‘Je hebt toegang tot elk lichaamsdeel en elke lichaamsfunctie’, legt Leon Hammer uit, ‘en je kunt het in een heel vroeg stadium zien als er iets mis begint te gaan.’
Photo: Leon Hammer
‘Goed nieuws. We hebben niets gevonden.’ De dokter gaf haar vonnis vanuit de deuropening van mijn kamer op de eerstehulpafdeling van een ziekenhuis in Troy, in de staat New York. Ik had me daar een paar weken geleden gemeld met een scherpe pijn in mijn onderbuik. Maar na duizenden dollars aan allerlei onderzoeken door verschillende specialisten wist ik nog steeds niet wat er met me aan de hand was.
In het jaar daarvoor, tijdens mijn zoektocht naar de oorzaak van het probleem, had ik twee huisartsen bezocht, een natuurgenezer, een praktijkondersteuner en een acupuncturist. Kosten: zo’n duizend dollar plus een hoop zorgen.
Ik was dus opgelucht toen ik twee weken na het gedoe op de eerste hulp tegenover Leon Hammer zat, een meester in de Chinese techniek van polsdiagnose, in zijn rustieke cederhouten huis aan het eind van een oprijlaan zonder naambordje in de New Yorkse Adirondack Mountains. De 84-jarige Hammer studeerde aan de medische faculteit van Cornell University en is lang werkzaam geweest als psychiater. Hij is hoofd van een medisch opvoedkundig bureau geweest. Maar hij heeft het altijd frustrerend gevonden dat er in het vak geen aandacht was voor de rol van het lichaam bij het genezen van de geest. In 1971 kwam hij voor het eerst bij een acupuncturist, herinnert hij zich: ‘Ik wilde altijd al dokter worden, van kind af aan, en toen ik zijn spreekkamer binnenstapte, wist ik dat dit was wat ik in gedachten had.’
Sindsdien is Hammer een voorloper geweest bij de introductie in het Westen van polsdiagnose, een praktijk die in China al duizenden jaren beoefend wordt. Met behulp van de hedendaagse Chinese polsdiagnose, die is aangepast aan de ziekten van de postindustriële tijd, kunnen artsen door alleen de pols van een patiënt te voelen een hele reeks stemmingen vaststellen – mentaal, spiritueel, emotioneel en lichamelijk. Een doorsneesessie kost vijftig tot honderd dollar.
Polsdiagnose kan ook helpen bij het opsporen van problemen voordat er symptomen zichtbaar zijn. Dus zijn Hammer en andere beoefenaars van de methode van mening dat het, samen met de moderne medische technologie, acupunctuur, kruiden, beweging en gezonde voeding, een cruciaal onderdeel is van effectieve preventieve gezondheidszorg. ‘Je hebt toegang tot elk lichaamsdeel en elke lichaamsfunctie, en je kunt het in een heel vroeg stadium zien als er iets mis begint te gaan’, zegt Hammer. ‘In de handen van een kundig persoon is dit het beste preventieve medicijn dat er bestaat. Als ik het voor het zeggen had in de gezondheidszorg, zou ik iedereen twee keer per jaar verplicht een polsdiagnose laten doen.’
Dat klinkt geweldig, maar werkt het echt? Het daaropvolgende uur brachten Hammer en ik door in een intieme stilte. Ik hield mijn armen uitgestrekt op een tafel in Hammers kantoor, en hij liet zijn vingers over mijn polsen gaan, eerst de ene, toen de andere, vervolgens allebei tegelijk. Kon hij ontdekken waardoor mijn buikpijn werd veroorzaakt?
Tweeduizend jaar geleden, tijdens de Han-dynastie, betaalde iedereen, van heerser tot boer, zijn dokter om hem gezond te houden met behulp van polsdiagnose en behandelingen die rond het jaar 100 v. Chr. voor het eerst beschreven zijn in de Nei Jing (‘innerlijke klassieker’). Oosterse geneeskunde heeft net als de Oosterse filosofie altijd het idee onderschreven dat het geheel gevonden wordt in de delen. In China is dit de basis van therapieën als voetreflexologie, tonganalyse en polsdiagnose.
Acupuncturisten die ervaren zijn in deze subtiele methode, zeggen dat je de conditie van elke lichaamsfunctie kunt bepalen door het ritme en de eigenschappen van de pols te voelen op verschillende plaatsen op de pols. De plek op uw rechterpols aan de basis van uw duim, bijvoorbeeld, onthult iets – niet alles – over uw longen, vooral over hun toestand in het verleden.
