Email   Print

De weg naar voorspoed

Hoe iedereen kan profiteren van economische veranderingen

De economische wisselvalligheden van landen werden in het verleden achtereenvolgens bepaald door hun maritieme macht, hun goudreserves, hun industriële vaardigheden en tegenwoordig hun technologische talenten. Maar het ziet ernaar uit dat daar in deze eeuw opnieuw verandering in komt. Het verschil tussen een welvarende en een stagnerende economie zal hoogstwaarschijnlijk samenhangen met een nieuw soort hulpbron: hoogopgeleide, innovatieve vakmensen. Richard Florida, een Amerikaanse hoogleraar in nationaal beleid, hamert daar al jaren op. Uit zijn onderzoek blijkt dat op gebieden als technologie, financiën, techniek, ontwerp, natuurwetenschappen en communicatie goede vakmensen zo in trek zijn, dat ze vaak zelf kunnen kiezen waar ze willen werken. ‘De mobiliteit van mensen is misschien wel het belangrijkste gegeven van de huidige wereldeconomie – belangrijker dan de opkomst van nieuwe technologieën of de mobiliteit van kapitaal’, aldus Florida. Hij noemt deze hooggewaardeerde vakmensen de ‘creatieve klasse’ om aan te geven dat ze een nieuw verschijnsel vormen naast de bekende middenklasse, arbeidersklasse en hogere standen. De landen en, belangrijker nog, de steden die deze creatievelingen weten aan te trekken, hebben in de economie van de toekomst een voorsprong op andere. Veel leden van deze nieuwe klasse trekken langzamerhand samen in stimulerende steden die bekend staan om hun openheid en de hoge kwaliteit van het bestaan: New York, Londen, Parijs, Sydney, Amsterdam en in kleine, maar prikkelende plaatsen als het Engelse Cambridge of het Amerikaanse Iowa City. Sommige wereldleiders nemen de uitspraken van Florida over de toekomst van de economie buitengewoon serieus – hij heeft bijvoorbeeld besprekingen gehad met belangrijke leden van Tony Blairs economische raad. De regering-Bush daarentegen lijkt bijna alle adviezen van Florida voor de ontwikkeling van een dynamische economie te negeren. De oude, op natuurlijke hulpbronnen zoals olie gebaseerde industrieën worden geprefereerd boven de opkomende ondernemingen die de hersenen als hulpbronnen gebruiken. Uit veiligheidsoverwegingen worden getalenteerde migranten en buitenlandse studenten uit de V.S. geweerd. De regering staat achter religieusrechts in plaats van op de bres te staan voor culturele diversiteit en tolerantie. In zijn nieuwe boek The Flight of the Creative Class schrijft Florida dat de Verenigde Staten nog steeds de meeste vakmensen in de creatieve klasse aflevert, 20 tot 30 procent van het totaal van de wereld. Maar volgens zijn berekeningen bezetten deze vakmensen in Nederland 47% van de banen, in Australië 43%, in Zweden, Zwitserland, Denemarken en Noorwegen 42% en verrassend genoeg zelfs in Estland en de Ukraïne 39%, heel wat meer dan de 27% van Amerika. Als de trends die Florida signaleert, werkelijk doorzetten, zou dat kunnen betekenen dat Amerika uiteindelijk wordt verdrongen als belangrijkste economische macht in de wereld. De plaats die het inneemt, zal misschien niet worden ingenomen door één ander land, maar eerder door een groep van ‘creatieve’ regio’s in Noord-Europa, Canada, Australië en Azië naast de Verenigde Staten, die allemaal de rijkdom kunnen bieden van wat hij ‘de drie T’s’ noemt: talent, technologie en tolerantie. Zijn nieuwe boek behandelt ook met name de keerzijde van het komende creatieve tijdperk: het feit dat de meeste mensen kansarmer worden doordat ze geen deel uitmaken van deze nieuwe geprivilegieerde klasse. Hij signaleert dat in de meest creatieve regio’s van Amerika de economische ongelijkheid het grootst is. Terwijl software-ontwerpers en investeringsbankiers in bloeiende steden als San Francisco en Austin in Texas enorme salarissen opstrijken, kunnen zorgverleners en secretaressen – die net zo belangrijk zijn voor de economische prestaties in dit gebied – nauwelijks de huur betalen. ‘Als je de weg van Silicon Valley van ongebreideld ondernemerschap en technologie inslaat, moet je erop voorbereid zijn dat je een hoge prijs moet betalen in de vorm van een ontwrichte samenleving.’ Florida hoopt dat het creatieve tijdperk niet alleen maar een nieuwe variant op de gelaagde maatschappij zal blijken met een paar gelukkige winnaars en veel onfortuinlijke verliezers. Uit zijn internationale gegevens haalt hij Toronto, Stockholm, Helsinki en in de Verenigde Staten Minneapolis-St. Paul naar voren als mogelijke voorbeelden, ‘waar een sterke technologie en creatieve sector gepaard gaan met relatief weinig ongelijkheid en een vrij hoog niveau van sociale samenhang en stabiliteit.’ Het streven naar deze goede combinatie van creatieve energie en sociale harmonie staat centraal in zijn aanbevelingen voor de vorming van een creatieve samenleving: * Maak gebruik van ieders creatieve vermogens Florida raadt aan om mensen in iedere sector van de economie de kans te geven hun creativiteit te ontplooien in hun werk. Slimme leiders begrijpen dat hun volgende briljante idee net zo goed van de schoonmaakploeg als van de marketingafdeling afkomstig kan zijn. Maar bij de meeste organisaties is verbetering van werkomstandigheden en salaris nodig om de creativiteit van het personeel op te wekken. * Investeer in creatieve infrastructuur Creativiteit groeit niet op een onvruchtbare bodem. Er is regelmatige voeding nodig in de vorm van flinke investeringen in fundamenteel onderzoek, technologische vernieuwing, innovatie, universiteiten, kunsten en cultuur. * Leidt op tot creativiteit Te veel scholen leiden hun leerlingen op voor de banen van gisteren. De stimulering van creativiteit op allerlei gebied moet de kern vormen van de opleiding van alle kinderen. * Koester creatieve steden Het internet zou, zo luidde de voorspelling, de doodklap zijn voor de steden. Als iedereen online is, hoeven we niet meer bij elkaar te komen in die drukke fossielen van het industriële tijdperk. Maar steden zijn juist nog belangrijker geworden als broedplaatsen van creativiteit: stedelijke centra bieden de gelegenheid voor spontaan persoonlijk contact en oude pakhuizen met een lage huur ‘blijken een vruchtbare bodem te vormen voor de menselijke fantasie’, meent Florida. Hij denkt dat de volgende golf van de creatieve revolutie veel oudere steden zal overspoelen die tot dusverre zijn overgeslagen. * Schep open en veilige samenlevingen Daar waar nieuwe en verschillende mensen welkom zijn, zijn nieuwe en innovatieve ideeën ook welkom. Florida noemt Canada met zijn concept van een mozaïek – een maatschappij waarin immigranten hun eigen identiteit kunnen behouden en toch actief deelnemen aan de cultuur - als veelbelovend voorbeeld van tolerantie en openheid voor de toekomst.