Lachen is bevrijdend

Ron Jenkins, clown, theaterdocent en auteur van diverse boeken over komedie, stelt dat lachen een overlevingstactiek is van mensen die zich onderdrukt voelen.

Marco Visscher | 118 juli/augustus 2009 issue

Heeft lachen een politiek-maatschappelijke impact?

'Jazeker! Al eeuwen wordt komedie gebruikt als een instrument voor bevrijding dat, vooral in onderdrukkende regimes, mensen in staat stelt de heersende macht te bekritiseren en belachelijk te maken.'

Hoe bijvoorbeeld?

'Ik woonde in Zuid-Afrika in de nadagen van het apartheidsregime, toen de zwarte meerderheid geen politieke of economische macht had. Ze had slechts symbolische macht, die werd uitgeoefend door middel van humor. Ik heb dat ervaren toen ik meedeed aan een politiek protest waarbij iedereen werd gearresteerd. Ik kwam met honderden mannen terecht in een krappe gevangeniscel. Het was een verbijsterende ervaring en het ultieme bewijs dat lachen bevrijdend is. Deze machteloze Zuid-Afrikanen waren gekooid, maar ze vertelden elkaar moppen en voerden dansjes uit. Ze transformeerden hun opsluiting in een vrijheidsfestival.

Toch heeft humor geen eind aan de apartheid gemaakt.

'Nee, maar humor heeft wel een bijdrage geleverd aan de onstuitbare energie van de anti-apartheidsbeweging een typerende rol die het heeft in elke strijd voor rechtvaardigheid. Humor is een van de bezielende krachten die ons helpt moed te houden wanneer de zaken er somber voor staan. Het is een onverwoestbare kracht die ik ook in Litouwen heb gezien, waar ik begin jaren negentig woonde, toen het onafhankelijk werd van de Sovjet-Unie, en op Bali, waar ik nog steeds bezig ben met onderzoek naar de manier waarop de hindoeminderheid komedie als overlevingstactiek gebruikt in het grootste islamitische land van de wereld.'

En hoe zit het met de bevrijdende kracht van humor in samenlevingen die al vrij zijn?

'Hoewel humor krachtiger werkt in grimmige situaties, is er ook in moderne samenlevingen onderdrukking en rampspoed. Ik werk met mensen in de gevangenis, voor wie een komisch optreden meer betekent dan voor mensen die vrijheid vanzelfsprekend vinden. En ik vergeet nooit hoe ik met mijn studie naar humor ben begonnen. Als aankomend student medicijnen probeerde ik een autistisch kind te helpen dat nooit oogcontact maakte of sprak, behalve om woorden te herhalen die tegen hem waren gesproken. Mijn toevlucht tot malle, komische gebaren brak door een barriere heen en hij begon me aan te kijken en woorden uit te spreken. Op dat moment besefte ik dat ik op de medische faculteit niet zou leren mensen aan het lachen te maken. Zo besloot ik circusclown te worden.'

Tools: Bespreken | Email | Print | RSS | Nieuwsbrief
Save/Share:

Comments