Email   Print

Als God moeder is

Vier het mysterie van het leven met de heilige Sarah.

Eenmaal per jaar komen zigeuners uit diverse delen van de wereld naar Saintes-Maries-de-la-Mer, in het zuiden van Frankrijk, om hun heilige -Sarah te eren. Volgens de overlevering was Sarah een zigeunerin die in dit stadje aan zee leefde toen een tante van Jezus, Maria-Salomé, daar samen met anderen arriveerde op de vlucht voor de vervolging door de Romeinen. Sarah hielp hen en zou zich later bekeren tot het christendom.

Tijdens het feest dat ik eens bijwoonde, werden uit een schrijn onder het altaar de beenderen van twee vrouwen tevoorschijn gehaald, om de pelgrims te zegenen die met hun kleurige kleding en instrumenten naar het stadje waren gekomen. Vervolgens werd het met schitterende mantels omhangen beeld van Sarah opgehaald en in processie door de nauwe, met rozen bestrooide straatjes naar zee gedragen. Vier zigeuners, gestoken in traditionele kledij, legden de relikwieën in een met bloemen gevuld bootje, stapten het water in en speelden de aankomst van de vluchtelingen en hun ontmoeting met Sarah na. Daarna was het feest, met muziek, gezang en waaghalzerij.

We zouden Sarah kunnen zien als een van de vele Zwarte Madonna’s die de wereld telt. Sara-la-Kali, zo zegt de overlevering, kende de geheimen van de wereld. Maar naar mijn idee is ze eerder een van de vele gedaantes van wat men de Grote Moeder noemt, de Godin van de Schepping.

De festiviteiten in het dorp trekken ieder jaar meer mensen die niets met de zigeunergemeenschap te maken hebben. Waarom? Omdat we God de Vader in verband brengen met strengheid en discipline, terwijl God de Moeder laat zien dat liefde belangrijker is dan verboden en taboes. Een nieuw fenomeen is dat niet. Telkens als een godsdienst strengere normen gaat stellen, neigt een beduidend aantal mensen naar juist het omgekeerde: meer vrijheid. Dat deed zich voor in de Middeleeuwen, toen de katholieke kerk nieuwe belastingen hief en luxueuze kloosters bouwde; als reactie daarop zagen we de opkomst van een fenomeen dat ‘hekserij’ wordt genoemd en dat tradities schiep die door de eeuwen heen zijn blijven bestaan.

In de heidense overlevering is de eredienst van de natuur belangrijker dan eerbied voor heilige boeken; de Godin is in alles en alles maakt deel uit van de Godin. De wereld is slechts een uitdrukking van haar goedheid. Er zijn talrijke filosofische stelsels – zoals het taoïsme en het boeddhisme – die geen onderscheid tussen schepper en schepsel kennen. Mensen proberen niet langer het mysterie van het leven te doorgronden, maar er deel van uit te maken.

Binnen de eredienst van de Grote Moeder is wat we ‘zonde’ noemen – en wat doorgaans een overschrijding van morele codes is – minder stringent. De zeden en gewoonten zijn vrijer, omdat ze deel uitmaken van de natuur en niet worden gezien als vruchten van het kwaad. Als God moeder is, dan moeten we haar aanbidden, door middel van riten die haar vrouwelijke ziel strelen – rituelen met elementen als dans, vuur, water, lucht, aarde, zang, muziek, bloemen, schoonheid. Het is een tendens die toeneemt. Misschien staan we voor een belangrijk moment in de geschiedenis, wanneer de Geest samengaat met de Materie, en deze twee in elkaar opgaan en transformeren.