Naast de polsanalyse gebruikt een traditionele Chinese arts ook altijd andere methoden, zoals tongdiagnose. Voor de behandeling ligt u regelmatig op een massagetafel, met overal naalden in gestoken, van uw wenkbrauwen tot de bal van uw voet, en u krijgt kruidendrankjes die het genezingsproces van het lichaam bevorderen. Indien nodig worden ook Westerse medische technieken aangeraden.
In de loop van de geschiedenis was er in het Westen weinig aandacht voor deze traditionele geneeskunde. Maar tijdens de communistische overname van China na de Tweede Wereldoorlog vluchtten sommige Chinese meesters naar de Verenigde Staten en Europa. Een van hen was John Shen, en toen Hammer hem in 1974 ontmoette, wist hij dat hij zijn leraar gevonden had. Acht jaar lang bracht hij weekenden door met deze acupuncturist in zijn praktijk in New York. Daar leerde hij zijn vingers in 28 posities op de pols te leggen, en door de druk te variëren kon hij zo’n tachtig eigenschappen van de pols voelen.
Shen overleed in 2000 op 87-jarige leeftijd. Een jaar later publiceerde Hammer, die toen 76 was, Chinese Pulse Diagnosis: A Contemporary Approach, een 800 pagina’s dik handboek. Ook richtte hij de Dragon Rises, School of Oriental Medicine op in Gainesville, Florida (dragonrises.edu), waarvan hij nog steeds klinisch directeur en hoofddocent is. Het is de enige opleiding in Amerika waar polsdiagnose wordt onderwezen. Sommige studenten zijn zelf leraar geworden. Een van hen is Scott Tower, die met zijn collega Sybill Hussein de polsdiagnose heeft geïntroduceerd en verspreid in Zwitserland, Duitsland, Groot-Brittannië en Nederland.
Als voldoende mensen de techniek leren, kan hij volgens Hammer wereldwijd toegepast worden. ‘Op dit moment is het gezondheidszorgsysteem erop gericht om ziekten te behandelen’, zegt hij. ‘Maar stel nu dat jij eerst naar mij toe komt. Ik lees van alles in je pols dat op kanker wijst. Ik kan alleen niet zien of het in de baarmoeder of de eierstokken zit. Ik kan niet zien of het een fibroom of een kwaadaardige tumor is. Westerse diagnostische instrumenten kunnen die van mij verfijnen. Ik kan ontdekken wat er met je aan de hand is ver voordat zij dat kunnen, en zij hebben de middelen om het probleem te lokaliseren.’ Hammer zou graag willen dat we regelmatig naar een polsdiagnosticus gaan in plaats van naar de huisarts.
Maar niet iedereen is ervan overtuigd dat het Westen klaar is voor polsdiagnose. Neem Ted Kaptchuk, mededirecteur van de Division for Research and Education in Complementary and Integrative Medical Therapies aan Harvard en auteur van de klassieker over Chinese geneeskunde The Web That Has No Weaver. Hij noemt Chinese geneeskunde in het Westen ‘een heel nieuwe soort gezondheidszorg’ en Hammer vindt hij ‘een geweldige genezer’. Toch zegt hij dat er – net als met iedere andere behandelwijze – eerst wetenschappelijk bewijs nodig is dat pols-diagnose echt werkt, voordat het algemeen toegepast kan worden.
Hammer is het daar absoluut niet mee eens. In een artikel in het blad Acupuncture Today (juni 2008) stelt hij dat het een vergissing zou zijn om de Chinese geneeskunde te meten naar Westerse maatstaven van statistisch belang en dubbelblinde experimenten. ‘We staan op een tweesprong: of we accepteren het eeuwige mysterie van de antieke geneeskunst, of we vluchten in de zekerheden van een Westers paradigma dat het hart uit zijn geneeskunst heeft gehaald’, schrijft hij.
Er is geen gebrek aan anekdotisch bewijs voor de effecten van polsdiagnose. Vraag het de 67-jarige acupuncturist Anne Adams. Toen zij vorig jaar bij Hammer voor een polsdiagnose aanklopte, stelde hij vast dat ze ‘onderdrukte ziektekiemen’ had, misschien afkomstig van de hepatitis die ze jaren geleden had gehad. Ook bespeurde hij uitdroging, een stagnerend qi (het Chinese woord voor de energie van het lichaam), ongewone activiteit in haar onderbuik en misschien een te traag werkende schildklier. ‘Zijn bevindingen brachten me tot bezinning’, vertelt Adams. Ze ging niet alleen de voorgeschreven kruiden innemen en regelmatig naar een acupuncturist, maar begon ook met sporten, ging anders eten, nam meer rust en tijd voor zichzelf.
