Email   Print

Het liefste thuis

De meeste mensen in de meeste delen van de wereld zoeken het liefst werk in de buurt van de plaats waar ze zijn opgegroeid en willen graag kinderen grootbrengen die dat ook doen

Vorige maand was ik onderweg naar het kantoor van Ode in Rotterdam om deel te nemen aan iets wat voor blanke Amerikanen een vertrouwd ritueel begint te worden: een ontmoeting met Europese neven en nichten. De Walljaspers komen uit Westfalen, een pittoreske streek van boerderijen en bossen in het noordwesten van Duitsland, die me doet denken aan het Amerikaanse middenwesten waar ik woon. De Europese familie verwelkomde me hartelijk met eindeloze hoeveelheden zelfgemaakte hapjes. Ik voelde me een volwaardig familielid, al hebben we niet meer dan een luttele tweeëndertigste deel van onze bloedlijn gemeen. Mijn betovergrootouders Otto en Katharina zijn in 1846 uit Europa vertrokken voor een zware overtocht van drie maanden naar New Orleans. We gingen op een bedevaartstocht naar hun boerderij – althans, het stukje dat er na honderdvijftig jaar van verbouwen nog oorspronkelijk aan is – en naar de nabijgelegen kerk die zij bezochten. Het was er prachtig, een natuurstenen kerk met lindebomen rondom, midden op het dorpsplein. Aan de overkant was een heuse Biergarten. Dit is nu de Europese charme die Amerikanen voor veel geld komen ervaren. Ik keek om me heen en vroeg me af wat mijn betovergrootouders ertoe had gebracht de zware reis naar Amerika te ondernemen. Op weer een feestelijke gelegenheid met koffie en taart, de volgende dag, ontdekte ik de reden. Een nicht liet me een boek zien waarin de reis van emigranten uit het dorp was vastgelegd. De meeste jaren vertrokken er maar een paar dorpelingen naar Amerika, waarschijnlijk de avonturiers, de rebellen, de dochters die voor geen goud boerin wilden worden, de zoons die een meisje per ongeluk zwanger hadden gemaakt. Maar het leek wel of in 1846 het hele dorp was gevlucht – ook Otto en Katharina Walljasper en hun drie zoons. Mijn nicht legde uit dat dat het jaar was dat de aardappeloogst mislukte na een zomer van zware regenval. Emigratie naar Amerika leek het enige alternatief voor een schamel bestaan op een modderige boerderij. Ze zei erbij dat pas enige jaren later landbouwkundige experts uit Berlijn technieken voor de afwatering van akkers kwamen demonstreren. Hoeveel regen er ook viel, in de jaren daarop was er geen sprake meer van een massale exodus uit het dorp. Toen ik in de trein naar Nederland de krant zat te lezen, zag ik dat immigratie in Europa nog steeds een controversieel thema is. Rechtse leiders wekken angst voor buitenlanders en winnen daarmee vaak stemmen bij verkiezingen. De progressieven proberen op hun beurt de immigranten te hulp te schieten en zijn vol lof over de voordelen van een multiculturele samenleving. Maar ergens in dit verhitte debat verliezen beide partijen, volgens mij, het feit uit het oog dat immigratie meestal het gevolg is van een tragedie. De meeste mensen in de meeste delen van de wereld zoeken het liefst werk in de buurt van de plaats waar ze zijn opgegroeid en willen graag kinderen grootbrengen die dat ook doen. Er zijn altijd rusteloze mensen met zo’n sterke drang om de wereld te zien dat die wel in hun genen moet zitten. Maar zij vormen slechts een klein deel van de miljoenen migranten in de wereld. De grote meerderheid zou – net als mijn betovergrootouders – het liefst thuis zijn gebleven, als het even had gekund. Maar dat kan niet, vanwege armoede, oorlog, economische globalisering of natuurrampen. Wat de wereld nodig heeft, is het eenentwintigste-eeuws equivalent van de landbouwkundige experts die het dorp van mijn voorouders weer een toekomst gaven. Op die manier kan een verstandige, menselijke oplossing voor de immigratiekwestie worden geboden. Als de rijke landen veel meer geld zouden reserveren voor mondiale ontwikkeling en een rechtvaardige economische verdeling, zou migratie sterk afnemen en zou iedereen – ook de schreeuwerige rechtse politici die bang zijn dat immigranten de Westerse waarden niet willen accepteren – er zeker van kunnen zijn dat immigranten alleen hier zijn, omdat ze hier willen zijn.