Ondernemen in idealen

Heeft de crisis u somber gestemd over het bedrijfsleven? Goed nieuws: een jonge generatie ondernemers weet geld te verdienen met de aanpak van maatschappelijke en milieuproblemen.

Arend Hulshof | 114 maart 2009 issue

Wie in India is geweest, kent ’m: de tuktuk. Het kleine, open wagentje op drie wielen dat door de stoffige straten scheurt. Deze alternatieve taxi’s zijn weliswaar populair bij buitenlandse toeristen, maar ze vormen een bron van veel CO2 -uitstoot en weinig inkomsten voor de chauffeur.

Daar moest nodig iets aan veranderen, vonden ze bij Enviu, een in Rotterdam gevestigde internationale netwerkorganisatie van jonge sociaal ondernemers. Enviu schreef in mei 2008 de Hybrid Tuktuk Battle uit, een wedstrijd voor Nederlandse en Indiase studenten om een bedrijfsplan en een ombouwpakket te ontwikkelen voor de tuktuk. Het doel: een aanpassing op de bestaande tuktuk, zodat die minder brandstof verbruikt, dus minder verspilt, en daardoor een besparing oplevert voor de chauffeur. Daarnaast wil Enviu ook luchtverontreiniging zoveel mogelijk terugdringen, door de uitstoot van schadelijke stoffen als roet en stikstof terug te dringen. De Hybrid Tuktuk Battle loopt in juli 2009 af en Enviu zal de beste ideeën verder gaan ontwikkelen voor introductie in India.

Het tuktuk-project is een typisch voorbeeld van de innovaties waar Enviu – en een groeiende groep van jonge ondernemers – voor staat: bedrijfsplannen die een maatschappelijk of ecologisch probleem aanpakken. ‘We zijn niet vies van geld verdienen’, zegt projectleider Mathijs Huis in ’t Veld, die nu al droomt van uitbreiding van de hybride tuktuk naar de rest van Azië. ‘Geld verdienen is geen doel op zich, al is het ; het is wel noodzakelijk om de onderneming gezond te houden. Sociaal ondernemers laten zien dat niet geld, de hoofdtaak is, maar maatschappelijke impact de hoofdtaak is.’

In Nederland en elders in de wereld zetten steeds meer jongeren een eigen zaak op voor een betere wereld. Tien jaar geleden werd het nog als immoreel beschouwd als je geld wilde verdienen aan de maatschappelijke vraagstukken. Wie bezorgd was, steunde een goed doel of zette een stichting op – maar een bedrijf? De Een jongere generatie denkt daar anders over. Ze vormen online groepen rondom ‘sociaal ondernemerschap’, zoeken elkaars gezelschap in werkplekken als The Hub (met vestigingen in Amsterdam en Rotterdam) en volgen kiezen in groten getale de recentelijk gelanceerde cursussen voor duurzaamheid op gerenommeerde business-scholen.

De noodzaak voor verandering lijkt onbetwist. We horen en lezen dagelijks hoe politiek en bedrijfsleven de klimaatverandering proberen aan te pakken. We weten inmiddels van de Voedselbank, die mede dankzij de familie Froger volop in de belangstelling staat. En hoewel maatschappelijke ongelijkheid, schendingen van mensenrechten en armoede geen nieuwe problemen in de wereld zijn, hebben internet en reislust ze veel meer grijpbaar gemaakt – en dat heeft de drempel verlaagd om ons ermee te bemoeien.

Sociaal ondernemers voegen een nieuwe dimensie toe aan het inmiddels ingeburgerde begrip ‘maatschappelijk verantwoord ondernemen’ (MVO). Hoewel de scheidslijnen soms marginaal zijn, zit het verschil in de prioriteit die wordt gegeven aan het maatschappelijke aspect. MVO kan worden gezien als iets wat bedrijven ‘erbij’ doen, omdat het hoort, terwijl een sociaal ondernemer bezeten is van de maatschappelijke verantwoordelijkheid. De grenzen tussen de twee zijn evenwel ‘vloeibaar’, zegt Paul Janmaat, directeur van de Stichting Sociaal Ondernemerschap (SSO), een netwerk van meer dan tweehonderd sociaal ondernemers in Nederland. ‘Een vuilverwerker die het opgehaalde vuilnis op een zo verantwoorde manier verwerkt, hoeft nog geen sociaal ondernemer te zijn. Maar als hij daarnaast met bezieling investeert in research naar nog betere innovaties om het proces nog duurzamer te maken en met zijn bedrijf probeert een maatschappelijk verschil te maken, dan is hij dat duidelijk wel.’

Het zijn mooie woorden, maar blijft er iets van over van de idealen van ondernemers in het grimmige klimaat van de financiële crisis? Enviu’s Huis in ‘’t Veld gelooft van wel. ‘Deze crisis is een zegen voor de duurzaamheid’, zegt hij. ‘We zien nu hoe verrot het oude systeem is. Waar de oude stijl streeft naar winstmaximalisatie, streven wij naar de maximalisatie van de impact op het gebied van sociale en milieuvraagstukken.’

Zijn optimisme wordt gedeeld door Janmaat van SSO . ‘Deze crisis betekent een einde van een tijdperk waarin ondernemers konden graaien en vooral keken naar groeiprognoses en winst’, zegt hij. ‘Consumenten pikken dat niet meer. Ze eisen meer dan alleen een goede prijs-kwaliteitverhouding en willen ook weten hoe verantwoord het product tot stand is gekomen. De ondernemers die in deze crisis bezuinigen op sociale aspecten in de bedrijfsstrategie, gaan er op de lange termijn aan onderdoor, omdat consumenten kritischer worden. Volgens mij worden maatschappelijke vraagstukken door bedrijven juist steeds vaker omarmd dan afgestoten.’

