Email   Print

Filmmakers op blote voeten

Video Volunteers geeft een stem aan de 3,7 miljard mensen die niet worden gehoord.

Ergens op een akker staat een vrouw in een groene sari. Ze spreekt met een microfoon een verslag in, als presentatrice van een tv-rubriek, terwijl achter haar een jongen in rafelige kleren onder een grote ficus zit. Cut naar een vrouw in een roze sari die morrelt aan het snoertje van een videocamera, terwijl ze op een drukke markt loopt langs bergen meloenen. Cut naar een vrouw in een gele sari die met een camera op haar schouder plaatjes schiet terwijl de koeien om haar heen lopen. Zo’n montage van vrouwen die samen een maandelijks ‘videomagazine’ produceren, Sneha Praja, biedt een ongewone aanblik – en dat is nu precies de bedoeling. Hoe vaak zie je arme Indiase dorpsvrouwen een documentaire presenteren, nieuwsitems filmen en autoriteiten interviewen? Hoe vaak zie je ze eigenlijk sowieso op televisie? Het antwoord is een veilige gok: vrijwel nooit. Behalve wellicht aan de andere kant van de lens, door de ogen van iemand uit het Westen. Draai die lens om en je werpt een blik op een wereld hier ver vandaan, bezien vanuit degenen die daar wonen: stammen in Burkina Faso, indianen in de Verenigde Staten of boeren in Peru. Draai die lens om en je stuit op een andere manier van vertellen, gestuurd door andere verhaallijnen die een andere cultuur weerspiegelen. Het idee voor een wereldwijde nieuwsvoorziening door en voor de mensen in deze afgelegen gebieden komt van Jessica Mayberry. Ze is 28, praat razendsnel, en stapte uit de mediawereld van New York (Court TV, Fox, CNN) om maatschappelijke projecten te stimuleren. Mayberry heeft in 2003 Video Volunteers (VV) opgezet, een wereldwijd netwerk van geëngageerde media. Het doel: mensen die arm en weinig ontwikkeld zijn, of in stamverband leven – de miljarden mensen, dus, die geen toegang hebben tot de media – de kans bieden hun verhalen op video vast te leggen. ‘Dit tijdsgewricht is gunstig voor media dicht bij de mensen’, zegt Mayberry, die inmiddels heen en weer reist tussen New York en Ahmedabad in India. ‘We gaan veranderen hoe media zich verspreiden, wie er wel of niet toegang heeft tot een bepaald publiek, hoe we onderling contact maken. De volgende logische stap is een ommekeer in wie de programma’s zelf produceren. Als we daarin slagen, hebben we echt een revolutie ontketent.’ Mayberry heeft het gevoel dat ze aan de wieg staat van iets heel groots. Aan de top van de mediawereld raakt de zeggenschap over kranten, tijdschriften en audiovisuele bedrijven in steeds minder handen samengebundeld, maar helemaal onderaan de ladder gebeurt het omgekeerde. Door de technologische vooruitgang krijgen meer mensen dan ooit de kans zich te laten zien en horen. In de afgelopen paar jaar is de prijs van een videocamera gezakt van 10 duizend euro naar minder dan een paar honderd euro, terwijl het aantal distributiekanalen waarmee je video openbaar kunt maken en verkopen duizelingwekkend is gegroeid dankzij internet, satelliet- en kabeltelevisie. Je hebt nu streaming video, podcasting, video via Google en nog allerlei opties. Niemand heeft al exact in kaart gebracht hoe het allemaal moet gaan lopen, maar de media van de gewone man gaan voor het eerst meetellen. Mayberry kreeg haar inspiratie om met VV te beginnen nadat ze negen maanden had gewerkt met de videoploeg van de Self Employed Women’s Association, een actiegroep die opkomt voor 700 duizend vrouwen in Gujarat, een deelstaat in West-India. Ze verkeerde dagelijks in de omgeving van Indiase maatschappijvernieuwers die voortdurend kleine wonderen tot stand brachten. Mayberry raakte ervan overtuigd dat een gemeenschap die beschikt over goede informatie en een doel voor ogen heeft, in staat is om haar eigen problemen op te lossen. VV laat professionele filmmakers als vrijwilliger opleidingen geven aan plaatselijke bestuurders – vaak zijn dat vrouwen. Voor elk videoteam in een dorp worden vier verslaggever-redacteuren opgeleid die leren interviewen, filmen en monteren. Mayberry droomt ervan om talrijke ‘filmmakers op blote voeten’ te hebben rondlopen, die soms niet eens kunnen lezen en schrijven (analfabetisme vormt geen obstakel om films te maken) en overal ter wereld hun verhalen gaan vertellen. Elke ploeg beschikt over vier camera’s, een televisie en een videorecorder, software voor de montage en een grote videobeamer om in de open lucht opnamen te projecteren. De verslaggevers produceren maandelijks een videomagazine met nieuws, documentaires, lokale kunst en cultuur, tips en publieke reacties, met nadruk op onderwerpen die van belang zijn voor hen en hun gemeenschap. Als een reizende voorstelling gaat de projector van het ene dorp naar het andere, en wordt door wel 20 duizend mensen per maand gezien. Elke ploeg heeft ook een redactieraad vanuit de gemeenschap die commentaar van het publiek verzamelt