Goedmaken wat fout is

Is klimaatcompensatrie een hulp of een obstakel in de strijd tegen klimaatverandering?

Duncan Clark | 111 november 2008 issue

Steve en Lisa leerden elkaar kennen op vakantie in Spanje en werden al snel stapelverliefd op elkaar. Maar met Kerstmis werd Steve dronken op een feestje en ging vervolgens een aantal keren vreemd met Cheri, een collega van hem. Hij maakte daarop drie euro over aan CheatNeutral en wij hebben dat geld gestoken in Alex, een alleenstaande vent die niet op korte termijn een partner zal vinden. In ruil voor deze financiering heeft Alex beloofd single te blijven.

Dit fraaie scenario werd gerealiseerd door de vriendelijke medewerkers bij CheatNeutral (cheatneutral.com), een website die een parodie vormt op de bedrijven die uw uitgaven en leefpatroon weer ‘klimaatneutraal’ maken door een vergelijkbare dienst aan te bieden voor huwelijkse ontrouw. ‘Wanneer je je partner bedriegt, draag je bij aan het zieleleed, het verdriet en de jaloezie in de atmosfeer,’ schrijven de Britten op hun website. ‘CheatNeutral compenseert uw bedrog door iemand anders financieel te stimuleren om trouw te blijven en niet vreemd te gaan. Hierdoor worden pijn en ongelukkige gevoelens geneutraliseerd en houdt u een schoon geweten.’

CheatNeutral beseft dat we ‘allemaal moeten proberen om het bedriegen van onze partners tot een minimum te beperken, maar we begrijpen ook dat huwelijkstrouw niet altijd haalbaar is.’ Dus betaalt de website voor projecten die monogamie stimuleren, door geld te steken in trouwe of gewoon alleenstaande mensen en al doende de schade te herstellen die onze trouweloze harten aanrichten.

CheatNeutral is duidelijk nep. Maar veel mensen zijn van mening dat klimaatcompensatie – de steeds populairdere regeling die de uitstoot van kooldioxide bij een activiteit of van een product ‘neutraliseert’ door iemand te betalen om de uitstoot elders te verminderen – ongeveer net zo doelmatig is. Journalist en schrijver George Monbiot heeft klimaatcompensatie vergeleken met de praktijk van de handel in aflaten, zoals de Katholieke Kerk die in vroeger tijden bedreef – absolutie voor je zonden en een kortere tijd in het vagevuur in ruil voor giften in de collectebus. Door klimaatcompensatie kunnen we ‘zelfgenoegzaamheid, politieke apathie en arrogantie kopen,’ heeft Monbiot gesteld. ‘Als onze schuldgevoelens zijn gesust, kunnen we de SUV weer volgooien en rond de wereld vliegen zonder de minste zorg over de gevolgen voor onze planeet. Het is net als voedsel heen en weer schuiven op je bord om de indruk te wekken dat je hebt gegeten.’

Niet iedereen kijkt er zo streng tegenaan. Veel mensen in de milieubeweging denken dat klimaatcompensatie wel degelijk een rol kan spelen in de overgang naar een toekomst met een lagere productie van kooldioxide. En milieubewuste consumenten compenseren in toenemende mate de uitstoot van vliegreizen, auto’s en huizen via instellingen als TerraPass of Climate Care, of in Nederland: Trees for Travel en Klimaat Neutral Groep. Deze organisaties stellen je in staat om de emissie te berekenen die het gevolg is van een activiteit of reis en je geld te investeren in projecten die uitstoot in de toekomst moeten verminderen (door de opwekking van groene energie of besparing op energieverbruik) of de opvang van kooldioxide moeten regelen (door bomen te planten). Er komen steeds meer producten op de markt die zich als klimaatneutraal aanprijzen. Ze variëren van boeken over milieuonderwerpen (zoals de The Rough Guide to Climate Change, waarbij de uitstoot vanwege papier, druk en distributie van het boek door de uitgever wordt gecompenseerd) tot auto’s (Volkswagen heeft in de aanschafprijs van nieuwe auto’s compensatie voor een bepaald aantal kilometers opgenomen).

