Het zit niet tussen uw oren

Wat het placebo-effect ons vertelt over het genezende vermogen van de hersenen.

David Servan-Schreiber | 116 mei 2009 issue

In het lab hield Takeo het niet meer uit. Hij werd gek van de jeuk. Hij keek naar zijn steeds roder wordende rechterarm en vroeg zich af waarom hij toch mee wilde doen aan dit experiment. Hij wist dat hij allergisch was voor gifsumak (Rhus radicans). Waarom stelde hij zich er dan opnieuw aan bloot? Een uur later kon Takeo niet geloven wat professor Yujiro Ikemi, oprichter van het Institute of Psychosomatic Medicine aan de Kyushu Universiteit in Fukuoka, Japan, hem vertelde: het extract van Rhus radicans was niet aangebracht op zijn rechterarm (die toch nog steeds gezwollen was), maar op zijn linkerarm, die geen symptomen vertoonde. De zwelling op zijn rechterarm kwam niet door gifsumak, maar door een onschuldig blaadje. Takeo reageerde, net als de helft van de proefpersonen in dit Japanse experiment, op het idee van de allergie en niet op wat er feitelijk gebeurde.

In de moderne geneeskunde, die de uitwerking van de geest op het lichaam niet goed kan verklaren, heet dit het placebo-effect. Het placebo-effect duidt op de groep culturele en relationele factoren waardoor iemand die ziek is zich beter voelt wanneer een arts iets voorschrijft, los van het feitelijke effect daarvan. Artsen menen tegenwoordig alles van het placebo-effect te weten. Ze hebben tijdens hun studie geleerd dat ongeveer dertig procent van alle patiënten die met een placebo worden behandeld, tekenen van herstel vertonen. Maar ze hebben ook geleerd dat dit herstel in wezen subjectief is en bovenal tijdelijk, want in werkelijkheid is de ziekte niet weg.

Er zijn echter wetenschappers die het placebo-effect hebben bestudeerd en zich afvragen of het niet een van de sterkste drijvende krachten in de geneeskunde is. Volgens een onderzoek dat is gepubliceerd in Clinical Psychology Review in 1993 zijn verschillende typen placebo’s voor naar schatting zeventig procent effectief bij de behandeling van aandoeningen als maagzweren, angina pectoris en herpes. Bovendien vormen beroemde gevallen van genezing het bewijs dat door placebo’s kankergezwellen zijn verdwenen en de afweercellen bij aidspatiënten zijn versterkt.

De hypothalamus, een deel van de hersenen, regelt de verspreiding van essentiële hormonen en stuurt het wijdvertakte netwerk van zenuwen aan dat de functie van de inwendige organen reguleert. Het meest intrigerende mechanisme is zonder twijfel geformuleerd door Candace Pert, auteur van Molecules of Emotion. Zij heeft aangetoond dat neuropeptiden – de moleculen die helpen boodschappen door te geven tussen de neuronen in de hersenen – het gedrag van bijna alle lichaamscellen beïnvloeden. Dit betekent dat de zogenaamde ‘geest’ zich niet in de hersenen bevindt, maar verspreid is door het hele lichaam. Het betekent ook dat de geest, in werking gesteld door het komen en gaan van die moleculaire boodschappers, een immens communicatienetwerk vormt dat alle functies van het organisme omvat.

Wat is het placebo-effect dan? Alles wat we niet weten over het vermogen van de hersenen om het lichaam te genezen. In de wetenschappelijke geneeskunde is die kennis – ooit het geheim van sjamanen en andere genezers – verloren gegaan en vervangen door de beheersing van mechanische principes, waardoor de ziekte kan worden genezen zonder de geest van de patiënt aan te spreken. Gelukkig kunt u in de praktijk nog steeds profiteren van deze relaties tussen lichaam en geest. Zoek bemoedigende artsen die goed kunnen luisteren. Vraag of ze je de symptomen en de voorgestelde behandeling uitleggen. En vraag ten slotte of ze het verloop van ziekte naar herstel willen beschrijven.

David Servan-Schreiber is hoogleraar psychiatrie in Frankrijk en Amerika, en auteur van Uw brein als medicijn en Antikanker.

Tools: Bespreken | Email | Print | RSS | Nieuwsbrief
Save/Share:

Comments