Email   Print

Share

De beste school voor de wereld

Naar welke opleiding gaan jongeren die hun dromen voor een mooiere wereld willen waarmaken? Ode bezocht een opmerkelijke business school in Denemarken: Kaos Pilots

Het klinkt als het verhaal van vijf naïeve studentes uit Scandinavië die, voor een studie-opdracht, iets goeds wilden doen voor hun arme, terneergeslagen leeftijdgenoten in Sarajevo. Ze huurden er een kleine kamer en kwamen om ‘wat plezier’ in de stad terug te brengen. Aan zeshonderd jongeren vroegen ze hun wensen en dromen te schilderen op een zeildoek van vijfduizend vierkante meter. Wat bleek? Ze wilden vooral een thuishonk, een plaats om naartoe te gaan en gelijkgestemde jongeren te ontmoeten. Er wás altijd zo’n jongerencentrum, maar dat was in de oorlog aan flarden geschoten en nooit meer opgebouwd. Dat was symbolisch voor de lokale politiek, meent Trine Valentin Munck, één van de Deense ‘Sarajevo Girls’: ‘Politici hebben geen oog voor jongeren, terwijl zij massaal de stad verlaten, omdat Sarajevo hen niets meer heeft te bieden.’ Toen wisten ze het: ze zouden geld inzamelen om het oude jeugdhonk weer op te bouwen. Bekende Noorse ontwerpers maakten T-shirts, tassen en accessoires van het zeildoek en tijdens exposities werd 50 duizend euro opgehaald. Er kwam aandacht van de media en nog meer sponsors sloten zich aan: Nescafé, Pepsi, Holiday Inn, de Noorse ambassade, BH Telecom uit Bosnië-Herzegovina. Met een grote groep vrijwilligers uit de stad organiseerde het vijftal een muziekfestival met enkele van de beste bands uit de Balkan en – terwijl de lokale politiek is vergeven van corruptie – inmiddels hebben ze de toezegging dat het gebouw wordt opgbouwd. Beetje erg avontuurlijk voor een studie-opdracht? De jonge vrouwen zitten niet voor niets op de spannendste business school ter wereld, controversieel sinds 1991 en springlevend. KaosPilots – gevestigd in Aarhus, de tweede stad van Denemarken – is een driejarige opleiding voor doelgerichte hemelbestormers – en dat is precies de reden waarom een opdracht nooit binnen de veilige muren van de school blijft, maar altijd, zoals het project in Sarajevo, in het echte leven wordt uitgevoerd. Op KaosPilots moeten jongeren (vanaf 21 jaar) leren hoe ze projecten kunnen opzetten en uitvoeren, hoe ze hun ideeën moeten verkopen, hoe ze een ondernemingsplan moeten opstellen, hoe ze andere mensen in een team kunnen laten floreren, hoe ze creativiteit kunnen stimuleren, hoe ze anderen en zichzelf kunnen inspireren, hoe ze kunnen inspelen op onverwachte gebeurtenissen, hoe ze voortdurend open blijven staan voor nieuwe ideeën, hoe ze lichaam en geest in balans kunnen brengen, hoe ze hun hoofd koel en hun hart warm houden. Ze leren, eigenlijk, hoe ze hun droom kunnen waarmaken. KaosPilots krijgt financiering en erkenning van de Deense overheid. Bedrijven als bierproducenten Tuborg en Carlsberg, speelgoedfabrikant Lego en vliegmaatschappij SAS openen hun deuren om studenten een actieve rol te geven bij, bijvoorbeeld, de marketing van een nieuw product of bij een intern veranderingsproces. Op de literatuurlijst staan onder meer de boeken van Jim Collins en Jerry Porras (Build to Last), Paul Hawken, Amory Lovins en Hunter Lovins (Natural Capitalism) en Neil Crofts (Authentic: How to Make a Living by Being Yourself ). Er zijn gastcolleges van pionierende ondernemers en organisatie-experts als Anita Roddick, oprichter van The Body Shop; Dee Hock, oprichter van creditcardmaatschappij Visa International en van The Chaordic Commons; en Margaret Wheatley van het Berkana Institute. Zet