Email   Print

Superhelden uit het echte leven

Is het een vogel? Is het een vliegtuig? Nee, het is Moeder Teresa… en Mahatma Gandhi, Anne Frank en Nelson Mandela. Lees alles over echte superhelden in Japanse manga’s met een positieve boodschap.

Toen Eiji Han Shimizu opgroeide in Yokohama, was hij gek op stripboeken, manga in het Japans. Hij hield vooral van de strips van Osamu Tezuka, de legendarische kunstenaar die de schepper was van Astro Boy en Black Jack. ‘Zijn manga’s zitten vol actie, met personages die misdaden bestrijden, mensen aan de zelfkant van de samenleving helpen en strijden tegen kwade machten.’

Voor Shimizu, die geregeld werd geplaagd door ‘onplezierige opmerkingen’ over zijn Zuid-Koreaanse afkomst, waren deze boeken razend belangrijk. Niet alleen omdat ze een gezicht gaven aan een bondgenoot in de strijd tegen onrecht, maar ook omdat hij door manga’s leerde over zaken als politiek, geschiedenis, filosofie en romantiek. ‘In Japan krijgen we door middel van manga’s informatie over uiteenlopende dingen’, zegt Shimizu. ‘Manga is niet zomaar een genre, het is een communicatiemiddel. Ik weet heel goed wat de kracht is van dit verhalende medium.’ En nu gebruikt Shimizu die kracht om de inspirerende levensverhalen te vertellen van echte superhelden als Nelson Mandela, Mahatma Gandhi en de dalai lama.

De kans om manga’s te maken kreeg Shimizu op een winteravond in 2005. Hij werd opgebeld door Roko Belic, een jonge filmmaker uit San Francisco. Shimizu, die bedrijfskunde heeft gestudeerd aan de Universiteit van Miami, werkte toen nog bij de grootste tijdschriftenuitgever van Japan, waar hij nieuwe projecten opzette en leidinggaf aan joint ventures met grote mediabedrijven als Lonely Planet en Yahoo. De twee mannen raakten aan de praat en Belic vroeg of Shimizu interesse had om mee te werken aan een documentaire over geluk. ‘Ik kon de hele wereld over reizen, waar ik maar naartoe wilde. Het was te mooi om waar te zijn’, herinnert Shimizu zich. Hij deed er niet lang over om een beslissing te nemen. Hij nam ontslag en zei tegen Belic dat hij mee zou doen met de film, op één voorwaarde: dat hij tijd zou krijgen om ook aan zijn eigen project te werken, een idee waar hij al zo lang als hij zich kon herinneren mee rondliep. Shimizu wilde een mangaserie maken met een positieve, inspirerende boodschap.

Shimizu vertelt dat hij altijd al de passie had om ‘iets goeds voor de mensheid’ te doen, maar dat hij ‘te druk was met geld verdienen’. Dit was zijn kans. Hij had zijn idee alleen nog niet uitgewerkt. Moest hij de klassieken herinterpreteren: de boeken van schrijvers als Shakespeare, Dickens en Dostojevski? Misschien moest hij zich richten op verhalen over grote sporthelden? Pas toen hij een bezoek bracht aan het Indiase Kolkata (voorheen Calcutta), waar hij Moeder Teresa’s huis voor stervenden en armen bezocht, kreeg hij eindelijk het juiste idee. ‘Ik voelde heel duidelijk haar aanwezigheid op die plek waar honderden vrijwilligers van over de hele wereld de allerarmsten dienen’, zegt hij. ‘Het werd steeds duidelijker dat ik manga’s wilde maken over de spirituele en politieke leiders die de wereld ten goede hebben veranderd.’

Dus begon Shimizu in 2006 Emotional Content, een netwerk van onafhankelijke manga- en anime-kunstenaars in Japan (anime is een Japanse stripanimatie met doorgaans ingewikkelde verhaallijnen, volwassen thema’s en personages met grote ogen). Zij moesten wat hij ‘biografische verhalen’ noemt creëren over ‘echte superhelden’. Het eerste onderwerp: de veertiende dalai lama, Tenzin Gyatso, de spirituele leider van Tibet.

