Bende van genegenheid

Nelsa Curbelo, een voormalige non en lerares van 66 jaar, trok zich het lot aan van de hardste jonge criminelen uit de meest gewelddadige stad van Ecuador – en veroverde hun hart met liefde.

Hilary Hart | 116 mei 2009 issue

In de stad Guayaquil in het zuiden van Ecuador schettert de Latino popmuziek door de deuropening van een met graffiti bespoten winkel, dwars door de Amerikaanse hip-hop heen die schalt uit een andere winkel er vlak naast. Groepjes tieners, merendeels jongens, staan bij de stoeprand tegen geparkeerde auto’s geleund. Hun lijf staat strak van de ingehouden agressie. Kinderen van nog maar vier jaar – sommige zonder hemd of schoenen – lopen in groepjes op de stoep. En onderuitgezakt tegen een betonnen muur waar de verf af bladdert, liggen halfnaakte mannen te slapen, beschut tegen de hete zon.

Ondanks de muziek en de drukte lijken de straten leeg. Er rijden weinig auto’s voorbij en alleen plaatselijke bewoners komen in de winkels. Er zijn geen wapens te zien, maar een paar maanden geleden bleek bij een grootschalige politiecontrole dat vele vuurwapens en messen waren verstopt onder autostoelen of in broekzakken. Op straat staan de jongens dan ook niet alleen maar te kletsen, ze verkopen ook drugs en zijn vaak aan het vechten. Guayaquil, met bijna drie miljoen inwoners, telt meer dan tweehonderd bendes met samen 60 duizend leden, vaak jongeren.

In de laatste maanden is deze buurt echter veranderd in een Barrio de Paz (‘vredeswijk’) onder leiding van Ser Paz, een organisatie die zich inzet voor vrede in de gewelddadige wijken van Guayaquil. En in plaats van een vuurwapen of een mes heeft Angelo, een tiener met een omgedraaide honkbalpet op en gouden ringen in zijn oren, een klembord in zijn hand met een dik pak papier van de nieuwe drukkerij die hij runt, samen met leden van een rivaliserende bende.

Angelo was na de dood van zijn ouders van huis weggelopen en had zich aangesloten bij de Latin Kings. ‘Er was niemand die voor ons zorgde’, legt hij uit. Nu wordt er voor hem gezorgd door Nelsa Curbelo, een vrouw van 66 jaar die meer wegheeft van een vriendelijke grootmoeder die een praatje maakt met de buurtkinderen dan een pionier van sociale hervorming die in de gevaarlijkste stad van Ecuador werkt.

Curbelo tart al jaren alle clichés. Toen ze in 1999 Ser Paz (‘vrede zijn’) oprichtte, begon ze haar werk door niet te werken. Ze bedacht geen projecten, maar luisterde bijna twee jaar lang naar de jongeren voor wie ze later zou zorgen: ze liep in haar eentje door de buurten van Guayaquil, soms na donker, en praatte met degenen die met haar wilden praten, probeerde meer te weten te komen over de bendes en maakte indruk op de jongeren doordat ze niet bang was en bereid was om in hun straten te komen.

Juist door die aspecten – aanwezigheid en acceptatie – onderscheidt Curbelo zich van anderen die met bendes werken. Ze wijst de bendecultuur niet af, maar speelt in op de positieve elementen: samenwerking, inzet, saamhorigheid, snelle communicatie. Ze weigert bendeleden te kwalificeren als ‘delinquenten’ en stelt dat de behoefte van jongeren om ‘teams’ te vormen een positieve reactie is op ‘een samenleving vol onrecht en ongelijkheid’.

De nadruk van de samenleving op individualisme, het gebrek aan respect voor mens en natuur en het onvermogen om sterke familiebanden te ondersteunen, zijn volgens haar de voornaamste redenen dat jongeren zich aangetrokken voelen door bendes en geweld. In een bende krijgen ze een gevoel van saamhorigheid, eigenwaarde en erkenning. Curbelo herkende die dynamiek direct. ‘Het ergste dat ik heb geleerd,’ vertelt ze, ‘is dat het overvallen, verwonden en doden van anderen een manier is om te zeggen: Ik ben er ook nog.’ Dit inzicht wees haar de weg. ‘Wat moet worden versterkt, is het vermogen het leven op te bouwen’, vervolgt ze. Daarom biedt Ser Paz jongeren een creatieve manier om erkenning van ‘hun bestaan te krijgen zonder een misdaad te begaan.’

