Bin Laden ontmoet Gandhi

Wat drijft Osama bin Laden? En wat heeft Mahatma Gandhi hem te vertellen? Twee uiteenlopende critici van westers imperialisme wisselen van gedachten over geweld, geweldloosheid en de toekomst.

Bhikhu Parekh | 68 juli 2004 issue

Ter inleiding:
Net als miljoenen anderen over de hele wereld vond ik de verschrikkingen van 11 september 2001 afgrijselijk en veroordeel ik zulke terreurdaden ten diepste. Ondanks de oorlog tegen het terrorisme zien we de gruweldaden voortduren, zoals onlangs in Madrid. Waardoor worden deze bommenleggers gedreven? Hoe kunnen ze leven met dergelijke daden? Is er geen alternatief voor de geweldspiraal? Niemand is geschikter om ons hierover raad te geven dan Mahatma Gandhi, de grootste verkondiger van de geweldloosheid.
Mijn fictieve briefwisseling tussen hem en Bin Laden mikt op twee dingen: het verwrongen wereldbeeld dat Bin Laden bezielt in ieder geval ten dele begrijpen (omdat we het nu eenmaal niet kunnen bestrijden zonder het te doorgronden) en een alternatief onderzoeken dat over het hoofd wordt gezien. Mijn versie van Bin Laden is een gedachte-experiment, een metafoor, die niet direct verwijst naar de man zelf, maar eerder naar het prototype van de radicale islamist die voor terrorisme kiest.
Bhikhu Parekh

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

2 oktober 2003

Beste Mahatma Gandhi,

Sinds mijn volgelingen het WTC-gebouw in New York en het Pentagon in Washington hebben aangevallen, zijn zij en ik tot vijanden van de beschaafde wereld uitgeroepen die als wilde beesten mogen worden opgejaagd, gemarteld en gedood. De Amerikaanse reactie heeft me niet verbaasd, maar de vijandige reacties van sommige moslimbroeders heeft me onaangenaam getroffen. Ik ben ze een uitleg verschuldigd. En omdat elke politieke actie onbegrijpelijk is buiten haar historische context, moet ik beginnen met een beetje geschiedenis.

De islam is een wereldreligie, die de andere twee religies die teruggaan op Abraham voortzet en voltooid. Het accepteert ze beide als een zuiver en waarachtig geloof, eerbiedigt hun profeten en heeft hun volgelingen altijd met verdraagzaamheid en respect behandeld. Dankzij de morele en spirituele kracht van zijn diepzinnige waarheden was de islam in staat zich snel en spontaan bij miljoenen mensen in verschillende delen van de wereld geliefd te maken.
De islam vervulde zijn aanhangers met zo’n bezieling dat hun legers overwinningen boekten tegen een grote overmacht, waardoor het de op een na machtigste religie ter wereld werd. De christenen, die al lange tijd jaloers waren op de aantrekkingskracht van de islam en zich ergerden aan zijn invloed, probeerden het geloof te ondermijnen door zijn dogma’s te bespotten, zijn Profeet te beschimpen en er kruistochten tegen te organiseren. De islam is dit alles te boven gekomen en heeft grote rijken gesticht, waarvan het imposante Ottomaanse rijk het laatste was.
Bij de opkomst van de moderne wereld begon ook de industrialisatie van Engeland, Frankrijk en andere Europese landen. Voortgedreven door de machtswellust en het winstbejag die de basis vormen van het kapitalisme en imperialisme, veroverden deze landen grote delen van de wereld. Hun kolonies gingen ze naar hun evenbeeld inrichten. De Britten en Fransen hadden betere wapens en wisten het Ottomaanse rijk te onderwerpen. Ze deelden het op in kunstmatige politieke eenheden, plaatsten corrupte heersers op de troon, zorgden dat ze zwak en verdeeld bleven en gebruikten ze om hun macht intact te houden.
Na de oorlog van 1939 tot 1945 beroofden ze de Palestijnen van hun vaderland, schonken grote delen ervan aan de joden en lieten een etterende bron van onrecht ontstaan in de vorm van de staat Israël. In de leefgemeenschappen van de moslims hebben altijd grote groepen joden gewoond, die daar beter beschermd werden dan in de Europese landen. Maar de beslissing om de joden hun eigen staat te geven – ten koste van de Palestijnen en in het hart van de Arabische wereld – was onrechtmatig en krenkend.

