Email   Print

Op de goede weg

Met nieuwe technologie en innovatief denken worden van oude autobanden nieuwe producten in elkaar gedraaid.

Wie aan Zweden denkt, ziet waarschijnlijk zee, sneeuw en charmante eikenhouten huisjes voor zich, geen oude autobanden. Maar in Mobodarne, een dorp 250 kilometer ten noorden van Stockholm, zijn van 1100 afgedankte banden de muren opgetrokken van een Earthship, een zeer energie-efficiënt, autarkisch gebouw, hoofdzakelijk gemaakt van hergebruikte materialen en aarde. ‘We vullen de banden met grind en aarde en dat wordt met houtblokken aangestampt’, legt Ralf Palmpers, de oprichter van het milieucentrum Vaxhuset, waarvan de Earthship deel uitmaakt, uit. ‘Dan komt er een laag stro en klei op dat als pleisterwerk dient en kan worden geverfd, zodat het geheel eruitziet als een gewoon huis.’ Het concept voor de Earthships is al ruim dertig jaar geleden ontworpen door de Amerikaan Micheal Reynolds. In Amerika zijn er al meer dan 1000 gebouwd, maar in Europa zijn ze nog schaars.
Het Earthship ligt op het zuiden en heeft grote, goed geïsoleerde ramen, zodat de dikke rubberen muren overdag de zonnewarmte opslaan en die ’s nachts en bij kouder weer afgeven. Aangezien banden uit de directe omgeving kunnen worden gehaald en ze ook nog een goede geluidsisolatie bieden, meent Palmpers dat ze ‘prima bouwmateriaal vormen, dat hopelijk steeds vaker zal worden gebruikt’.

Palmpers’ hoop wordt werkelijkheid, zo lijkt het, want autobanden worden inderdaad steeds vaker gebruikt – en voor verrassende doeleinden. Ze worden in stukken gesneden voor wegdek, omgevormd tot spoorwegovergangen, versnipperd voor de bouw van taluds, getransformeerd tot muismatjes of de zolen van sportschoenen en bij wijze van golfbreker als kunstmatig rif opgestapeld. Al die toepassingen verdienen duidelijk de voorkeur boven het alternatief: de biologisch niet afbreekbare banden dumpen op vuilstortplaatsen, waar ze eeuwenlang kunnen liggen rotten en een volmaakte broedplaats vormen voor ziekten verspreidende muggen en ongedierte.

Als ze in brand vliegen, door bliksem of de lucifer van een pyromaan, vormen ze ook nog eens de brandstof voor langdurig woedende vuren die de omgeving vergiftigen met schadelijke chemische stoffen, waaronder koolmonoxide en zwaveldioxide. Andere gevaarlijke vervuilers als zware metalen en oplosmiddelen lekken weg in de bodem en komen in het grondwater terecht, waaruit ze slechts met veel moeite en tegen hoge kosten kunnen worden verwijderd. Vernieuwers als Palmpers verzinnen creatieve toepassingen voor banden, zodat wielen die hun levenscyclus hebben afgedraaid niet meer uitlopen op milieuschade.

Sinds het begin van de jaren negentig - toen er wetten werden aangenomen die producenten dwongen oude banden in te zamelen en op te ruimen - werd de druk hoger om al die afgedankte Goodyears, Continentals en Michelins een nuttige bestemming te geven. Ongeveer 87 procent van de 1,2 miljard jaarlijks afgedankte banden wordt nu opnieuw gebruikt, verhandeld, toegepast bij de terugwinning van energie of gerecycled. ‘We mogen trots zijn op die ontwikkeling’, meent Fazilet Cinaralp, secretaris-generaal van de European Tyre en Rubber Manufacturers’ Association in Brussel.

Verkruimeld rubber is een van de belangrijkste producten van versleten autobanden. Rubberkruim wordt gemaakt door eerst de stalen wapening en textiel uit de banden te verwijderen en het overgebleven materiaal tot korrels te vermalen. Vermengd met asfalt, kunnen deze deeltjes worden gebruikt als wegdek dat, volgens Cinaralp, ‘zeer sterk, onderhoudsarm en geluidsarm is’. In Amerika eindigt naar schatting honderd miljoen kilo rubberkruim – ongeveer twaalf miljoen banden – jaarlijks als wegdek. Maar het rubber kan ook op plaatsen worden gebruikt waar een zachte landing noodzakelijk is. De Engelse Charles Lawrence Group maakt bijvoorbeeld sinds 1990 veerkrachtige ondergronden voor speelplaatsen en sportfaciliteiten van rubberkruim en hergebruikt daarvoor jaarlijks zo’n 450 duizend vrachtwagenbanden.

Hoe nuttig rubberkruim ook is, de productie ervan kost veel energie en het eindproduct is alleen geschikt voor goedkope toepassingen. Dat geldt niet voor de reÔncarnatie van rubber die mogelijk wordt door een nieuwe techniek, die is uitgevonden door het Maleisische bedrijf Petra Group. Door hun gepatenteerde DeLink-verbinding wordt rubber, een waardevolle grondstof, gescheiden van de chemische stoffen die er bij de bandenproductie in waren opgenomen. Het resulterende ‘groene rubber’ kan worden hergebruikt of met nieuwe rubber worden vermengd voor de vervaardiging van bijvoorbeeld schoenzolen of nieuwe banden.

De AustraliÎr John Dobozy, oprichter van het bedrijf Molectra in Queensland, gaat nog een stap verder. Deze uitvinder heeft een techniek ontwikkeld voor het hergebruik van de grondstoffen waar banden uit bestaan. Een van die grondstoffen is minerale olie. Een andere is carbonzwart, een ingrediÎnt van plastic, verf, inkt en batterijen. Het Dobozy-procédé- waarbij elke stof afzonderlijk wordt afgescheiden - levert volgens de uitvinder een terugwinning van honderd procent op en is nog milieuvriendelijk ook. De koolstof kan worden omgezet in actieve koolstof, dat kan worden gebruikt voor de behandeling van industrieel afvalwater, beperking van stank en luchtfiltering. En het natuurlijke oplosmiddel limonene, een andere teruggewonnen stof, kan traditionele oplosmiddelen als aceton vervangen of dienst doen als biologisch insectenbestrijdingsmiddel.

Met een deel van de koolwaterstof die uit de minerale olie in de banden wordt gehaald, wordt Dobozy’s fabriek van energie voorzien, ‘zodat we geen energie uit andere bronnen hoeven te kopen’, vertelt hij. Maar de koolwaterstof kan ook worden omgezet in kerosine of diesel. ‘Recycling moet geld opleveren en als je producten kunt maken (…) die nuttig en commercieel haalbaar zijn, dan doet iedereen het.’ Eindelijk wordt dit principe ook toegepast op banden. En zo komt wat je erin stopt er ook weer uit.

Ursula Sautter is freelance journaliste en woont in Bonn, in Duitsland.
Voor meer informatie over Earthships in de Benelux: owaze.nl en earthshipbelgium.be