Maar veel consumenten en critici betwijfelen of de programma’s voor klimaatcompensatie wel het beloofde effect hebben. Hoewel het compenseren van CO2-uitstoot de afgelopen paar jaar enorm is toegenomen, blijft het een grotendeels stuurloos fenomeen. De Amerikaanse toezichthouder op de handel, FTC, vermoedt dat sommige beweringen van de milieubeweging niet geloofwaardig zijn en dat, in de woorden van voorzitter Deborah Platt Majoras, de klimaatcompensatie aanleiding geeft tot ‘een verhoogde kans op fraude.’ Gelijkluidende zorgen zijn geuit in Engeland, waar de reclamecodecommissie onlangs een klacht toewees dat British Gas zijn klanten misleidt met ‘CO2-neutrale’ energietarieven die gebaseerd zijn op klimaatcompensatie. En in Australië heeft Jeff Angel, directeur van het Total Environment Centre, de compensatiebedrijven vorig jaar omschreven als ‘een volslagen onoverzichtelijke en chaotische bedrijfstak.’

Het wantrouwen is verergerd door verslagen in de pers van mislukte of weinig effectieve projecten. Er zijn bijvoorbeeld verhalen van wegkwijnende bossen in India en van projecten voor klimaatcompensatie waarmee klimaatneutrale plannen voor duurzame energie worden gefinancierd die toch al zouden worden uitgevoerd. Dit soort verhalen brengt sommigen in de milieubeweging ertoe om klimaatcompensatie niet alleen te zien als ondoelmatig of zinloos, maar als een vorm van oplichterij – en zelfs als iets waartegen geprotesteerd dient te worden. Milieuactivist Tony Cottee en anderen uit de actiegroep London Rising Tide hebben vorig jaar de kantoren bezet van een toonaangevend bedrijf dat klimaatcompensatie aanbiedt – de CarboNeutral Company – met spandoeken waarop stond ‘klimaatcompensatie, klimaat vuil’. De campagne had onder meer tot doel om ‘de klimaatcompensatie aan de kaak te stellen als een oplossing die alles bij het oude laat,’ vertelt Cottee, en om ‘te laten zien dat veel emissieprojekten gewoon bedrog zijn.’

Cottee gelooft, net als George Monbiot, dat klimaatcompensatie een manier is om schuldgevoel kwijt te raken en vooral niet te beginnen aan een evaluatie van een niet-duurzame levensstijl. Mensen krijgen zo het idee dat ze hun SUV gewoon kunnen houden als ze maar dokken voor de klimaatcompensatie. Onzin, zegt Michael Buick van Climate Care. ‘Je zult moeten aantonen dat klimaatcompensatie afbreuk doet aan de vermindering van de uitstoot en anders snijden deze argumenten geen hout.’ Hij voegt eraan toe dat firma’s die klimaatcompensatie regelen, de mensen stimuleren om naast klimaatcompensatie ook hun kooldioxideuitstoot direct terug te brengen. ‘Verminderen en compenseren. Dat loopt parallel. Jullie zouden mensen geen gelegenheid bieden voor recycling omdat je denkt dat dit afbreuk doet aan het streven om minder verpakking te gebruiken.’

Adam Stein van TerraPass is het hiermee eens. ‘Mensen die vrijwilllig geld storten om de broeikasgassen te reduceren, zijn prima gemotiveerd om ook op andere manieren hun schadelijke invloed op het leefmilieu te beperken.’ Hij wijst op een onderzoek dat aantoont dat klanten van TerraPass veel milieubewuster zijn dan veel van hun medeburgers. Vierentwintig procent ervan gaat op de fiets naar hun werk (22 keer het gemiddelde in de Verenigde Staten) en 16 procent rijdt in een hybride auto (zeven keer zoveel als het landelijk gemiddelde). Maar in het onderzoek werd niet gekeken naar vliegreizen, misschien wel de meest kooldioxide-producerende activiteit van de consument en degene die het vaakst met klimaatcompensatie wordt gecompenseerd.