Voor dit boek trok Shimizu illustrator Tetsu Saiwai aan, een veteraan die al twintig jaar in het vak zat en al eerder educatieve manga’s over mensenrechtenkwesties had getekend. Saiwai was een tijd in de Tibetaanse hoofdstad Lhasa geweest, en hij had volgens Shimizu de juiste stijl. De manier waarop hij gezichten tekende, zou de zachtheid van de dalai lama benadrukken en hem portretteren als vriendelijk en toegankelijk.

We zien de dalai lama in zijn kindertijd en adolescentie, en op het moment dat hij de troon bestijgt. We zien zijn familie, zijn opleiding in religieuze ascese en de aanvallen van het Chinese leger. We zien zijn aangrijpende vlucht naar India, waar hij in de stad Dharamsala de Tibetaanse ballingengemeenschap stichtte. En steeds opnieuw zijn we getuige van zijn toewijding aan een leer van geweldloosheid die een verregaande invloed heeft op bijna elke beslissing die hij neemt.

Shimizu wil zijn lezers inspireren om ‘het ware heldendom te herontdekken en te waarderen’. We zijn eraan gewend geraakt striphelden te zien als verontruste burgers die misdaad en onrecht bestrijden door in gevecht te gaan met de vijand. Deze bereidheid om niet weg te lopen maar te vechten maakt hen moedig in onze ogen. Het is wat hen een superheld maakt. In Shimizu’s manga wordt deze veronderstelling op zijn kop gezet.

‘Superhelden in stripverhalen hoeven niet in staat te zijn om te vliegen, laserstralen uit hun ogen te laten schieten of een wasbord te hebben’, zegt hij. ‘Zonder de hulp van deze krachten zijn er in onze geschiedenis geweldige rolmodellen geweest die voor anderen hebben gestreden met moed, zelfopoffering, mededogen en vastberadenheid. Ik vind dat dit de echte kwaliteiten van superhelden zijn.’

Het ministerie van Onderwijs in Dharamsala heeft toestemming gevraagd om de manga over de dalai lama te vertalen, zodat die gebruikt kan worden bij het lesgeven aan jonge vluchtelingen in het Tibetaanse Kinderdorp, een nederzetting met huizen en scholen voor de honderden wezen en arme kinderen die elk jaar uit Tibet komen. Het ministerie is ervan overtuigd dat het boek een goed hulpmiddel is om de Tibetaanse cultuur en identiteit beter te begrijpen. Per slot van rekening lezen de meeste kinderen dit soort boeken graag – er staat weinig tekst in, de tekeningen zijn aantrekkelijk en de geschiedenis wordt zeer persoonlijk gemaakt.

‘Zelfs voor liefhebbers van biografieën kan een lijvig boek van duizenden pagina’s soms afschrikwekkend zijn. Het kan hun intellectuele bezigheden in de weg staan’, meent Shimizu. ‘Ik hoop biografieën toegankelijker te maken voor een groot publiek over de hele wereld, door gebruik te maken van een onconventioneel maar makkelijk te lezen medium.’

Vorig jaar heeft Emotional Content een mangabiografie van Moeder Teresa uitgegeven, gevolgd door een biografie van Che Guevara. In die laatste staan intieme familieverhalen die hem afschilderen ‘als een mens net als wij in plaats van een legendarische revolutionair’, aldus Shimizu.

Niet alleen zijn er manga’s in productie over Mandela en Gandhi, maar ook over historische figuren als Anne Frank, John Lennon, Martin Luther King en de democratie- en mensenrechtenactiviste uit Myanmar, Aung San Suu Kyi. De opbrengst van de boeken gaat naar diverse goede doelen, en een belangrijke Japanse uitgever heeft toegezegd de serie op grote schaal te gaan drukken en distribueren. ‘Door de levens van deze helden op zo’n manier weer te geven, kunnen we protesteren tegen schendingen van mensenrechten, wreedheden en uitbuiting in de wereld’, zegt Shimizu. ‘En we kunnen de fundamentele, kostbare waarden van onbaatzuchtigheid, mededogen en menslievendheid bepleiten bij mensen van alle leeftijden, rangen en standen.’