Toen ze dit jaar weer een afspraak had, was er een spectaculaire verandering te zien. ‘De verbanden die dr. Hammer legt vanuit de patronen die hij in je pols ziet, worden bevestigd door laboratoriumonderzoeken en ervaringen van patiënten’, zegt Adams. ‘Vanuit zijn achtergrond kan hij Westerse diagnoses stellen en begrijpen, want daar is hij als arts in opgeleid, en vanuit een ander perspectief gebruikt hij de Oosterse diagnostiek. Hij heeft een brug gebouwd tussen de Westerse gezondheidszorg en acupunctuur en kruidengeneeskunde, en dat is van onschatbare waarde.’
Nadat mijn sessie bij Hammer thuis is afgelopen, gaan we naar beneden, waar hij de lunch klaarmaakt. We zitten in de keuken, omringd door zijn eigen schilderijen en afbeeldingen van zijn spirituele leraar, de Indiase mysticus Meher Baba. We bespreken zijn bevindingen. Hij weet niets van mijn medische geschiedenis.
‘Je spijsverteringsstelsel is niet zo sterk’, begint hij. ‘Dat valt het meest op.’ Dat klopt wel met het verhaal van de gastro-enteroloog. Ik vertel over het bezoek aan de eerste hulp. ‘Dat zou het probleem kunnen zijn’, zegt Hammer. ‘Het gedeelte van de pols dat correspondeert met de dikke darm, voelt gedempt aan, wat wijst op een gezwel’, gaat hij verder. Mijn hart slaat een slag over: kanker. ‘Dat hoeft niet per se te betekenen dat je kanker hebt’, zegt hij snel. Het kan een vroeg waarschuwingssignaal zijn, een poliep bijvoorbeeld. Maar hij zegt dat ik een colonoscopie moet laten doen om het verder te onderzoeken.
‘Er zitten ook veel gifstoffen in je lichaam,’ zegt hij dan, ‘maar dat is iets waar heel veel mensen last van hebben. De allopathische wetenschap heeft tussen de vijftig en 170 stoffen in het bloed gevonden die er vijftig tot honderd jaar geleden niet in zaten’, zegt hij. ‘De meeste zijn afkomstig van plastic. Maar er zijn manieren om te ontgiften, met kruiden en naalden.’
Dan zwijgt hij even. ‘Goed,’ zegt hij zacht, ‘op het gevaar af dat ik je bang maak’ – o nee! – ‘je hart is niet zo sterk als ik zou willen. Ik maak me er eigenlijk een beetje zorgen over. Ik wil je met klem aanraden naar een cardioloog te gaan voor een onderzoek.’
Hij zegt nog meer, maar het dringt niet tot me door. Ik ben bang. Ik bezoek al cardiologen sinds mijn twintigste voor pijn in mijn hart, en er is nog nooit iets gevonden. Hij wil dat ik eerst uitsluit dat het een hartkwaal is, en daarna moet ik me laten behandelen met kruiden en acupunctuur. De behandeling kan wel een jaar of langer duren. ‘Van de symptomen kunnen we snel af zijn, maar het onderliggende patroon aanpakken, is een andere zaak.’
Hij voelde aan de basis van mijn linkerduim een eigenschap die bekendstaat als ‘ruwe vibratie’, die correspondeert met het hart, in korte stootjes, wat kan wijzen op een instabiel hart-qi. Mijn polsslag was links veel sterker dan rechts; dat wees op problemen met mijn spijsvertering. En de toxiciteit toonde zich toen hij hard drukte op de polsslagader, wat hij een ‘aandoening van onderdrukte vochtige hitte’ noemt. Hij lacht. ‘Wat het betekent, is dat het lichaam bepaalde, mogelijk dodelijke ziekteverwekkers verstopt in gewrichten, spieren of op andere plekken waar ze in de loop van de tijd meer schade kunnen toebrengen.’ Als voorbeeld noemt hij artritis of chronische hoofdpijn.
Het is overweldigend. Maar toch ben ik hoopvol, als ik Hammers met wilde bloemen omzoomde oprijlaan verlaat. Ik zal een ECG laten maken en een colonoscopie laten doen, en een haartest voor de toxiciteit, vervolgens een traditionele Chinese arts zoeken die Hammers bevindingen begrijpt, en dan een behandeling ondergaan. Over een jaar zal ik misschien, net als Anne Adams, opgetogen zijn over de veranderingen in mijn gezondheid. Ik zie nu al de voordelen van het aanvullen van het standaard medisch onderzoek met een dergelijke diepgaande diagnose. Zoals Hammer tijdens de lunch zei: ‘De realiteit is dat alles invloed heeft op alles. De kunst is om uit te vinden hoe het zit.’