KaosPilots op je cv en in Scandinavië beseft iedereen dat je zelfbewust, creatief, gedisciplineerd en kritisch bent. KaosPilots, waarvan het niveau vergelijkbaar is met een bachelorsdiploma, vult het gat dat de meer gevestigde opleidingen laten liggen. Want het lijkt soms alsof de wereldeconomie drastisch is veranderd, terwijl het onderwijs is blijven stilstaan. Alsof het bedrijfsleven een nieuwe fase is ingegaan – mondialer, meer gericht op een maatschappelijke bijdrage, op democratische inbreng van werknemers – terwijl de scholen zijn achtergebleven in het oude, traditionele en soms achterhaalde denken. Uffe Elbaek, oprichter van KaosPilots, kan alleen maar knikken bij zo’n analyse. ‘Ik heb vele bedrijfjes opgericht, maar ik heb me nooit een zakenman gevoeld’, blikt hij terug als we hebben plaatsgenomen in één van de vele cafés die het oude, knusse centrum van Aarhus rijk is. In zijn hippe trainingsjack ziet hij er niet uit als het 51-jarige schoolhoofd. ‘Ik heb ook veel non-profit organisaties opgericht, maar ik voelde me nooit liefdadig. Ik heb voor de overheid gewerkt, maar ik zag mezelf nooit als een bureaucratische ambtenaar. Ik weet dat ik niet de enige ben. Deze drie sectoren liggen niet voor niets onder vuur – van skeptische consumenten en ongeduldige investeerders, van argwanende donateurs en belastingbetalers die zeker willen weten dat hun geld niet over de balk wordt gesmeten.’ Die ontwikkelingen betekenen, volgens Elbaek, niet zozeer het einde van de drie sectoren, maar eerder het begin van iets nieuws. ‘Ik zie een nieuwe, vierde sector ontstaan, waarin het beste uit de andere drie samenkomt: organisaties die zichzelf staande kunnen houden op de vrije markt, die hun winst investeren in de gemeenschap en boven alles willen worden beoordeeld op hun bijdrage aan de maatschappij. Voor deze nieuwe sector van social entrepreneurs is KaosPilots de meest geschikte opleiding.’ Marianne Kvaala Jenssen, team 10, tweedejaars uit Noorwegen, verwoordt het helder: ‘KaosPilots is totaal anders dan andere scholen. Je kunt hier doen wat je wilt. Niets is onmogelijk, je krijgt wat je geeft: dát is de sfeer. Inspirerend, ja, maar het is ook de moeilijkste kant van deze school. Want wanneer je niet vooruitkomt, betekent het dat jíj degene bent die jezelf tegenhoudt in jouw vooruitgang, dat jíj verantwoordelijk bent voor je eigen leven.’ Loop door het intieme gebouw van KaosPilots – met zijn glazen klaslokalen, felle kleuren op muren vol posters en krantenknipsels, Apple’s in iedere computerruimte en zijn afgedankte vliegtuigvleugel als receptiedesk – en je krijgt het voortdurend te horen. De school is gaaf en daagt je uit. Veel studenten hebben al een andere studie gevolgd, waar ze zijn gestuit op cynisme en op KaosPilots hebben ze een omgeving gevonden waarin hun vuur verder wordt aangewakkerd. Op hun eerste dag krijgen de nieuwe lichting niet een studentennummer, maar een stapel visitekaartjes met hun naam erop en een sleutel van het gebouw. De boodschap: jíj bent de school, je zult het zélf moeten doen. Studenten héten dan ook KaosPilots. Ze staan vooraan om hun opleiding te bekritiseren: dat de schoolleiding soms te ver gaat in het testen van de discipline van studenten; dat er afwijkende workshops en gastcolleges zijn die niet aanslaan; dat er voor een ‘intercultureel onderwijsinstituut’ wel erg veel witte studenten zijn; dat theorie en het gangbare studiemateriaal van andere opleidingen voor bedrijfskunde of management worden ondergewaardeerd; dat het programma overvol is... Maar ze zijn ook de eersten om te onderstrepen dat het aan henzélf ligt om daar iets aan te doen, om een saai college of een oninspirerende ontmoeting te veranderen in een positieve ervaring. ‘KaosPilots zijn mensen die niet zóeken naar werk, maar hun eigen werk máken.’ Uffe Elbaek klinkt resoluut als hij het zegt. Werk: daar was het hem precies om te doen toen hij veertien jaar geleden de school oprichtte. Met de overgang van een industriële economie naar een kenniseconomie, zag Elbaek al vroeg de noodzaak van een stimulerende omgeving voor ondernemende geesten. Nu outsourcing niet alleen fabrieksarbeid betreft, maar ook het werk van advocaten en artsen verplaatst naar landen als India en China, is de noodzaak voor ondernemingszin alleen maar groter geworden. ‘Waar wordt het nieuwe werk gecreëerd?’ vraagt Elbaek. ‘Dát is de centrale vraag die iedere moderne samenleving zich moet stellen.’ Zo is het begonnen: in 1982 stond Elbaek als sociaal werker op de loonlijst van de gemeente Aarhus. Zijn taakomschrijving: werkloze probleemjongeren van de straat houden. Elbaek wist een ondernemende sfeer te scheppen toen hij de jongens – het waren vooral jongens – kon overtuigen een straatfestival te organiseren: als ze jongleer-, mime- en clown-acts zouden doen, dan zouden de meiden hen eindelijk zien staan, hield hij hen voor. Uit die jongerencultuur ontstonden vanaf 1989 een serie kleinschalige, creatieve sociale en culturele projecten met een positieve en liefst ook funky uitstraling. Er kwam een cultureel tijdschrift voor de stad, een danceclub, een theater, een fietskoerierdienst, multimediabedrijfjes, nog meer festivals. Sommige projecten konden zichzelf bedruipen, voor andere hadden de jongeren subsidie of sponsoring gevonden. Om hun projecten uit te voeren, hadden ze in de praktijk geleerd over financiering, boekhouding, communicatie, teambuilding, het bespelen van politiek en media. Omdat de meesten van hen nooit hoger onderwijs hadden gevolgd – en al helemaal niet in projectmanagement of bedrijfskunde – vroegen ze zich af welke opleiding zij hadden kunnen volgen om datgene te leren dat hen zou helpen in hun dagelijkse uitdagingen. Ze konden er niet één bedenken. Toen besloot Elbaek die opleiding zelf op te zetten: KaosPilots, een lokaal gewortelde, maar internationaal georiënteerde business school, geïnspireerd door een cultuur van danceclubs in plaats van golfclubs. Maar werkt het? Dat is maar hoe je het bekijkt. Ja, want er zijn veel meer aanmeldingen dan plaatsen voor studenten. Ja, er zijn gemiddeld hooguit vijf afvallers per team van 35. Ja, tijdens onafhankelijke evaluaties blijken vrijwel alle oud-studenten werk te hebben. Tussen 25 tot 30 procent heeft een eigen bedrijf opgericht, een percentage dat veel hoger ligt dan die van de meest gerenommeerde business schools in de wereld. Maar toch. Heeft de opleiding, zoals met zoveel aanstekelijke bravoure wordt beoogd, ‘het spel veranderd’ in onderwijs, organisaties en samenleving? De opgerichte bedrijven blijven immers vaak klein: eenmanszaken op het gebied van vormgeving, de productie van films of organisatie van evenementen. In hoeverre sijpelt het vernieuwende gedachtegoed door? ‘Meer dan je denkt’, bezweert Elbaek. Tijdens hun studie, legt hij uit, komen KaosPilots immers terecht bij kleine en grote organisaties, waar hun energie veel losmaakt. Bovendien levert de school ieder jaar weer een handjevol organisatie-adviseurs af, dat het bedrijfsleven inspireert met een verfrissende aanpak. ‘KaosPilots zijn streetwise en nemen risico’s’, zegt Elbaek. ‘En bovenal hebben ze een sociale compassie en de neiging zich dienstbaar op te stellen naar de mensen met en voor wie ze werken. Onderschat die invloed niet.’ Ouafa Rian, team 2, dus afgestudeerd in 1994, meent dat KaosPilots heel wat heeft bereikt in Scandinavië. Oude organisaties zijn opgeschud en veranderd, nieuwe organisaties zijn opgezet, mensen zijn geïnspireerd geraakt. Maar uiteindelijk, meent Rian, gaat het om de mindset. De leus Change the game heeft ze nooit opgevat als een oproep om de spelregels te veranderen, maar om de mindset van KaosPilots te verspreiden. ‘Het zijn ook niet zozeer de individuele studenten en afgestudeerden die het verschil maken,’ meent Rian, ‘maar de ideeën en overtuigingen die de basis vormen van KaosPilots: om bijvoorbeeld nooit “nee” te zeggen, om anderen te bewegen en zelf bewogen te zijn, om aandacht te geven aan geluk en schoonheid.’ Verandering is niet stabiel, weet Rian, die thans bij Bang & Olufson een intern veranderingsproces leidt. ‘Verandering is een stroom, dus is het belangrijk om mensen en organisaties klaar te stomen voor een nieuwe verandering die onvermijdelijk komt als de eerste golf is neergedaald. En dat is wat de mentaliteit van de KaosPilots doet: je wordt opengebroken zodat je verandering verwelkomt, zodat je inspiratie toelaat.’ Marianne Stang zat eveneens in team 2 en werd vier jaar geleden de eerste directeur van Learning Lab Denmark, een door de overheid opgericht prestigieus laboratorium voor onderzoek over leren. ‘Het blijkt’, zegt Stang, ‘dat studenten steeds meer een docent willen die ook een coach voor hen is en ze willen meer aandacht voor projecten in de echte wereld. Dat zijn twee fundamentele elementen die bij KaosPilots zitten ingebed en die zich uiteindelijk zullen verspreiden onder andere onderwijsinstellingen.’ En nu, nadat het veertien jaar lang één van de best bewaarde geheimen van Scandinavië is geweest, wil KaosPilots internationaal doorbreken. Sinds het zojuist begonnen collegejaar – waarin Team 12 opstijgt voor een driejarige vlucht – is de voertaal Engels, nu ook studenten zijn toegelaten uit Duitsland, Engeland, Colombia en Mexico. Met buitenposten in San Francisco, Californië, en het Zuid-Afrikaanse Durban keek de school al ver voorbij de grenzen, maar nu zijn er concrete plannen voor het opzetten van KaosPilots in andere landen. Terwijl in Noorwegen en Zweden sinds kort grotere instellingen een KaosPilot-programma aanbieden, wordt in Nederland gewerkt aan een eigen onafhankelijke school (zie kader). Maar de droom gaat veel verder. Uffe Elbaek wil zusterscholen op ieder continent, waartussen studenten heen en weer kunnen pendelen voor projecten. ‘Heel veel jonge mensen willen een bijdrage leveren aan de wereld en weten niet hoe. KaosPilots wil voor hen een brug zijn naar het losmaken van hun positieve energie.’ Dan beginnen zijn ogen te fonkelen. ‘Dat zou supercool zijn. Wat een feest!’ Meer informatie: KaosPilots, Mejlgade 35, 8000 Aarhus C, Denemarken, telefoon +45 8612 9522, kaos@kaospilot.dk, http://www.kaospilot.dk/. Via de website is te bestellen: Uffe Elbaek (red.): KaosPilot A-Z, een Engelstalige bundeling gedachten, anekdoten en essays over de school. In Nederland werkt een groep vrijwilligers – jongeren en ouderen uit onderwijs en bedrijfsleven – aan de oprichting van KaosPilots. Mogelijk al in het komende collegejaar zou een eerste team aan de slag kunnen. De Nederlandse initiatiefnemers zijn op zoek naar jongeren die zich willen bemoeien met de oprichting of zich willen aanmelden als student, en organisaties die KaosPilots vooruit willen helpen. Meer informatie: www.kaospilots.nl.