De betekenis van klimaatcompensatie hangt uiteindelijk af van de deelnemers. Als je alleen meedoet om je milieu-onvriendelijke gewoonten te kunnen volhouden, dan deugt het niet. Doe je het om je uitstoot deels te verkleinen of als stimulans om milieubewuster te leven, dan zit je goed – vooral als jouw emissieprojekten extra voordelen opleveren, zoals bestrijding van de armoede in ontwikkelingslanden. Maar de vraag blijft: hoe weet je of je geld het gewenste effect heeft?

‘Al onze projekten worden bekeken door een buitenstaander, PriceWaterhouseCoopers, en op onze website staat een openbaar register van al onze emissieprojekten. Dus iedereen kan ze zelf beoordelen,’ zegt Sharon Corrigan van de CarboNeutral Company. Bovendien maken de meeste toonaangevende conpensatiebedrijven de klant duidelijk dat een gegarandeerde koolstofreductie niet afhangt van het succes van één enkel projekt. Als bijvoorbeeld een plan om bomen te planten in Kenia mislukt, zal een tweede initiatief in Ghana alsnog uw uitstoot neutraliseren.

Maar dan is er nog de kwestie van de normering. ‘Ga maar naar tien verschillende websites,’ aldus activist Cottee, ‘en je vindt tien uiteenlopende getallen voor de hoeveelheid kooldioxide die bij je vliegreis wordt uitgestoten. Er zijn geen normen. Je kan niet zien welke site beter is dan de volgende.’ Het klopt dat compensatiebedrijven de uitstoot van een bepaalde vliegtocht verschillend berekenen. Maar dat is onvermijdelijk, omdat er onder wetenschappers geen consensus heerst over de mate waarin vliegverkeer invloed heeft op de klimaatverandering. De uitstoot van kooldioxide is eenvoudig te meten, maar de uitwerking van andere verbrandingsgassen op grotere hoogte – zoals waterdamp (dat zorgt voor de vorming van cirruswolken) en stikstofoxiden (waardoor ozon kan worden gevormd) – is een complexe zaak. Zelfs het moment van de dag maakt verschil.

Zoals voor normen vaker geldt: de verwarring komt niet omdat er geen normen zijn, maar omdat er te veel zijn. Volgens de website van TerraPass wordt ‘elk projekt uitgevoerd en gecontroleerd aan de hand van een van de volgende relevante normen: Voluntary Carbon Standard 2007, Green-e Climate, Chicago Climate Exchange Offset Protocols, California Climate Action Registry, EPA Climate Leaders, ISO 14064-2 en Gold Standard.’ Pardon? Om de chaos nog groter te maken hebben sommige bedrijven hun eigen normering ingevoerd en zijn sommige landen ook van plan om een nationaal ijkpunt in te voeren.

Maar wat betekenen al die normeringen dan? En welke biedt de meest onwrikbare garantie dat de klimaatcompensatie het beloofde effect zal gaan hebben? ‘Het voornaamste kenmerk van elke normering is dat je hem kunt afstrepen,’ stelt Ron Dembo, oprichter en directeur van www.zerofootprint.net en schrijver van het boek Everything You Wanted to Know about Carbon Offsetting But Were Afraid to Ask. Dembo definieert dit afstrepen als het vermogen van een emissiebedrijf om te garanderen dat er dankzij de compensatie inderdaad wordt bespaard op kooldioxide. Als een klimaatcompensatie bijvoorbeeld bijdraagt aan de bouw van een windmolenpark, maar dat park ook was gebouwd zonder de bijdrage vanuit de klimaatcompensatie, dan is het geen bonafide afstreping. Het afstrepen kan door de consument niet als vanzelfsprekend worden aangenomen.

Twee normeringen waarbij dit wel het geval is, zijn de Voluntary Gold Standard (VGS) en de Voluntary Carbon Standard (VCS). Michael Buick van Climate Care legt uit dat een klimaatcompensatie die is goedgekeurd door de VGS, wordt beoordeeld volgens het reglement van het Clean Development Mechanism (het systeem voor uitruil van kooldioxidebelasting dat zit ingebouwd in het verdrag van Kyoto) en ook moet aantonen voordelig te zijn voor de leefgemeenschappen in een bepaalde streek. De VCS werd intussen vorig jaar november geïntroduceerd met als doel net zo streng te zijn als de VGS, maar niet te kostbaar of te bureaucratisch, waardoor een breder scala aan vernieuwende kleinschalige projekten mogelijk wordt. Het kan zijn dat klimaatcompensatie met deze normeringen iets duurder uitvalt, maar deze wordt er ook geloofwaardiger door en daarom eisen sommige emissiebedrijven dat ze worden toegepast.