In de jaren vijftig namen de Verenigde Staten de positie van de verzwakte Europeanen over. Ze ontwierpen een eigen wereldrijk, op een wat subtielere manier. Door in naam het westen te verdedigen tegen de dreiging van de Sovjets, konden ze op vele plekken van de wereld een marionettenregering installeren en laten voortbestaan, vooral in de moslimlanden van het Midden-Oosten met de oliebronnen waarvan hun welvaart afhankelijk was geworden. De VS waren zelfs nog partijdiger ten gunste van Israël dan de Europeanen. Een flink deel van hun budget voor buitenlandse hulp ging erheen, plus wapens, en de Israëlische zucht naar gebiedsuitbreiding werd van harte gesteund.
De ineenstorting van de Sovjet-Unie gaf de Verenigde Staten de illusie dat ze almachtig waren. De VS zijn van plan de hele wereld Amerikaans te maken en elke samenleving te herbouwen naar seculier, kapitalistisch, liberaal en consumentgericht model. Ze hebben troepen gelegerd in honderdtwintig landen om druk uit te oefenen op het plaatselijke bewind.

Mijn doel is vierledig: de Amerikanen uit de moslimlanden verdrijven; Israël vernietigen als een aparte joodse staat en een vrij Palestina creëren waarin de joden kunnen leven als een beschermde minderheid; corrupte trawanten van de VS in moslimlanden van hun post verwijderen en deze gemeenschappen reorganiseren op een zuivere islamitische grondslag; en de voormalige glorie van de islam herstellen door de hele islamitische gemeenschap te herenigen en een heerschappij van moslims te vestigen in landen die ooit een moslimbestuur hadden, zoals Palestina, Oezbekistan met de steden Buchara en Tasjkent, Libanon, Pakistan, Bangladesh, Tsjaad, Eritrea, Somalië, de Filippijnen, Birma, Zuid-Jemen en Andalusië.
Dit kan alleen worden bereikt door middel van geweld, de enige taal die de VS verstaan. Ons gebruik van geweld moet gebaseerd zijn op terreur, omdat de slecht bewapende moslims nooit de militaire macht van de Amerikanen kunnen weerstaan in een open strijd. Hoewel ons terroristisch geweld in eerste instantie is gericht tegen de ‘iconen van de militaire en economische macht in Amerika’, kun je niet zo kieskeurig zijn, dat je alle burgers vrijwaart. De VS hebben in hun oorlogen met ons de burgers nooit gespaard: als gevolg van de sancties die door de VS waren aanbevolen zijn bijna 500 duizend Irakese kinderen gestorven.

Ik voeg hier nog twee opmerkingen aan toe. Ten eerste is onze terreur een reactie. We geven alleen een antwoord op het terroristische geweld van de VS. Amerikanen stelen onze rijkdommen en olie, vallen ons geloof aan, vertrappen onze menselijke waardigheid en behandelen ons als pionnen in hun wereldomspannende schaakspel.
Ten tweede, mijn volgelingen moorden niet uit lafheid en putten geen persoonlijke voordeel uit hun acties. Ze doen afstand van de alledaagse genoegens – carrière, gezin, zelfs hun leven – en tonen door hun persoonlijke offer dat ze gedreven worden door de allerhoogste motieven. Ons terreur is niet crimineel van aard, maar moreel hoogstaand. Ons geweten is zuiver. Ik zeg mijn moslimbroeders dat het doden van de Amerikanen en hun bondgenoten – burgers en militairen – de individuele plicht is van elke moslim.

