Email   Print

Vrijheid is ook niet alles

Jurriaan Kamp | 116 mei 2009 issue

Viktor Frankl was een Oostenrijkse psychiater die in de Tweede Wereldoorlog naar een concentratiekamp werd gebracht. Hij overleefde die periode, in tegenstelling tot zijn ouders en zijn vrouw. In de maanden na zijn bevrijding in 1945 schreef Frankl een boek dat later in Nederland is verschenen als De zin van het bestaan. Daarin schetst Frankl zijn filosofie over hoe ieder mens in staat is betekenis te vinden in zijn leven, ook bij tegenslag.

Minder bekend is dat Frankl meer te bieden heeft dan een advies voor persoonlijke groei. Een deel van zijn werk is gebouwd rondom de gedachte dat vrijheid weliswaar moet worden gekoesterd, maar dat vrijheid nooit op zichzelf kan staan. Want jouw individuele vrijheid van onderdrukking heeft geen betekenis als het niet is gekoppeld aan verantwoordelijkheid voor je daden. Frankl constateerde dat veel mensen bang zijn voor verantwoordelijkheid en vluchten in vrijheid.

Wat Frankl constateerde over het individu is thans een scherpe kritiek op de economie. In het Westen hebben velen jarenlang mogen genieten van de vruchten van een vrijemarkteconomie die alle obstakels wegnam om tot ongekende groei te komen. Dat er steeds meer regels kwamen die het bedrijfsleven noopten verantwoordelijkheid te nemen voor het milieu en werknemers heeft niet kunnen voorkomen dat in de economie vrijheid het centrale begrip werd, en verantwoordelijkheid slechts een bijzaak waaraan zelden werd gedacht tijdens de bestuursvergadering.

In zijn pleidooi voor verantwoordelijkheid had Frankl eens gesuggereerd dat het Vrijheidsbeeld in de haven van New York zou moeten worden aangevuld met een Verantwoordelijkheidsbeeld aan de Amerikaanse Westkust. Daarmee zou visueel worden gemaakt dat vrijheid en verantwoordelijkheid bij elkaar horen. Helaas maakt Frankl het niet meer mee – hij stierf in 1997 op 92-jarige leeftijd – maar dit jaar wordt de locatie bepaald voor dit Statue of Responsibility, dat naar verwachting volgend jaar zal worden gebouwd. Het beeld is een krachtige illustratie van twee in elkaar grijpende handen. De ene hand symboliseert persoonlijke verantwoordelijkheid, de andere staat voor waar wij ons verantwoordelijk voor voelen: de zwakkeren of verstotenen in de samenleving, het milieu, het arme deel van de wereldbevolking, de mensheid als geheel.