In Barrio de Paz zijn dit niet louter mooie woorden, maar is het een praktische, reële kans. Ser Paz helpt jongeren leningen te krijgen om een bedrijf op te zetten – tot nu toe onder meer voor een pizzeria, een opnamestudio en de drukkerij waar Angelo werkt en waar T-shirts en een hip-hoptijdschrift worden gedrukt. Het zijn bedrijven waar tieners kunnen leren en tegelijk in hun levensonderhoud voorzien.

Er zijn wel een paar voorwaarden: de deelnemers moeten beloven de misdaad af te zweren en alle bedrijven moeten leden van rivaliserende bendes opnemen. Op die manier leren bendeleden zich in te zetten voor een gemeenschappelijk doel. Die strategie werkt. Op een gegeven moment bedroeg het aantal moorden in deze wijk honderd per maand en dat is gedaald tot tien.

De jonge bendeleden maken gretig gebruik van de geboden kansen. Als blijk van hun respect en dankbaarheid legden de rivaliserende bendes hun wapens – geweren, AK-47’s, pistolen en messen – op een stapel op de weg en reden er met een wals overheen.

Curbelo, een Uruguayanse van geboorte, was jarenlang non en lerares totdat ze een volledige baan kreeg bij een Ecuadoriaanse mensenrechtenorganisatie die de wandaden van het leger en de politie aan de kaak wilde stellen. Die waren zo verschrikkelijk dat ze zich wilde inzetten voor het voorkomen van geweld in plaats van het herstellen van de schade die eruit voortvloeide. Daarom verlegde Curbelo haar aandacht naar de jongeren bij wie het geweld begint. De initiatieven van Ser Paz richten zich op allerlei aspecten van het leven van jongeren en bestaan onder meer uit workshops voor conflictoplossing op scholen en in de gemeenschap, opleiding van leraren om andere ‘vredessteden’ op scholen op te richten, de vorming van sportteams en zelfs het oefenen van circuskunsten. In tien jaar tijd is Ser Paz uitgegroeid tot een organisatie met acht werknemers naast Curbelo en een uitgebreid netwerk van hulpverleners. En er heeft onmiskenbaar een revolutie in Guayaquil plaatsgehad. ‘Niets is zo revolutionair als de liefde’, verklaart Curbelo. ‘De liefde is de grootste kracht van de kosmos. Ze is sterker dan geweld, sterker dan de atoombom. Ze heeft de kracht om levens, steden en de wereld te veranderen. Alleen de liefde heeft die intense kracht.’ Deze liefde heeft effect gehad. De bendeleden die de weg kwijt waren geraakt in een somber, uitzichtloos leven, krijgen nu kansen die hun inspireren en moed geven. Mauricio, een jongen met een zwarte pet op en een T-shirt aan waarop ‘Barrio de Paz’ is gedrukt in de drukkerij waar Angelo werkt, zegt: ‘Het is mijn droom om mijn opleiding af te maken. Ik wil belangrijk worden in het leven, zodat mijn familie trots op me kan zijn.’

George, een bendeleider die voor moord heeft gezeten, kwam dankzij Curbelo vrij – op voorwaarde dat hij de misdaad voorgoed zou afzweren. Hij is nu dertig jaar en drijft samen met Angelo de drukkerij. ‘Wanneer je iemand tegenkomt die jou liefde toont,’ zegt hij langzaam, ‘ga je die persoon vertrouwen. Die liefde motiveert je om te veranderen en je begint nieuwe, positieve mogelijkheden voor je leven te zien. Je hart wordt erdoor aangeraakt.’ Evenmin als zijn littekens kan George het verdriet in de ogen verbergen. Maar dat geldt ook voor de liefde. ‘Ik ken Nelsa zeven jaar’, zegt hij, en hij lijkt kwetsbaar met zijn glimlach en zijn hoofd een beetje schuin. ‘Ik zou mijn leven voor haar geven.’ En dat is de grootste eer in een bende.

De geschiedenis van Nelsa Curbelo en Ser Paz is het onderwerp van een van vele inspirerende korte films die worden aangeboden via het Global Oneness Project. Sinds 2006 reist een kleine cameraploeg de wereld over om moedige en creatieve mensen te filmen die hun leven en werk baseren op het inzicht dat we allemaal met elkaar verbonden zijn en verantwoordelijk voor elkaar zijn in de wereld die we met elkaar delen. De organisatie wil vastleggen hoe innovatieve oplossingen voor collectieve problemen worden ingegeven door een besef van verbondenheid. Wilt u filmpjes zien over Nelsa Curbelo en Ser Paz of andere voorbeelden van verbondenheid in de politiek, de spiritualiteit, de milieu-beweging, conflictoplossingen of bedrijfsontwikkelingen, ga dan naar www.global-onenessproject.org.

Tools: Bespreken | Email | Print | RSS | Nieuwsbrief
Save/Share:

Comments