en doorgeeft aan de verslaggevers en dorpsorganisaties. Dit is van groot belang, omdat de besproken onderwerpen – variërend van hekserij en zelfmoord bij boeren tot seksuele discriminatie en polygamie – gevoelig liggen, zelden publiekelijk worden besproken en vrijwel nooit door de lokale media worden behandeld. Zo heeft een programma van de VV in Gujarat bijvoorbeeld het recht op voedsel als onderwerp genomen, waardoor dorpelingen de gelegenheid kregen om de honger in hun gemeenschap aan de orde te stellen. Dorpelingen ontlopen dit onderwerp liever, omdat hun trots voorschrijft dat iedereen voldoende te eten moet hebben – ook al liggen er vele mensen te creperen. Een ander VV-programma deed onderzoek naar de mogelijkheid om kinderhuwelijken tegen te gaan. Het onderwerp was gekozen door vier verslaggevers die allemaal als kindbruidje van een jaar of 12 waren uitgehuwelijkt aan een oudere man. Veel stadsbewoners in India denken dat deze illegale praktijken tot het verleden behoren, maar de VV ontdekte dat kinderhuwelijken nog steeds veel voorkomen en een enorme invloed hebben binnen de Indiase samenleving. ‘Je kunt geen probleem oplossen zolang je blijft beweren dat er geen probleem is’, zegt Stalin K., de Indiase directeur van Video Volunteers en oprichter van Drishti, een invloedrijk mediaproject dat de mensenrechten probeert te bevorderen. ‘Groepen mensen met grote problemen neigen sterk naar ontkenning, omdat ze zo nog een uitweg zien. De programma’s op video bieden het publiek een forum om zaken aan te kaarten die verder door stilte zijn omgeven.’ Het is moeilijk in te schatten hoeveel invloed zoiets kan hebben, zegt hij. Stel je voor dat je nooit iets terugziet van jezelf – of van de kwesties die je raken – in de tv-programma’s die je bekijkt of de kranten die je leest. Stel je voor dat je in Gujarat leeft van twee dollar per dag. Je kunt geen schoolgeld voor je kinderen betalen. Maar als je de krant openslaat, staat die vol met advertenties voor make-up die je nooit gebruikt, kleren die je niet kunt betalen en films die je nooit zult zien, naast verhalen die je niet begrijpt, zoals de laatste roddels over Brad Pitt en Angelina Jolie. Het belang van laagdrempelige media wordt bevestigd door onderzoek zoals Voices of the Poor, in 1999 uitgevoerd door de Wereldbank, waarbij mensen overal ter wereld aangaven dat ‘je stem laten horen’ hun voornaamste behoefte was, nog eerder dan voedsel en onderdak. De VV mikt erop dat de monoloog die nu uit het Westen komt, door de democratiserende invloed van volksmedia een dialoog kan worden, die arme mensen in staat stelt van passieve toeschouwers te veranderen in actieve partners. ‘Dit is een krachtig middel om informatie te verspreiden, om de pijnpunten in een gemeenschap aan de orde te stellen, om verantwoordelijkheidsgevoel aan te kweken, en om bij de machthebbers transparantie en toegankelijkheid te bevorderen,’ zegt Stalin K. ‘Het helpt een groep mensen om hun problemen aan te pakken. Dit kan de sociale omwenteling versnellen.’ Het vijfjarenplan luidt als volgt: creëer op vier continenten vijftig dorpsvideoteams met tweehonderd getrainde verslaggever-redacteuren, die materiaal leveren aan een wereldwijd netwerk van media met een lage drempel. Produceer met elke ploeg tien videoprogramma’s per jaar en bereik zo 20 duizend mensen per maand. Stuur verhalen door aan lokale en landelijke media in het land waar ze zijn geproduceerd. Zorg dat het ene dorp kan leren van het andere – zo bevorder je zowel plaatselijk als op wereldschaal de onderlinge solidariteit – en dat de stadsbewoners leren van de dorpelingen. Buiten het land zelf gaan de redacteuren van de VV videobeelden bewerken voor organisaties als de Wereldbank en de Verenigde Naties. Stel je een dvd voor met vier visies op water, van vier kinderen in vier uithoeken van de wereld. Zodra de verslaggevers genoeg zijn getraind, wordt het materiaal in een nieuw jasje gestoken voor internationale zenders als de BBC. De VV heeft nu zestien projecten voltooid, waaronder enkele in de Verenigde Staten (in de achterstandswijk Harlem in New York en in het indianenreservaat van Win River in Californië). Er zijn ook zes teams opgezet in India, waar het werkmodel wordt vervolmaakt voor het wordt doorgegeven naar Afrika, Latijns-Amerika en Azië. Als de VV genoeg financiële steun krijgt – en dat gaat er zeker om spannen – zal binnenkort het eerste wereldomspannende netwerk van laagdrempelige media ontstaan, een soort CNN voor iedereen. ‘Ik droom ervan dat het nieuws wordt geproduceerd door iedereen, niet door slechts 0,00001 procent van de bevolking van een stad als Los Angeles of New Delhi’, zegt Jessica Mayberry. ‘Wat zullen we een waarachtige weergave van de wereld krijgen als we de conflicten en kwesties leren zien vanuit de optiek van de mensen die ze in hun eigen leven meemaken!’ Meer informatie: www.videovolunteers.org