Die ontwikkeling wordt overigens ook gestimuleerd door de Nederlandse politiek. Gevoed door de doemscenario’s waarmee Al Gore de wereld wakker schudde, worden strengere milieunormen afgekondigd en wil de Nederlandse overheid haar eigen instanties duurzamer maken. Zo moet in 2010 elke Nederlandse gemeente duurzaam zijn. ‘Ondernemers weten dat het overheidsbeleid verandert en spelen daarop in’, beweert Rickert Pos, directeur van Wensenwerk en adviseur voor educatieve en not-for-profit projecten. ‘Zo ontstaan er duurzame schoonmaakbedrijfjes die voor de gemeente kunnen werken, maar ook bijvoorbeeld drukkerijen die met overheidsinstellingen samenwerkende drukkerijen ing, worden milieubewsuster en gaan andere papiersoorten gebruiken. Zelfs als je theezakjes levert aan de overheid moet je bewijzen dat die duurzaam zijn.’

Geen wonder dat hogescholen en universiteiten lesmateriaal aanbieden voor studenten met een maatschappelijke missie. Niet alleen is er de nieuwe Rotterdamse business-school KaosPilots, die studenten uitdaagt hun droom voor een mooiere wereld te verwezenlijken, maar ook op een traditionele business-universiteit als die van Nyenrode wordt hieraan sinds twee jaar aandacht besteed, met het vak Social Venturing Entrepreneurship. Ger Zwartendijk, onderzoeker bij het Nyenrode Center for Entrepreneurship, legt uit dat bij dit vak nog altijd de focus ligt bij ‘het maken van winst, wat noodzakelijk is voor een gezonde onderneming’, maar hij voegt toe: ‘Dat vak gaat erover hoe ondernemingen oplossingen kunnen creëren voor sociale vraagstukken en op die manier iets teruggeven aan de maatschappij. Studenten zijn daar erg enthousiast over. Ze kunnen op deze manier het klassieke ondernemen op een heel andere manier benaderen en dat maakt het interessanter.’

Als hoofd van de Nyenrode Business Accelerator, dat studenten en oud-studenten begeleidt met het opzetten van hun eigen onderneming, merkt Zwartendijk dat studenten ook na hun studie interesse blijven houden voor duurzame vraagstukken. Een van de studenten wil een bedrijf wil beginnen met duurzame cadeau-artikelen en een ander heeft FitClass opgezet: een nieuw fitnessconcept voor scholen om overgewicht van leerlingen tegen te gaan. Nyenrode is geenszins een uitzondering in de academische wereld die duurzaamheid omarmt. Sociaal ondernemerschap is inmiddels doorgedrongen tot opleidingen over de hele wereld. Stanford, een prestigieuze universiteit in Californië, heeft een afdeling die zich bezighoudt met sociale innovatie, en de meeste andere grote universiteiten in de Verenigde Staten hebben het op hun programma staan. Zo ook ESSEC Business School in Parijs, IESE Business School in Barcelona en de Universiteit van Oxford.

Het Skoll Centre for Social Entrepreneurship van Oxfords Saïd Business School is een van de belangrijkste kweekvijvers in de sector. ‘Jongeren zijn gefascineerd door het idee hun idealen te combineren met geld verdienen’, zegt Pamela Hartigan, directeur van het Skoll Centre. ‘Ze zijn niet alleen uit op financieel gewin; ze willen vooral iets doen dwat zinvol is.’

Volgens Hartigan besteden de jongeren die hebben doorgestudeerd in dit vakgebied veel aandacht aan de ontwikkeling van academische prestatie-indicatoren die hun financiële onafhankelijkheid moeten bevorderen. Hartigan houdt studenten evenwel vaak voor dat cijfers niet heilig zijn. Ze citeert Albert Einstein, die zei: ‘Niet alles wat geteld kan worden, is waardevol en niet alles wat waardevol is, kan geteld worden’.

De combinatie van een maatschappelijke visie en een zakelijke instelling zal belangrijk zijn om van sociaal ondernemerschap een succes te maken, zegt Bill Drayton, oprichter van Ashoka, een pionierende organisatie, actief sinds 1980, die in zestig landen sociaal ondernemers opspoort en ondersteunt. ‘Sociaal ondernemers zijn de rolmodellen, de grootste verstoorders van de gevestigde orde en de belangrijkste wervers van plaatselijke changemakers. Zij zijn het die duizenden mensen en gemeenschappen zover krijgen op te staan en samen te zeggen: “Héee, dat is een goed idee, dat ga ik hier ook neerzetten!” Dat is de mentaliteit die we door de hele samenleving moeten verspreiden. In deze steeds sneller veranderende wereld kunnen we alleen overleven als iedereen de mentaliteit ontwikkelt van een sociaal ondernemer. We moeten van iedereen een changemaker maken.’

Volgens Paul Janmaat van SSO duurt het nog wel even voor dat zover is. ‘We zullen zeker niet over een paar jaar alleen maar sociale ondernemers hebben. Wel ontstaat er binnen een paar jaar een grote groep ondernemers dat een maatschappelijk doel voor ogen heeft. Die groep zal steeds dominanter worden, maar ik geloof niet dat deze bedrijven snel een meerderheid gaan vormen. Dit zijn processen die tijd nodig hebben. Bovendien is het in deze tijden van crisis sowieso lastig te voorspellen wat er gaat gebeuren. Wie had een jaar geleden kunnen bedenken dat banken als Fortis en ING nog eens om zouden dreigen te vallen? Toch is dat gebeurd. En hoewel het economische klimaat nu wat rustiger lijkt, durf ik niet te zeggen wat er over twee weken aan de hand is.’

Tools: Bespreken | Email | Print | RSS | Nieuwsbrief
Save/Share:

Comments