Email   Print

Share

Een helpende hand

Genegenheid kan eenzaamheid en pijn verlichten.

Carla is van haar fiets gevallen en heeft een gemene snijwond boven haar oog. Ze bloedt, ze staat te trillen, haar hoofd doet pijn. Haar man Jaap heeft een ambulance gebeld, maar weet eigenlijk niet wat hij verder moet doen. Daarom houdt hij haar hand vast en streelt zacht haar haren. Hij probeert haar gerust te stellen en zegt dat het allemaal goed komt, dat ze gauw in goede handen zal zijn. Als ze eenmaal bij de spoedeisende hulp zijn aangekomen, mag Jaap niet met Carla mee wanneer ze wordt behandeld. Meer dan een uur zit hij in de wachtkamer voor hij besluit haar te zoeken. Ze zit ergens in haar eentje, lichtelijk aangeslagen. Hij weet nog steeds niet zo goed wat hij moet doen, maar houdt haar hand vast terwijl ze zitten te wachten.

Een paar uur later, nadat de röntgenfoto heeft uitgewezen dat er niets ernstigs aan de hand is en de wond is verbonden, nemen ze een taxi naar huis. Onderweg zegt ze tegen hem: ‘Je kan je niet voorstellen hoe het me geholpen heeft dat jij erbij was en mijn hand vasthield toen ik zo bang was.’ En ze kijken elkaar lachend aan.

Genegenheid kan geen verwondingen genezen, maar kan wel eenzaamheid en pijn verlichten. Inmiddels weten we dat het zelfs kan helpen bij lichamelijke pijn. Aan de universiteit van Wisconsin heeft Richard Davidson, vermaard deskundige in neurowetenschappelijk onderzoek, het niveau van angst en pijn gemeten dat vrouwen voelden wanneer ze kleine elektrische schokken kregen toegediend. Daarvoor werden MRI-metingen van hun hersenactiviteit gedaan. Als ze alleen werden gelaten, voelden de vrouwen angst en pijn en was het emotionele gebied in hun hersenen bijzonder actief. Als hun hand werd vastgehouden door een labmedewerker die ze niet eerder hadden ontmoet en wiens gezicht ze niet konden zien, voelden ze nog steeds fysieke pijn, maar waren ze minder bang. Als hun partner hun hand vasthield, werd de hersenactiviteit op alle niveaus opvallend rustiger. Dit onderzoek werd beschreven in een artikel in Psychological Science uit 2006, geschreven door James Coan en anderen.

Fysiek contact brengt iets opmerkelijks teweeg – iets wat even krachtig is als een geneesmiddel en daadwerkelijk pijn en angst kan verminderen. Hoe sterker de band tussen de mensen die elkaar aanraken, hoe doeltreffender het blijkt: het effect op het brein van de vrouwen was direct evenredig aan de liefde die ze voor hun partner voelden. Terwijl hun hand werd vastgehouden, waren er bij de vrouwen veranderingen zichtbaar in een van de diepst gelegen centra van het emotionele gebied in het brein, de hypothalamus. Deze beheerst de uitscheiding van de lichaamshormonen, met name stresshormonen. Het vermogen om de hypothalamus te reguleren is de ultieme droom van de farmaceutische industrie.

Onderzoekers van de universiteit van Wisconsin noemen emotionele relaties ‘de verborgen regulator’. ‘Regulator’ omdat ze een diepgaande uitwerking op de hersenfunctie hebben en ‘verborgen’ omdat ze nauwelijks waarneembaar zijn wanneer alles op rolletjes loopt, maar een sleutelrol vervullen bij dreigende of stressvolle situaties. Die avond in het ziekenhuis begrepen Carla en Jaap die behoefte aan fysiek contact intuïtief.

David Servan-Schreiber is hoogleraar psychiatrie in Frankrijk en Amerika, en auteur van Uw brein als medicijn en Antikanker.