Email   Print

Sommige rechten voorbehouden

De uitwassen van het intellectuele eigendom hebben geleid tot het ontstaan van open source, een modern antwoord op knellende wettelijke voorschriften.

Het is tijd om auteursrechten af te schaffen; ze bedreigen de mensenrechten. Dat betoogt Joost Smiers in zijn boek, Arts Under Pressure: Promoting Cultural Diversity in the Age of Globalization. Want een democratie, betoogt Smiers, gedijt alleen bij een grote verscheidenheid aan culturele expressies, en het zijn tegenwoordig vooral telkens dezelfde blockbusters en bestsellers die ons worden voorgeschoteld. De reden? Grote ondernemingen bezitten stapels aan hen overgedragen auteursrechten – zonder zelf iets te hebben uitgevonden of gecreëerd – en beheersen ook nog eens de distributiekanalen van culturele uitingen. Auteursrechten en patenten dienen een nobel doel: bescherming voor de bedenker om geld te verdienen aan zijn creatie voor een beperkte periode, waarna ze het publieke domein in kan. Maar sinds de jaren negentig van de vorige eeuw is intellectueel eigendom iets geworden dat kennelijk eeuwig streng moet worden bewaakt. Er is zelfs een hele machinerie ontstaan van detectives en advocaten die overtreders moeten opsporen en aanklagen. Wie tegenwoordig iets te letterlijk voortborduurt op het werk van andere artiesten, uitvinders, wetenschappers of andere creatieven kan rekenen op een proces. Vanwege die angst worden creativiteit en inventiviteit gesmoord. Een manier om aan deze verstikkende praktijken te ontkomen, is volgens Wired (november 2003) de zogenaamde open source-methode, die is gebaseerd op onderlinge samenwerking en vrije toegankelijkheid voor iedereen. De open source-methode begon jaren geleden in de software-ontwikkeling: besturingssysteem Linux, door vrijwilligers van over de hele wereld ontwikkeld en geperfectioneerd, was voor iedereen beschikbaar. Inmiddels wordt open source ook op andere terreinen van de samenleving toegepast. Biologen maken gebruik van open source-methoden in genetica en informatica om enorme databases te vullen. Als onderdeel van haar onderzoek op Mars past de NASA open source-principes toe: ze heeft een beroep gedaan op vrijwilligers om miljoenen kraters te identificeren en zo te helpen een kaart van de rode planeet te maken. Er bestaan juridische en religieuze open source-projecten. Er is zelfs een open source-kookboek. Open source is een directe bedreiging voor de oude ‘vrije’ markt economie en plaveit de weg naar een werkelijk vrije markt, waar ‘alle rechten voorbehouden’ voorlopig worden vervangen door ‘sommige rechten voorbehouden’. Er zijn nu tientallen licenties – van Richard Stallman’s General Public Licence tot de Creative Commons’ ShareAlike Agreement – die open producten een bestaan geven in een wereld waar eigendom nog steeds heilig is. Onder deze licenties is eigendom iets dat verdeeld, in plaats van beschermd, moet worden.