaringen, en het in kaart te brengen ervan, zodat er bewustwording ontstaat en er bevrijding uit de valkuilen in dat gebied kan plaatsvinden.

De voordelen van al het werk dat in zo’n proces gaat zitten, zijn bijvoorbeeld mededogen met jezelf en de ander, evenwicht tussen activiteit en rust, en bewust omgaan met timing; omdat vrouwen minder gefixeerd zijn op hun eigen doelen, kunnen ze makkelijker overzien wanneer het juiste moment daar is voor een bepaalde activiteit of beslissing.

Bovendien hebben vrouwen toegang tot een vorm van creatieve intelligentie die niet op rationaliteit is gebaseerd. Misschien is het intuïtie, of een vorm van creativiteit. In elk geval biedt het volkomen nieuwe manieren om een willekeurige situatie te bezien. Het is met nieuwe ogen naar de wereld kijken.

Wie deze nieuwe invalshoek optimaal wil benutten, moet wel de consequenties nemen, wat niet altijd makkelijk is. In een bedrijfscontext betekent dat misschien tegen een meerderheid van aandeelhoudersbelangen ingaan of een sociale code of de verwachtingen van collega’s trotseren.

We kunnen allemaal voorbeelden bedenken van leidinggevenden die zo verblind zijn geraakt door hun eigen inspiratie, dat er roekeloze beslissingen worden genomen. De negatieve uitwerking van dat soort inspiratie treffen we vaak aan onder diegenen die de pijn van hun verwondingen nog niet ondergaan en geheeld hebben, bij mensen die het vagevuur nog niet zijn binnengegaan. Het vagevuur cultiveert dat inzicht dat nodig is voor een onbaatzuchtig gebruik van de creatieve intelligentie.

De ontwikkeling van de positieve animus, de innerlijke wijze oude man die, eenmaal geïntegreerd, de vrouw completeert en haar volledig vrouw maakt, is wezenlijk voor elke vrouw in een leiderschapsfunctie. Deze animus wordt de stem van het geweten, op een manier zodat geen enkele neiging tot zelfmisleiding vat op haar krijgt. Eerlijkheid wordt belangrijker dan ‘hoe het zou moeten’.

Bewuste relaties zijn de brandstof van vrouwelijk leiderschap. In een wereld die niet langer wordt bestuurd door enkelvoudig leiderschap, maar door omstandigheden en onderlinge afhankelijkheden, gaat het bij leiderschap om de manier waarop we met onze professionele relaties aangaan. Vrouwelijke leiders die eraan hebben gewerkt vaste voet te krijgen in hun innerlijk hebben het vermogen leiding te geven in complexe en uiteenlopende omgevingen. Hun inzicht in het leiden van anderen begint met hun inzicht in zichzelf.

Dit is een bewerkt fragment uit De essentie van vrouwelijk leiderschap van Karin Jironet, in april uitgegeven door Business Contact.

Bestel dit nummer na via onze klantenservice: T 0251 - 257 927.

Iedere maand Ode thuis ontvangen? neem nu een proefabonnement vanaf 3,33 per maand.

Meer lezen?

Het recept voor wereldvrede

Wat vrouwen (en anderen) kunnen leren van Hollywood

Wie de wereld verandert is gek

Volg Ode ook op Twitter