Gandhi

Een model voor milieubehoud, vrede en sociale rechten.

Satish Kumar | 103 januari/februari 2008 issue

Mahatma Gandhi heeft nooit een officiële functie bekleed, geen carrière gemaakt, geen rijkdom vergaard en nooit naar beroemdheid gestreefd. Toch blijven miljoenen mensen in India en overal ter wereld gefascineerd door zijn leven en zijn prestaties. Gandhi wist zovelen te inspireren, doordat hij in de praktijk bracht wat hij aanbeval. Hij beeldde met zijn eigen leven de verandering uit die hij in de wereld wilde zien optreden en zijn boodschap verschilde in niets van zijn eigen bestaan. Hij was een oprechte zoeker naar de waarheid, een dapper schild voor de zwakkeren en een compromisloze voorman van de geweldloosheid. Hij werd op 2 oktober 1869 geboren als Mohandas Karamchand Gandhi in het stadje Porbandar, dat ligt in Gujarat, in het westen van India. Zijn vader was een diepgelovige hindoe en minister-president van deze staat. In zijn jeugd werd Gandhi naar Engeland gestuurd om er rechten te studeren. Daarna vertrok hij naar Zuid-Afrika om als advocaat te werken. Hij werd in dat land vanwege zijn huidskleur uit een naar ras gescheiden trein gegooid. Geschokt door deze onrechtvaardige behandeling begon Gandhi een campagne van geweldloze burgerlijke ongehoorzaamheid om de misstanden van de apartheid aan de kaak te stellen.

Gandhi voelde zich aangesproken door de publicaties en het voorbeeld van de Amerikaanse naturalist Henry David Thoreau, en begon onrust te veroorzaken in politieke kringen in Zuid-Afrika. Hij noemde zijn campagne Kracht van de Waarheid, satyagraha in het Sanskriet. Gandhi moest de brute kracht van vuurwapens en celstraffen het hoofd bieden, en stelde daar de zeggingskracht van geweldloosheid en waarheid tegenover, die machtiger bleek te zijn. De mensen die wetteloosheid en discriminatie in de praktijk brachten, werden overrompeld door zijn technieken en waren ineens onzeker en verzwakt. Zo werd in Zuid-Afrika de kiem gelegd voor een einde aan de apartheid.

Toen Gandhi terugkwam in India, verfijnde hij zijn techniek van de satyagraha en voerde hij die in, om de mensen in India een werktuig te verschaffen waarmee ze de strijd konden voeren voor een einde aan de kolonisatie. Zijn beweging kreeg zoveel invloed en werd zo belangrijk, dat het almachtige Britse kolonialisme er niet tegenop kon en er uiteindelijk in toestemde om India onafhankelijkheid te verschaffen.

Terwijl de strijd voor de vrijheid in volle gang was, werkte Gandhi al aan een visie op een nieuw maatschappelijk model voor het postkoloniale India. Hij vond dat het zinloos was om vrij te zijn van de Engelsen zonder vrij te zijn van het gecentraliseerde, uitbuitende en gewelddadige bestuurssysteem en de economie van de hebzucht die de Engelsen aanhingen. Als je alleen maar de witte heersers verving door bruine heersers, bracht dat geen enkele vrijheid. Dus bedacht Gandhi een nieuwe drie-eenheid die zijn ideaal van een nieuwe, geweldloze sociale structuur voor een waarachtig vrij India kon realiseren.

Het eerste onderdeel van de drie-eenheid was sarvodaya: de verheffing van allen. Het Westerse bestuurssysteem is gebaseerd op de zeggenschap van de meerderheid, oftewel de democratie. Die voldeed niet voor Gandhi. Hij wenste geen onderscheid tussen de meerderheid en de minderheden. Hij wilde de belangen van iedereen en allen vertegenwoordigen. Democratie beperkt zich louter tot zorg voor de belangen van mensen. Democratie die samenwerkt met het kapitalisme, is gunstig voor de enkeling met kapitaal. Democratie met socialisme is goed voor de meerderheid, maar beperkt zich nog steeds tot mensen. Onder sarvodaya valt de zorg voor de aarde, dieren, bossen, rivieren en het land, naast die voor alle mensen. Voor Gandhi is het leven heilig en dus propageerde hij ontzag voor alles wat leeft, voor mensen én voor andere wezens.

Het tweede onderdeel van de drie-eenheid was swaraj: zelfbestuur. Dankzij swaraj speelt zich een maatschappelijke ommekeer af door middel van kleinschalige, gedecentraliseerde en betrokken bestuurlijke stelsels. En op het persoonlijke niveau leidt swaraj tot innerlijke verandering, zelfdiscipline en zelfbeheersing. ‘Er is in de wereld genoeg voor ieders behoefte, maar niet voor ieders begeerte’, zei Gandhi. Dus is er een noodzaak voor een morele, ethische, ecologische en spirituele basis in de persoonlijke, sociale en politieke sfeer om een deugdelijk landsbestuur op de bouwen.

Het derde onderdeel van de drie-eenheid is swadeshi: de dorpseconomie. Gandhi was tegen de massaproductie en verkoos de productie door de massa. Voor hem was werk net zozeer een spirituele behoefte als een economische. Dus hanteerde hij het uitgangpunt dat ieder lid van de samenleving met zijn handen dient te werken. Dingen maken in een kleine werkplaats en het beoefenen van een ambacht brengt ons voedsel voor zowel lichaam als geest, stelde Gandhi. Hij meende dat het transport van goederen over lange afstand, harde concurrentie in de handel en een rücksichtsloze economische groei de menselijke gemeenschap wreed zou verstoren, evenals de balans in de natuur.

Mahatma Gandhi was een groot voorstander van solidariteit tussen hindoes en moslims. Dit werd door de fundamentalisten onder de hindoes én de moslims niet op prijs gesteld. Tegen de wens van Gandhi in werd India langs religieuze scheidslijnen opgedeeld, en honderdduizenden hindoes en moslims werden afgeslacht of tot vluchteling gemaakt. Een fundamentalistische hindoe, Nathuram Godse, vermoordde Gandhi op 30 januari 1948, slechts zes maanden nadat India onafhankelijk was geworden. Het gevolg was dat Gandhi de kans niet meer kreeg om een nieuwe sociale structuur op te bouwen, en dat zijn drie-eenheid maar een beperkte invloed had. Inmiddels zijn we zestig jaar verder en zien we de invloed van Gandhi weer opleven door een toegenomen belangstelling voor milieubehoud, vrede en sociale rechten.

Satish Kumar is hoofdredacteur van het Britse tijdschrift Resurgence. In zijn meest recente boek, Spiritual Compass, legt hij uit hoe spiritualiteit deel kan zijn van ons dagelijkse leven.

Tools: Bespreken | Email | Print | RSS | Nieuwsbrief
Save/Share:

Comments