Een andere vraag is of een projekt zich richt op energie of op het planten van bomen. Veel commentatoren zijn sceptisch over de bomen, aangezien die er tientallen jaren over doen om de beloofde besparing op kooldioxide te kunnen realiseren. Bovendien geldt die besparing alleen zolang het bos er gezond bijstaat. Als de bomen worden verbrand of gaan rotten, zal de koolstof die ze in hun takken en bladeren hebben opgeslagen, weer ontsnappen in de atmosfeer. Bij bossen die worden geplant in ontwikkelingslanden, worden er ook vragen gesteld over de belasting van het plaatselijke landoppervlak en de watervoorraad. Carbon Trade Watch, een actiegroep die zich richt op de handel in koolstofemissie, heeft gerapporteerd dat de plaatselijke bevolking uit een nationaal park in Oeganda werd verwijderd omdat daar een bos werd aangeplant dat was betaald via klimaatcompensatie.

Om deze redenen is het planten van bomen controversieel geworden en richten veel emissie-instanties zich uitsluitend op duurzame energie. Volgens Ron Dembo is dit ten onrechte. ‘De aanplant van nieuwe bossen is het enige bruikbare mechanisme waarover we beschikken om de koolstof daadwerkelijk uit de atmosfeer te halen,’ zegt hij. ‘Het is prima om projekten voor herbebossing of de bescherming van bossen te bekritiseren, wanneer ze de belangen van de plaatselijke bevolking met voeten treden. Maar dat is niet onvermijdelijk en het is onredelijk om dan maar alle projekten te veroordelen.’

Een tweede aanleiding waarom de aanbieders van klimaatcompensatie de voorkeur geven aan energieprojekten, is dat ze de plannen kunnen kiezen die zowel sociaal als milieutechnisch duidelijke voordelen bieden. Neem bijvoorbeeld Climate Care dat energiezuinige kachels uitdeelt in Honduras, een heel kenmerkend projekt. Naast de directe besparing op het gebruik van brandstof en daarmee op de uitstoot van kooldioxide, brengen de kachels ook verbetering in de gezondheid en de kwaliteit van het bestaan door te zorgen voor een afname van vervuilende stoffen zoals rook, in ontwikkelingslanden een beruchte moordenaar. Bovendien wordt de druk op de bossen ter plaatse verminderd, omdat er minder hout nodig is. De projekten zijn ook goedgekeurd door de VGS en VCS.

Terwijl de bestaande compensatiebedrijven hun normeringen steeds verder aanscherpen en hun projekten beter organiseren, geeft een tweede generatie organisaties een heel nieuwe draai aan het fenomeen klimaatcompensatie. The Converging World is als dienstverlener bijvoorbeeld een nieuwkomer, die geld van klimaatcompensatieers gaat gebruiken om windmolenparken in India te bouwen. De koolstofrechten die hiervan het resultaat zijn, worden dan verkocht aan bedrijven die hun emissie graag willen terugbrengen, en er wordt met hen samengewerkt om te zorgen dat ze die werkelijk verminderen. Ten slotte wordt het geld dat is verdiend met de verkoop van de rechten besteed aan de voorlichting van mensen in het Westen over de noodzaak om hun koolstofproductie te verlagen.

Weer een andere aanpak is www.coolearth.com. Hoewel het debat over het planten van bomen zo te zien nog een eeuwigheid kan doorgaan, is iedereen het erover eens dat het van cruciaal belang is om te voorkomen dat bestaande bossen worden vernield. Tenslotte is de ontbossing in de tropen verantwoordelijk voor circa eenvijfde van de wereldwijde uitstoot aan broeikasgas – meer dan de Verenigde Staten in het geheel produceren. De organisatie van www.coolearth.com noemt zichzelf geen compensatieproject, maar er worden donaties ontvangen waarmee ernstig bedreigde percelen regenwoud worden aangekocht. Het land wordt dan geschonken aan een lokaal milieufonds, waarbij bewoners worden ingehuurd als boswachter. De instelling schat dat met het conserveren van een halve hectare – wat ongeveer 150 dollar kost – meer dan tweehonderd ton aan uitgestoten kooldioxide kan worden bespaard. Als hetzelfde bedrag wordt uitgegeven via een normaal programma voor klimaatcompensatie, bespaart dat ongeveer tien ton.

