Email   Print

'Banken moeten een omslag maken van arrogantie naar dienstbaarheid'

De kredietcrisis kent veel verliezers. Maar er zijn ook opmerkelijke succesverhalen op te tekenen. Ode zoekt ze op. Deze maand: Peter Blom, CEO van Triodos Bank.

‘Bij veel banken zijn ze nog steeds aan het denken hoe het allemaal zo ver is gekomen. Eindeloos analyseren wat de oorzaak van de crisis is. De notie dat ze structureel anders moeten gaan denken en handelen, leeft nauwelijks. Terwijl dat de crux is: de meeste banken moeten een omslag maken van arrogantie naar dienstbaarheid.

Tijdens het World Economic Forum in Davos, waaraan ik eind januari deelnam, waren er opmerkelijk weinig bankiers. Veel minder dan in voorgaande jaren. Ze durven zich niet meer in het daglicht te vertonen, grapte Tony Blair nog tijdens een van de seminars over de kredietcrisis. Een serieuzere verklaring is dat het systeem van de financiële wereld gewoon niet meer werkt en veel bankiers geen baan meer hebben of de rotzooi aan het opruimen zijn. Lord Turner, de Britse beursvoorzitter, gaf het ruiterlijk toe: “We hebben te beperkt gekeken naar de banken en vooral naar alle afgeleide producten, zoals hedge funds, die in korte tijd heel groot zijn geworden. Daar hadden we scherper in moeten zijn.”

Er is sprake van asymmetrie in de bankwereld. Een bank heeft een maatschappelijke functie, maar onder invloed van de aandeelhouders van beursgenoteerde banken is de focus bij deze banken steeds meer gaan liggen op de kortetermijnwinst. De hijgerigheid van aandeelhouders dwingt bankiers tot het maken van producten waarmee snel veel geld verdiend kan worden. Daar is het fout gegaan. We maken nu het failliet van het kapitalisme mee. Het was altijd: klein is risicovol en groot is zeker. Dus hoe groter je bedrijf of bank werd, hoe beter. Daarom werden fusies en overnames ook altijd gezien als iets goeds, iets wat een bedrijf meer kansen zou bieden. Maar de kredietcrisis heeft dat beeld omgegooid. Groot is in de praktijk vaak snel ‘te groot’ en als het dan even niet gaat zoals gepland, dan is dat een nadeel. Kijk naar de grote banken die in problemen zijn gekomen. Een bank als Deutsche Bank is veel te groot geworden om nog te redden. Fortis was iets kleiner en daarom viel daar nog net iets te redden. Maar de omvang van de gefuseerde banken die Fortis vormden, was eerder een nadeel dan een voordeel. Dit is een periode van fundamentele verandering in ons denken over het inrichten van de wereld, over het bedrijfsleven, over de bankwereld. Ik merk dat nu door de vragen die hier in Davos gesteld worden, maar we zullen dat pas over een jaar of vijf echt gaan zien. De functie van een bank is veel meer naar de oppervlakte van ons bewustzijn gekomen. Mensen willen beter begrijpen wat een bank werkelijk allemaal doet. Het moet veel transparanter. Wat wij hier bij Triodos Bank gewoon vinden en al jaren doen, blijkt veel crisisbestendiger te zijn dan de meeste andere banken. Wij zijn een gezonde bank die zich nooit met complexe investeringsproducten heeft willen bezighouden. Dat past eenvoudigweg niet bij onze missie. Triodos Bank wil bijdragen aan duurzame ontwikkeling en transparantie bevorderen, zodat de spaarder en de belegger weten wat er met hun geld gebeurt. Dat wij nu niet direct geraakt worden door de kredietcrisis is geen toeval of geluk, maar heeft met die bewuste keuze te maken.

