Lachen en leren

Jos Houben | 118 juli/augustus 2009 issue

Sinds enkele jaren trek ik de wereld rond met MIJN voorstelling The Art of Laughter , of in het Nederlands: , De Lachende Mens,. Het is een soort komische voor-dracht waarin ik de basisprincipes van 'stille komedie' doorlicht. Niet zozeer met taalgebruik, maar met het lichaam breng ik het publiek aan het lachen. Op een bepaald moment in de voorstelling demonstreer ik het struikelen. Sommige mensen lachen meteen na de struikeling zelf. Meer mensen beginnen te lachen wanneer ik de struikeling overdoe en een reactie toevoeg: ik kijk over mijn schouder naar de plek waar ik strompelde. Maar zonder uitzondering barst de hele zaal in lachen uit wanneer ik er een derde beweging aan toevoeg: ik werp een vluchtige blik om mij heen om zeker te zijn dat niemand getuige was van mijn ongelukje. Op dat ogenblik zijn de toeschouwers eensgezind: zij herkennen en aanvaarden een waarheid over zichzelf iets wat ze ergens al wisten en opnieuw ontdekken. Door het lachen bevestigen mensen samen dat ze niet alleen zijn.

Talrijke denkers hebben zich met volle ernst gebogen over de zogezegd niet-ernstige zaken humor en lachen, in hun pogingen de mens te doorgronden. De filosoof Ludwig Wittgenstein beweerde daarentegen dat men over ieder onderwerp een waardevol filosofisch werk kon schrijven dat uitsluitend uit grappen bestond. Wittgenstein wist, evenals alle komieken, dat de humor zelf een manier is om niet alleen onszelf, maar ook de wereld te begrijpen.

Het valt me telkens weer op hoe volwassenen koste wat kost een lachje van mijn zoontje van vier maanden proberen te verkrijgen. Het maakt hen blij Â? alsof we ons ervan willen verzekeren dat we onvoorwaardelijk geliefd worden. We willen ons bestaan bevestigd zien, niet alleen door dat ene persoontje, maar door de mensheid zelve. De glimlach van een klein kind als goedkeuring van het universum. 'Zijn gaat hand in hand met 'lachen', vanaf het prilste begin.

De leermomenten van mijn zoontje zijn ook innig verbonden met lachen. Ik observeer hoe zijn gedrag varieert van gefascineerde aandacht tot gegrinnik, terwijl hij iets gadeslaat. Wat hem aanstaat of op de een of andere manier zin heeft voor hem, wordt met gelach onthaald; al het andere wordt genegeerd. Hij zeurt of huilt niet enkel uit ongemak of behoefte, maar ook uit verveling.

Op elke leeftijd leren we door spel en plezier. Als dat ontbreekt, wordt onze ontwikkeling afgeremd. Een tijdje geleden nam ik deel aan een seminarie. De deelnemers vertelden elkaar over situaties waarin ze iets heel snel en gemakkelijk hadden geleerd. Zonder -uitzondering zeiden ze dat ze op vakantie waren, verliefd, of er was een andere reden voor een zeer aangename situatie. Ofwel, ze deden het met een lach. Dit is ook waarom kinderen zo snel leren. We hebben allemaal leren lopen en praten zonder de dreiging van een examen. Voor mij is lachen verbonden met inzicht en bewustwording. Zodra we onze aandacht op iets richten, worden we stil. Dan volgt een glimlach of een lachje, als we uit onze trance komen en waarnemen dat er iets ten positieve is veranderd.

We creeren vaste denk- en gedragspatronen om zin te geven aan het leven. Maar we kunnen er ook verstrikt in raken. We genieten ervan om ons van systematiek te bevrijden. Daarom kunnen nonsens en absurditeit zo heerlijk zijn. Steeds weer willen we ons van oude, gevestigde schema's losmaken en de lei schoonvegen voor nieuwe inzichten. Lachen blaast het zand uit onze ogen. We kunnen niet zonder de zwaartekracht en tegelijkertijd dromen we van vliegen en zwieren we krijsend en lachend rond in een achtbaan. We kennen de zwaartekracht beter wanneer we ermee spelen.

Net als een goochelaar is de komiek een gewiekste manipulator van het publiek. Om dit te doen moet je begrijpen hoe de toeschouwers begrijpen. Na mijn show zeggen ze niet zozeer hoe grappig het was, maar hoe ontroerend. De mensen lachen het meest als ze zichzelf herkennen. Er is niets veranderd, maar ze zijn meer met zichzelf en de wereld in het reine. Mensen doen lachen is hen in verbinding brengen met hun menselijkheid. In de lach groeien we. Zonder de lach zitten we in de knel.

Tools: Bespreken | Email | Print | RSS | Nieuwsbrief
Save/Share:

Comments