Email   Print

Voetbal is alles

Symbool, mysterie, therapie, troost, ontsnappingsroute, duivels feest: voetbal is alles. Eduardo Galeano zet enkele gedachten op een rij over voetbal, ‘s werelds belangrijkste bijzaak.

In de aanloop naar het WK Voetbal in 2002 kondigde de Amerikaanse voetballer Clint Mathis aan dat zijn team de Wereldcup ging winnen. Het was volkomen logisch, legde hij uit, want: ‘Wij zijn in zo’n beetje alles het beste land.’ Het beste land in alles werd achtste. In een wereld die draait om de dagelijkse bevestiging van de macht der machtigen, is niets zo uitzonderlijk als de kroning der vernederden en de vernedering der gekroonden. Maar in het voetbal bestáán zulke uitzonderingen. Zo werd een Arabisch elftal vorig jaar voor het eerst in de geschiedenis kampioen van Israël. En voor het eerst in de geschiedenis werd een Tsjetsjeens elftal kampioen van Rusland. In de Olympische Spelen won het elftal van het door oorlog geteisterde Irak de ene na de andere wedstrijd. In een aaneenschakeling van verrassingen, tegen alle voorspellingen in en in weerwil van vroegere prestaties, haalde Irak zelfs de halve finale. Irak werd de lieveling van het publiek. Voetbal is een machtig symbool en een groot mysterie. Niemand begrijpt waarom (al zijn er theorieën genoeg), maar tegenwoordig zien veel mensen in voetbal de enige mogelijkheid van identificatie, het enige waarin ze zichzelf herkennen en waarin ze echt geloven. Collectieve waardigheid heeft, om welke redenen dan ook, van alles te maken met een bal die door de lucht vliegt. Ik heb het niet alleen over de saamhorigheid die de supporter met zijn elftal voelt als hij ’s zondags in het stadion staat, maar ook en vooral over de partijtjes die worden gespeeld op veldjes en weilandjes, op het strand en in de weinige openbare ruimtes die nog niet door de wildgroei van verstedelijking zijn opgeslokt. Enrique Pichón-Rivière, een Argentijnse psychiater die een studie heeft gemaakt van het menselijk leed, kan bevestigen dat voetbal een buitengewoon doeltreffende therapie vormt bij aandoeningen die voortkomen uit minachting en eenzaamheid. Het gaat bij deze sport om een gemeenschappelijke inspanning, om samenspel, om een energie die de verschoppelingen kan helpen van zichzelf te houden en hen kan redden van de eenzaamheid waardoor ze het gevoel hebben te zijn veroordeeld tot een eeuwig isolement. Australië en Nieuw-Zeeland vormen een veelzeggend voorbeeld. De inheemse talen daar kennen geen woord voor zelfmoord om de eenvoudige reden dat zelfmoord in het leven van de aboriginals vroeger niet voorkwam. Dankzij enige eeuwen van racisme en marginalisering en de explosieve opkomst van de consumptiemaatschappij met zijn genadeloze normen zijn de zelfmoordcijfers onder jongeren en kinderen nu de hoogste ter wereld. Tegen dat verschrikkelijke gegeven, dat diepe wortels heeft, bestaat geen wondermiddel dat onmiddellijk genezing brengt. Maar de uitspraken van de vele bewonderenswaardige mensen die tegen de dood strijden, stemmen op één punt overeen. Sport, en vooral voetbal, is één van de weinige dingen die onderdak bieden aan al degenen die geen plaats hebben in de wereld. Sport levert een belangrijke bijdrage aan het herstellen van de solidariteitsbanden die zijn doorbroken door de overheersende cultuur van vervreemding en isolement in Australië en Nieuw-Zeeland – en in de rest van de wereld. Langzamerhand heeft het vrouwenvoetbal een grotere plaats veroverd in de sportmedia, waar het meestal mannelijke verslaggevers zijn die over mannen schrijven en niet weten wat ze aanmoeten met deze invasie van vrouwen en meisjes. Op professioneel niveau krijgt de ontwikkeling van het vrouwenvoetbal inmiddels wel aandacht, maar rond het spel dat puur voor het plezier wordt gespeeld, blijft het stil of zijn alleen negatieve geluiden te horen. Het vrouwenelftal van Nigeria wordt gekoesterd en is een bron van nationale trots. Het hoort bij de wereldtop. Maar de mannen in het islamitische noorden van Nigeria zijn er niet blij mee, want het voetbal zou meisjes in het verderf storten. Toch wordt het uiteindelijk geaccepteerd, omdat deze zondige sport roem kan brengen en hun familie van de armoede kan redden. Zonder het goud dat het beroepsvoetbal in het vooruitzicht stelt, zouden de vaders hun dochters verbieden de verplichte, onfatsoenlijke tenues te dragen van deze duivelse sport, die onvruchtbaarheid zou veroorzaken – al was het maar als straf van Allah. In Zanzibar en Sudan worden de speelsters geslagen door hun broers, de hoeders van de familie-eer. Slaag is de straf voor hun bezeten zusters, die denken dat ze mans genoeg zijn om achter een bal aan te rennen en bovendien heiligschennis plegen door hun lichaam te tonen. Voetbal is een mannenspel; vrouwen krijgen geen grasvelden om te spelen en te oefenen. De mannen weigeren tegen de vrouwen te spelen. Uit respect voor het geloof, zeggen ze. Misschien. Of misschien zouden ze verliezen? Aan de andere kant van de oceaan, in Bolivia, is er geen probleem. Vrouwen voetballen in de steden op de hoogvlakten zonder hun vele rokken uit te trekken. Ze dragen hun kleurige sporttruien eroverheen en kunnen toch nog doelpunten maken. Elke partij is een feest. Voetbal is een vrije ruimte, die open staat voor deze vrouwen met hun vele kinderen, vrouwen die werken op de akkers en in de fabrieken en regelmatig worden geslagen door hun dronken echtgenoten. Ze spelen op blote voeten. Het winnende elftal krijgt een schaap. Het verliezende ook. Die stille vrouwen lachen steeds harder tijdens het spel en onder het feestmaal erna blijven ze onbedaarlijk lachen. Ze vieren het samen, de winnaars en de verliezers.Geen man waagt het bij hen te komen. Eduardo Galeano is de Uruguayaanse journalist, romanschrijver en auteur van vele boeken, waaronder De aderlating van een continent waarin hij aantoont hoe Latijns-Amerika is bestolen door koloniale overheersers. Hij is ook een groot voetbalfan en schreef eerder Glorie en tragiek van het voetbal, waarin hij voetbal vergelijkt met een theatervoorstelling en met oorlog. Met toestemming bewerkt en overgenomen van New Internationalist (juli 2005), een Brits maandblad over mondialisering. Meer informatie: New Internationalist, Tower House, Lathkill St, Market Harborough, LE16 9EF, Engeland, ni@newint.org, www.newint.org.