Het afgelopen jaar zag ik een explosieve groei van wat ik het Triodos-consult noem: mensen uit de financiële wereld die bij ons aanklopten met de vraag wat ons geheim toch is. Ik stel bij die gelegenheid altijd de vraag aan de orde of we wel genoeg hebben nagedacht over het financiële systeem zelf. Dat systeem draait nog altijd om het maximaliseren van aandeelhouderswaarde. In de samenleving zijn we de afgelopen jaren steeds massaler gaan roepen dat het moet draaien om People, Planet & Profit, maar de P van Profit stond daarbij wel altijd voorop bij de meeste bedrijven. Tot de crisis de boel wakker schudde, liet iedereen zich aanspreken op die lagere drift: winst, winst, winst. Ik stel vast dat er in de bancaire sector wel steeds over duurzaamheid werd gepraat, maar het financiële systeem mocht vooral niet veranderd worden. Daar moest duurzaamheid maar ingepast worden. Dat is kortzichtig en nu als stelling onderuitgehaald, met deze crisis.

Duurzaamheid is in de bankwereld nog steeds dun gezaaid. In De Prooi, het boek van Jeroen Smit waarin de val van ABN AMRO wordt beschreven, komt het woord duurzaamheid niet eens voor. Dat is op z’n zachtst gezegd opmerkelijk, als je weet dat diezelfde bank twee jaar geleden nog de prestigieuze Financial Times Sustainability Award kreeg toebedeeld. Dat soort zaken vind ik frustrerend. Duurzaamheid is in tijden van overnames en crisis blijkbaar even minder relevant. Het is nog teveel een randverschijnsel. Er wordt nooit over gesproken als “fundamenteel noodzakelijk”. Waarom? Dat heeft te maken met het feit dat het gros van de bankiers en economen is opgegroeid met het oude paradigma van winstmaximalisatie. Dat zit ook verweven in de opleidingen. Het kost nog zeker een generatie om dat echt anders te krijgen. Kapitaal is de drijvende factor, de rest is randvoorwaarde; zo ook duurzaamheid.

Bij Triodos is de doelstelling: maximale duurzaamheid, niet maximale winst. Maar ik wil er ook voor waken dat wij nu alleen maar gaan prediken hoe het hoort. Wij blijven gewoon doen wat we al jaren doen. Voor Triodos is de verandering in de sector ook groot, al blijven we dezelfde bank. Er komen bij ons in hoog tempo nieuwe klanten bij, zo’n duizend per week nu. En dus moeten er ook mensen bij om die klanten te helpen en bedienen. Hoe zorg je ervoor dat die allemaal dezelfde Triodos-focus hebben, dezelfde waarden en normen waarmee we hier al bijna drie decennia bankieren? Daarover zijn we hier nu veel aan het praten. We verwachten de komende drie jaar een verdubbeling van de groei, we willen in alle landen waar we zitten ook een consumentenbank zijn, zoals we dat in Nederland al zijn. En we willen een stevige voet aan de grond krijgen in Duitsland, onder andere door daar later dit jaar een eigen kantoor in Frankfurt te openen.

Triodos heeft het initiatief genomen om een mondiale bankenalliantie op te zetten. Samen met twaalf collega-banken die net als wij intrinsiek duurzaam zijn – zoals de Amerikaanse Shore Bank en de Bengalese Brac Bank – gaan we kijken of we door onderlinge samenwerking een Nieuwe Bank kunnen beschrijven. Hoe zou je bijvoorbeeld in China door krachtenbundeling het initiatief voor een nieuwe duurzame bank kunnen lanceren? Deze alliantie – The Global Alliance for Banking on Values – moet een beweging worden die de economie, onze manier van produceren en consumeren echt kan veranderen, kan verduurzamen. We leggen de lat voor toetreding hoog, we willen geen NGO’s en geen ‘gewone’ banken. Het gaat om zelfstandige banken, en het kernbedrijf van de aangesloten banken is kredietverlening in duurzame sectoren. De club zelf bestaat uit CEO’s, omdat veranderingen door de top moet worden gedragen. Op 3 maart presenteren we onze plannen, hier in Zeist, met New Green Deal-promotor Achim Steiner, de Executive Director van UNEP (United Nations Environment Programme) en prinses Maxima. Dan begint een mooi nieuw hoofdstuk voor onze bank. Veel bankiers hoor ik nu zeggen dat hun werk saaier wordt. Ik vind precies het tegenovergestelde: we gaan ons als banken nu met de echte vragen van de samenleving bezighouden.’