Email   Print

Leven in balans

Erkenning van de warboel van onze tegenstrijdheden zal leiden tot internationale solidariteit.

Ik ben aan het opruimen. Ons huis is een vergaarbak geworden van ongelezen boeken die ik cadeau kreeg, apparaten die al jaren kapot zijn, kasten vol oude dekbedovertrekken, kleding in maten die ik zelfs met een streng dieet nooit meer aan kan, schoenen waar zelfs de schoenmaker geen eer meer aan kan behalen... Eerlijk gezegd overvalt het me een beetje. We omringen onszelf met zoveel spullen: wat zonde toch. Het is ook zo symptomatisch voor deze tijd, waarin materiële zaken zo belangrijk zijn geworden. De gevolgen daarvan zijn groot. Als we de aarde eerlijk zouden verdelen, zou iedereen 1,8 hectare beschikbaar hebben voor zijn consumptieniveau en afvalverwerking; in Nederland hebben wij echter een mondiale voetafdruk van 4,1 hectare. Neem de kledingstukken die ik nu opruim: om een T-shirt te maken is 2700 liter water nodig. De verhoudingen zijn zoek.

Mijn moeder zei altijd dat een opgeruimd huis leidt tot een opgeruimde geest. Tijdens het opruimen kom ik al snel in een vorm van meditatie, waarin ik goed kan nadenken over hoe het gaat met mij en mijn leven. Ik weet dat ik het gelukkigst ben wanneer er een goede balans is tussen niets doen en actief zijn. Toch lukt het nog steeds niet om die balans te vinden. Zo vind ik werken heel erg leuk, en om dat goed te doen kost het best veel tijd, maar ik wil ook samen eten met mijn kindje en hem zelf naar bed brengen. Het is een gevoel dat velen zullen herkennen. We werken ons een slag in de rondte om ons dure leven, inclusief ongelezen boeken, kapotte apparaten en oude dekbedovertrekken, kleren en schoenen, te kunnen betalen, plus nog de vakantie om uit te rusten van alle drukte. We werken teveel, verdoven ons met steeds meer materie en intussen kan de aarde deze uitputtingsslag niet aan. We moeten leren leven met minder spullen, maar meer kwaliteit, en dat betekent niet alleen liever één Gucci-jurkje dan vier van de H&M die na twee keer wassen vaal zijn. Intussen belanden zo’n tienduizend Nederlanders per jaar in de WAO door teveel stress. Jaarlijks zegt tien procent van de Nederlanders last te hebben van overspannenheid. Het is duidelijk dat deze ratrace moet stoppen. Waarom is dat nu zo moeilijk?

Ik denk dat dit zo moeilijk is, doordat we allerlei tegenstrijdigheden in ons hebben. Zelf ben ik heel druk en houd ik van de stad met al zijn dynamiek en de mensen om mij heen, maar tegelijkertijd houd ik van de stilte, ruimte en rust van het platteland. De meesten herkennen zo’n tegenstrijdigheid in zichzelf en dat is te zien in onze keuzes die een vérreikende invloed hebben. We vinden aan de ene kant dat we het klimaat moeten redden en aan de andere kant willen we die jaarlijkse vliegvakantie met het hele gezin niet opgeven. We willen wel met minder leven, maar een nieuw jurkje voor een feestje is ook fijn. Zo schipperen we voortdurend.

Om de grote crises te lijf te gaan, moeten we op zoek naar manieren die deze tegenstrijdigheden erkennen en ons leren hiermee om te gaan. Dat is moeilijk, omdat een leven in balans offers vraagt, offers die binnen onszelf op weerstand stuiten. Dat is ook waarom sommigen zeggen dat de grootste crisis naast de klimaat-, voedsel-, energie- en economische crisis een waardencrisis is.

Als we iedereen in de wereld de kans willen geven onze gelijke te zijn, zullen we een verandering moeten aanbrengen in onze wereldsystemen: de oneerlijke organisatie van internationale handel, de klimaatverandering die door ons wordt veroorzaakt en het meeste effect heeft op armere landen. Een leven in balans gaat dus samen met internationale solidariteit.

Zoveel mensen zijn op zoek naar persoonlijke groei en meer balans tussen verschillende verlangens, maar we houden wel de wereldwijde ongelijkheid in stand. Met ons huidige consumptiepatroon ontzeggen wij andere mensen op deze aarde datgene wat we zelf zo belangrijk vinden. In dat opzicht wordt leven met minder dus direct leven met meer kwaliteit, niet alleen voor onszelf, maar ook voor al die miljoenen mensen die we nooit zullen ontmoeten, maar die door ons gedrag te weinig kansen krijgen.

Natasja van den Berg is freelance schrijver, gespreksleider en co-auteur van Praktisch idealisme.