Email   Print

De liefde van een sinaasappel

Een les in vrijgevigheid op een hete dag in Senegal.

â??Is deze plaats vrij?â??
Ik zat aan een grote tafel met drie lege stoelen. Na een vluchtige blik op de mooie vrouw, haastte ik me om â??Tuurlijkâ?? te zeggen.
â??Dank je.â??
We spraken geen woord meer, lazen allebei een boek. Maar een onzichtbare vuist dreunde in mijn hoofd: toestemming vragen is een heel gewoon gebruik in Canada, er zit weinig flirterigs aan beleefdheid. Maar waarom vond ik het opeens raar in plaats van beleefd om toestemming te vragen?
Een jaar eerder.
We zitten met zâ??n zevenen in een stationwagon gepropt. De hitte is genadeloos tijdens de acht uur durende rit van Dakar naar Casamance in het zuiden van Senegal. Stoffige blauwe gordijnen hangen over de autoramen om ons tegen de brandende zon te beschermen. Ik heb erg veel dorst. Zelf warm glanst de fles water tussen Aminaâ??s voeten als goud.
â??Wat is het woord voor â??alsjeblieftâ? in het Wolof?â??
â??Dat hebben we niet.â??

Wat begon als een poging om beleefd te zijn, veranderde in een herwaardering van mijn meest primaire aannames. Amina merkt mijn verbijstering, en bespreekt het begrip â??bezitâ?? in Afrika. Je bezit dingen niet zo zeer zelf; er is een inherent gevoel dat bezit het individu ontstijgt.
â??Wat van mij is, is van jou en wat van jou is, is van mij. Waarom zou ik je iets weigeren?â??
Ik leer later dat in Afrika vrijgevigheid organisch is. Er heerst bijna competitie om dingen weg te geven. Vergelijk dit met westerse ideeën over competitie, zoals beschreven door de Canadese auteur John Ralston Saul in The Doubterâ??s Companion: A Dictionary of Aggressive Common Sense:
â??Competitie: een situatie waarin er meer verliezers dan winnaars zijn. Anders is het geen competitie. Een maatschappij die gebaseerd is op competitie is daarom op de eerste plaats een maatschappij van verliezers...â??
In de Afrikaanse context zijn er ernstige gevolgen als nemen hoger gewaardeerd wordt dan geven. De â??nemersâ?? kunnen gemakkelijk uitbuiters worden. Het â??nemenâ?? is niet alleen materieel: het doodt de ziel.

In eerste instantie gevoelloos voor het gesprek in de auto, bewaarde ik een sinaasappel die ik eerder gekocht had. Toen we in Casamance aankwamen, vergat ik mijn sinaasappel uit de auto te halen. Iemand raapte hem op en stopte hem in een koelkist in het huis waar we verbleven. Mijn eerste gedachte was om een rustig plekje te vinden waar ik hem zou kunnen opeten; ik had honger en er was niet genoeg voor iedereen. Ik dacht aan het gesprek over geven dat we hadden gevoerd. Ik pelde de sinaasappel en begon door het huis te lopen en partjes uit te delen. Al snel had ik niets meer over. Ook mijn honger niet. Die was verdwenen.

Fodé Beaudet is een Canadees die door te schrijven zijn activisme onderzoekt.