Email   Print

De schuld van katoen

Waarom Indiase boeren uit wanhoop zelfmoord plegen

Op 10 januari zag Jamuna Ramdas Ade het niet meer zitten. De boerin uit een dorp in de Indiase deelstaat Maharashtra, zat zo diep in de schulden, dat ze haar lippen zette aan de voorraad monocrotofos, een insecticide die ze dagelijks gebruikte op haar katoenvelden en die zo giftig is, dat ze in Amerika en Europa is verboden. Jamuna was verstrikt geraakt in een luguber drama dat al voor duizenden Indiase katoenboeren is geëindigd in een afschuwwekkende zelfmoord. Andere hoofdrolspelers die worden verdacht een rol te spelen in dit plot, zijn de producenten van landbouwchemicaliën, commerciële kredietverstrekkers, de Indiase overheid en internationale handelspartners. Voor Jamuna begon het zeven jaar geleden. Haar man, Ramdas, raakte verlamd en zij nam de verantwoordelijkheid voor het katoenveld van 2,8 hectare. Omdat de opbrengst tegenviel en de kosten van de landbouwchemicaliën waren gestegen, meldde ze zich bij de lokale coöperatieve bank. Daar kreeg ze geen lening, omdat haar man een eerdere lening van 10 duizend roepies (170 euro) niet had afbetaald. Jamuna wendde zich daarom tot de moneylenders die bekendstaan om hun woekerrentes. Ze vond iemand bij wie ze 5 duizend roepies kon lenen. Toen vielen de opbrengsten opnieuw tegen en waren de kosten van de landbouwchemicaliën opnieuw gestegen. Begin dit jaar was haar schuld opgelopen tot 50 duizend roepies. Hoe moest ze aan dat geld komen? Het probleem van Jamuna is herkenbaar voor vele Indiase katoenboeren. In Vidarbha – de regio in Maharashtra die de cotton belt wordt genoemd en waar ook Jamuna vandaan komt – zouden volgens een telling tot half april 451 boeren zich van het leven hebben beroofd sinds het begin van deze oogst. In de afgelopen zes jaar zouden alleen al in deze regio zo’n 2300 katoenboeren zelfmoord hebben gepleegd, aldus een lokaal netwerk van boeren. De overheid – die compensatie geeft aan de familieleden van boeren die zelfmoord hebben gepleegd – schat dat aantal veel lager. Meestal gaat het om boeren van wie het land is afgenomen door de bank of een andere kredietverlener die tevergeefs bleef wachten op afbetaling van de lening en de rente. Hierdoor waren zij veroordeeld tot een onzeker bestaan als dagloner met de daarbijbehorende daling in sociale status. De zelfmoordgolf is dit jaar tot nieuwe dieptepunten gekomen. Maharashtra is berucht om de slechte vruchtbaarheid van de bodem en het droge klimaat. Boeren kregen daarvoor compensatie. Eind vorig jaar is dat afgeschaft – nadat in 2002 al een einde was gemaakt aan de garantie van de overheid om hun katoen op te kopen. Nu is er ook geen bonus meer van twintig procent op de minimum support price, en geen bonus aan het begin van het seizoen om nieuwe zaden te kopen. Daarnaast is het water duurder geworden. Omdat slechts elf procent van de katoenoogst beschikt over een goed irrigatiesysteem zijn boeren niettemin aangewezen op de inkoop van water, dat overigens in andere deelstaten goedkoper of zelfs gratis is. Ook de kosten van landbouwchemicaliën zijn gestegen. Katoen beslaat 5 procent van het Indiase landbouwgebied, maar verbruikt 54 procent van alle pesticiden. In een omslagartikel van het Indiase weekblad Down To Earth (31 maart 2006) zegt Y.S. Ramakrishna van een landbouwonderzoeksinstituut: ‘Sinds de komst van de Groene Revolutie (de grootschalige verspreiding van landbouwchemicaliën vanaf de jaren zestig, red.) hebben we overleefd dankzij een flinke dosis pesticiden. Nieuwe zaden werden geïntroduceerd die nieuwe ziekten met zich meebrachten. Om die te controleren, hebben we onze toevlucht genomen tot excessief gebruik van pesticiden.’ Ofwel: ziekten en plagen werden immuun voor landbouwgif, waardoor meer, nieuwe en duurdere chemicaliën nodig waren. Zo stegen – en stijgen – de kosten voor katoenboeren, terwijl de bodemkwaliteit en daarmee de oogst verminderen. In Vidarbha zijn de inputkosten voor katoenteelt (water en bestrijdingsmiddelen) sinds 1995 verdubbeld tot zo’n 11 duizend roepies (190 euro) per hectare. Nu richten katoenboeren zich tot commerciële kredietverstrekkers – zogeheten moneylenders – die een rente vragen tot wel zestig procent. Een recente studie van de Tata Institute of Social Sciences in Mumbai liet zien dat ongeveer 75 procent van de boeren in Vidarbha gebruikmaakt van deze informele sector. De meesten van hen hadden eerdere leningen bij de bank niet afbetaald, waardoor ze niet meer welkom zijn in de formele sector. Dan is er nog een laatste obstakel: de wereldhandel. Overheden beïnvloeden de prijs van hun eigen katoen, met name door subsidies. De Verenigde Staten, China en de Europese Unie geven de grootste subsidies: respectievelijk 4 miljard dollar, 1,5 miljard dollar en 900 miljoen dollar. Die subsidies stellen hun katoenboeren in staat grote hoeveelheden katoen aan te bieden op de wereldmarkt tegen lage prijzen, zelfs lager dan de productiekosten. Daarmee verstoren ze de internationale handel, tot grote frustratie van Indiase en Afrikaanse katoenboeren die geen subsidie krijgen. Mogelijk gloort er hoop voor de Indiase boeren. De overheid van deelstaat Punjab – in het noorden van India waar katoen een belangrijk gewas is – lijkt plannen te maken om de katoenboeren tegemoet te komen, meldt The Telegraph (23 april 2006), het landelijke dagblad uit Kolkata. In april hebben de autoriteiten van Punjab aan de minister-president gevraagd een strategie te ontwikkelen die een einde moet maken aan de zelfmoordgolf. Ze stellen onder meer voor om leningen te annuleren wanneer boeren zoveel aan rente hebben betaald als de hoogte van de aanvankelijke lening. Ook zou in ieder district een commissie voor kwijtschelding van schulden moeten komen die geschillen tussen boeren en moneylenders kan beslechten. Verder zouden moneylenders zich moeten registeren, zodat hun rentepercentages kunnen worden gecontroleerd om uitwassen tegen te gaan. Deze maatregelen komen echter te laat voor Jamuna Ramdas Ade. Haar man en familieleden kunnen zelfs de financiële compensatie van de overheid vergeten: destijds had Jamuna het land niet laten overschrijven op haar naam. Ze zal niet eens in de boeken komen als een katoenboer die het maar niet kon redden, terwijl anderen toekeken en afwachtten.