Wat de toekomst betreft: als regeringen via wetgeving de wereldwijde uitstoot terugbrengen naar een veilig niveau, is klimaatcompensatie misschien helemaal niet meer nodig. Maar dat lijkt niet erg waarschijnlijk – althans niet op korte termijn.

Intussen zullen we individueel moeten beslissen of klimaatcompensatie een deugdelijke manier is om ons milieubelastend gedrag te verbeteren, of slechts een vrijbrief vormt voor ecologisch gedonderjaag, zoals we van CheatNeutral kunnen leren.

Duncan Clark is auteur van The Rough Guide to Ethical Living en is hoofdredacteur van GoGreenLights.co.uk.

Klimaatcompensatie: hoe doe je dat?

Er is zo’n overweldigende keuze aan bedrijven, normeringen en aandachtpunten dat het niet eenvoudig is om een compensatiebedrijf te selecteren. In 2006 heeft non-profit-organisatie Clean Air-Cool Planet dertig aanbieders uitgeprobeerd en deze geselecteerd als de besten:

AgCert/Driving Green, Ierland

De klant kan zelf de uitstoot bij autorijden, vliegen en activiteiten berekenen, en daar een klimaatcompensatie voor inkopen. Compensatieprojekten in agrarische gebieden produceren energie uit dierlijke mest voor boerderijen in de directe of wijdere omgeving.

Atmosfair, Duitsland

Klimaatcompensatie bij vliegverkeer financiert gecontroleerde projekten, waaronder programma’s voor bio-gas die energie leveren aan de universiteit van Rio de Janeiro, en installaties voor zonne-energie in India.

CarbonNeutral Company, Engeland

Dit tien jaar oude bedrijf, dat vroeger Future Forests heette, gebruikt zijn eigen normering, het CarbonNeutral Protocol, waarmee personen, bedrijven en activiteiten worden aangemerkt als – u raadt het al – klimaatneutraal.

Climate Care, Engeland

Alle vormen van klimaatcompensatie bij Climate Care moeten voldoen aan twee van de meest gezaghebbende normeringen – de Voluntary Carbon Standard en de Voluntary Gold Standard. Bovendien zal elke ton koolstof waarvoor u betaalt om te laten compenseren, binnen een jaar geabsorbeerd zijn.

Climate Trust, Verenigde Staten

Climate Trust werd bijna tien jaar geleden opgericht om energiecentrales in Oregon te helpen hun emissie te verminderen, zodat ze aan de nieuwe CO2-normen in die staat konden voldoen. De organisatie neemt belastingaftrekbare donaties aan van privé-personen, gericht op klimaatcompensatie.

Co2Balance, Engeland

Privé-personen en bedrijven kunnen klimaatcompensatie inkopen. De opbrengst wordt geïnvesteerd in projekten voor energiebesparing en herbebossing die in Afrika en Engeland gaande zijn. Co2Balance geeft de garantie dat de financiering van de bosbouw- en energieprojekten voor honderd procent afkomstig is uit klimaatcompensatie.

NativeEnergy, Verenigde Staten

NativeEnergy draagt geld bij om schone, duurzame bronnen van energie te ontwikkelen waarmee familieboerderijen, leefgemeenschappen en Indianen kunnen worden geholpen.

Sustainable Travel/MyClimate, Verenigde Staten

MyClimate stelt klanten in staat om klimaatcompensatie toe te passen bij hun vliegverkeer door op diverse plekken in Afrika, Azië en Latijns-Amerika duurzame energieprojekten te financieren. De projekten dienen de bestaanskwaliteit te verbeteren en werkgelegenheid te scheppen.

Tools: Bespreken | Email | Print | RSS | Nieuwsbrief
Save/Share:

Comments