Email   Print

Share

Het is nooit te laat om te rouwen

Waarom de last van rouw lichter wordt wanneer we hem delen.

TOEN HIJ IN DE JAREN ZESTIG WERKTE BIJ DE NASA LEGDE LOVELOCK DE BASIS VOOR DE GAIA-THEORIE, DIE STELT DAT DE AARDE EEN ZELFREGULEREND SYSTEEM IS

Foto:

In de maanden na de dodelijke hartaanval van haar man in 2003 kreeg de Amerikaanse schrijfster Joan Didion in een radio-interview de vraag aan welk advies ze het meest had gehad tijdens deze donkere periode, waarover ze schreef in Het jaar van magisch denken. Haar verrassende antwoord: ‘Emily Post’, een etiquetteschrijfster in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw.

In 1922 had Post een boek geschreven, Etiquette in Society, in Business, in Politics, and at Home, dat Didion houvast bood, omdat, zoals ze uitlegde, ‘de dood in die tijd nog dichtbij was, nog altijd bij de mensen thuis. Iedereen werd nog geacht te weten hoe je ermee om moest gaan. Maar in de tijd daarna zijn we de dood gaan medicaliseren. We verbanden haar naar het ziekenhuis. En in diezelfde tijd leerden we af haar in de ogen te kijken. We wisten niet meer wat we moesten doen of zeggen.’

Rouw slaat niemand over. We verliezen de mensen en dingen die ons dierbaar zijn. In die pijnlijke afgrond van verdriet zijn we noch beter noch slechter dan enig ander mens. We voelen de kwetsbaarheid van ons wezenlijke menszijn, onze behoefte aan troost en onze panische angst om alleen te zijn, en herkennen in anderen een gedeelde menselijkheid. We moeten beseffen dat rouw vele gedaanten kan aannemen en misschien geen voorgeschreven patroon volgt. We moeten beseffen dat we niet verder komen door de emotionele werkelijkheid van de rouw weg te duwen. De medicalisering van de dood waar Didion over sprak, is slechts één vorm van ontkenning. Andere vormen zijn het verdriet voor je houden of proberen ‘de draad weer op te pakken’.

We zijn gewend, althans in het Westen, rouwen als een persoonlijke ervaring te beschouwen waaraan een voornamelijk individueel verwerkingsproces is verbonden. Toch blijkt uit nieuwe inzichten in de rouwpsychologie dat het ons kan verbinden, in families, in gemeenschappen, zelfs binnen en tussen etnische groepen. Omdat rouw kan worden gedeeld, is het niet verwonderlijk dat samen met anderen door het proces heen gaan een eerste stap naar verwerking kan betekenen.

Maar om toe te laten dat rouwen ons helpt, moeten we erkennen wat er gebeurt, met ons en met anderen, wanneer we het uit de weg gaan of ontkennen. Dat betekent dat we het verdriet onder ogen moeten zien om te kunnen begrijpen hoe onverwerkte persoonlijke rouw een bredere, interpersoonlijke uitwerking kan hebben. Dan kunnen we wellicht de patronen die collectieve rouw in stand houden doorbreken en tot de meedogende erkenning komen dat het lijden van één mens ons allen raakt.

1 2 3 4 5 6 7 8 NEXT >>
view as a single page