Email   Print

Retourtje favela

Een reisje door de sloppenwijken geeft een interessante kijk op een andere wereld. Bovendien levert het geld op voor de lokale bevolking.

Vicky Collins | 115 april 2009 issue

Het is een stralende ochtend. Bij het Copacabana Palace, een van de mooiste hotels aan het strand in Rio de Janeiro, sluit ik me aan bij een groep toeristen. We nemen geen tour naar Ipanema om naar de gebronsde Braziliaanse schoonheden te staren. Ook gaan we niet langs het beeld van Christus de Verlosser, dat over de stad uitkijkt. Wel gaat dit busje naar Rocinha, een van de beruchtste sloppenwijken. Van deze favelas zijn er zo’n 750, verspreid op de berghellingen van Rio; er woont een kwart van de zes miljoen inwoners van de stad.

Van een afstandje zien de favelas eruit als een dicht opeengepakte jungle van bakstenen en rotsen die lukraak over de berg zijn uitgestrooid. Veel wat je erover hoort, is waar. De meeste inwoners leven ver onder de armoedegrens en de omstandigheden zijn beroerd. Door de drugshandel en de vele bendeoorlogen durft de politie nauwelijks het gebied in. Dit is het Rio waar de plaatselijke bewoners zich verre van houden en waar toeristen voor worden gewaarschuwd. Maar het is ook het Rio waar Marcelo Armstrong al zeventien jaar lang toeristen mee naartoe neemt.

Armstrongs loopbaan in het toerisme begon bij Club Med in Brazilië, Senegal en Spanje. Naar eigen zeggen heeft hij al honderdduizend mensen meegenomen naar de favelas, voor een bezoek aan dit andere Rio. Zijn bedrijf Favela Tour rekent 29 dollar per persoon voor een excursie van een halve dag. Gelijksoortige bedrijfjes duiken op in andere steden met beroemde sloppenwijken. Mumbai in India is daarvan de meest prominente, dankzij de publiciteit die volgde op het internationale succes van de film Slumdog Millionaire, die in deze stad speelt. Ook in Nairobi en Johannesburg zitten bedrijven die rondleidingen in sloppenwijken organiseren. Deze trend wordt ‘armoedetoerisme’ genoemd (in het Engels: ‘poorism’), hoewel Armstrong niet houdt van dat woord. Het was niet alleen zijn ideaal om de toeristen armoede te laten zien, maar ook om buitenlanders de Braziliaanse maatschappij beter te laten begrijpen – en om slumbewoners de kans te bieden op een andere manier in hun levensonderhoud te voorzien.

Ver voordat we aankomen, zien we Rocinha al liggen op een heuveltop aan de rand van Rio. Onze gids vertelt dat er hier zo’n tweehonderdduizend mensen wonen. De meeste favelados zijn hardwerkende handenarbeiders die leven van minder dan driehonderd euro per maand. In de jaren veertig zetten illegale kolonisten, vluchtelingen en ontheemden deze nederzettingen op. De infrastructuur is pas later ontstaan. Veel mensen vangen water op in grote blauwe reservoirs op het dak. Elektriciteit en telefoon worden geleverd door een chaotische warboel van kabels en draden die kriskras boven de wegen hangen. We ruiken gebakken eieren en horen sambamuziek uit de overvolle huizen. De hoofdstraat van Rocinha is Cowboy Lane, een druk handelscentrum met meer dan duizend winkels. Dit is onze eerste stopplaats. Plaatselijke ambachtslieden hebben kraampjes opgezet waar ze hun handwerk verkopen: schilderijen van de favelas en het uitzicht vanaf de bergtop, tasjes gemaakt van bieretiketten en prachtig geborduurde kleding. Een man met ontbloot bovenlijf tokkelt sambawijsjes op een gitaar. De samba van Rio is min of meer ontstaan in Rocinha, waar de eerste sambaschool stond, en veel van de scholen die opvoeringen geven tijdens het jaarlijkse carnaval staan in de favelas. We beklimmen een trap naar een dakterras, vanwaar we een panoramisch uitzicht hebben op de stenen huizen die wankel op elkaar gestapeld zijn. Verder weg liggen de Suikerbroodberg en de Atlantische Oceaan. Vanaf Rocinha kun je de glanzende torenflats van São Conrado zien aan de overkant van de weg. De grens tussen Rio’s rijken en armen had niet duidelijker kunnen zijn.

In het centrum van het handelsgebied krijgen we een spoedcursus drugshandel. De politie waagt zich maar zelden in de favelas. Als het gebeurt, zijn de confrontaties met de bendes extreem gewelddadig. Maar in de favelas maken de drugshandelaars hun eigen wetten, zoals een totaalverbod op diefstal en prostitutie. Ze willen dat hun middenklasseklanten zich veilig voelen; anders durven ze de favelas niet in om drugs te kopen. Onze gids verklaart de tekens waarmee de handelaars elkaar waarschuwen: een groene vlieger die van een pand opstijgt, betekent dat er marihuana wordt geleverd; een witte vlieger staat voor cocaïne; een rode vlieger betekent dat er politie in de buurt is. Op een gegeven moment zegt hij dat we onze camera’s weg moeten doen. Hij wil niet dat we onbedoeld een drugsdeal op de foto zetten.

Een zesde van de wereldbevolking – een miljard mensen – woont in sloppenwijken als Rocinha. Sinds de jaren negentig is dat aantal met een derde toegenomen, en volgens de VN kan het in 2030 verdubbeld zijn. Als wij zien hoe mensen leven, komen we in actie, door armoede te negeren verdwijnt het niet. Rondleidingen als deze kunnen mensen helpen uit de armoede te komen. Favela Tour financiert bijvoorbeeld de Para Ti-school in Vila Caonoas, een kleine favela waar zo’n tweeduizend mensen wonen. Alleen al in 2008 heeft het bedrijf meer dan 25.000 euro aan de school gedoneerd. In de loop der jaren zijn met behulp van giften een computerlokaal, boeken en een basketbalveld gerealiseerd.

Voordat we weggaan, bezoeken we de winkel van Para Ti. Ik koop een mooie mand gemaakt van opgerolde stroken papier uit tijdschriften. Afval wordt kunst, armoede wordt kans.

Marcelo Armstrongs Favela Tour, favelatour.com.br, tel. +55 (21) 3322 2727

Mumbai, India: Reality Tours and Travel, realitytoursandtravel.com, tel. +91(0)9820822253

Nairobi, Kenia: victoriasafaris.com, tel. +254 20 2252015

Tools: Bespreken | Email | Print | RSS | Nieuwsbrief Save/Share:

Comments

Post a comment