Hartelijke groet,
Osama

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

1 november 2003

Beste Osama,

Als ik lees wat jij schrijft, broeder Osama, word ik sterk herinnerd aan de dialoog die ik voerde met mijn landgenoten die destijds voor terreur kozen. Dat gesprek begon in Londen, in 1909, en duurde voort tot vlak voor mijn dood. Zowel wat hen als jou betreft, vind ik de gevolgde redenering pervers en de verheerlijking van geweld domweg walgelijk.
Je komt aanzetten met een opgepoetste versie van de islamitische geschiedenis. De moslimleiders van India hebben hindoetempels verwoest, bezittingen van hindoes geplunderd en enorme groepen mensen willen bekeren door dwang en geweld. Ze hebben traditionele Afrikaanse culturen en sociale verbanden kapotgemaakt. Hoewel ze christenen en joden beter hebben behandeld, werd hen nooit gelijke burgerrechten toegekend.
Je gaat maar door over de waarachtig islamitische samenleving, waarvan je de oude glorie tot leven wilt wekken. Ik vind die helemaal niet aantrekkelijk en dat geldt ook voor het merendeel van je moslimbroeders. Jij wilt een combinatie maken van een gecentraliseerde staat, een geïndustrialiseerde economie met atoomwapens en een stelsel van normen en praktijken uit de islam. Dat is een tegenstrijdige doelstelling. Wanneer je kiest voor de economische, politieke en andere eigenschappen van het moderne leven, ontsnap je niet meer aan hun interne logica. Je land zou steeds meer gaan lijken op een westerse samenleving, steeds verder worden binnengezogen in het proces van globalisering en daardoor in de Amerikaanse invloedsfeer.

Bovendien, en ik weet niet of jij je dit realiseert, maar je praat als een imperialist. En als je zelf een imperialist bent, verspeel je het morele recht om de imperialistische bedoelingen van andere te veroordelen. Als je ernst maakt met het opzetten van een deugdzame samenleving, moet je ophouden jezelf te spiegelen aan het westen. Je moet beginnen bij de diepere waarden van de islam, die koppelen aan de leefomstandigheden en ambities van je volk, en alleen de westerse waarden en gewoonten overnemen die jouw gemeenschap kunnen verrijken.
Volgens jou is het westen een spirituele woestijn en zijn de bewoners ervan ongelovigen. Hoewel het westen consumentgericht en militaristisch van aard is, hebben veel westerlingen een sterk ontwikkeld sociaal gevoel. Hun bemoeienis met de armen, hun verzorgingsstaat, het verlangen naar een rechtvaardige maatschappij en de nadruk op een billijke wereldorde en humanitaire interventies zijn hier voorbeelden van.
Moslims hebben niet het monopolie op spiritualiteit. Spiritualiteit is niet een kwestie van hoe vaak je bidt, vast en de moskee bezoekt, maar van het dienen van je medemens en leven volgens de allesbepalende normen van nederigheid, goede wil, tolerantie en universele liefde. Daarvan zie ik bij jou weinig terug.

Jij stelt dat je de ware beginselen van de islam beter kent dan enig ander en geen afwijkende meningen toestaat. Je verwerpt de creatieve aanpassing van deze beginselen aan een wereld die in hoge mate verschilt van de situatie waarin ze voor het eerst werden geformuleerd. Door te eisen dat de islamitische staat ze oplegt aan haar onderdanen, onthoud je die mensen hun fundamentele religieuze vrijheden.
Dit is de meest trefzekere manier om zowel je religie als die staat te corrumperen en de morele en spirituele groei van je volk tot stilstand te brengen. Een oprecht religieuze persoon wenst te leven naar de normen en overtuiging van zijn geloof – als de staat die bij hem moet afdwingen, dan is het duidelijk dat die religie geen enkele betekenis meer voor hem kan hebben. Een staat die op religie is gebaseerd, is een belediging van God en de menselijke ziel.
Je werpt de schuld voor je treurige omstandigheden op de Europeanen en Amerikanen, nooit op de islam. Je vergeet de eenvoudige waarheid dat geen buitenstaander ooit direct of indirect invloed kan verwerven in een samenleving, tenzij die zelf innerlijk verrot is. Hou op met anderen de schuld te geven en richt je krachten op de wederopbouw en het vitaliseren van de samenleving door de grote massa te onderwijzen en samen te bundelen. Jij, Osama, hebt geen geduld, geen aanpak voor maatschappelijk herstel, geen zin om de dieperliggende oorzaken van de sociale verloedering onder ogen te zien.

Ten slotte moet ik me richten op jouw terroristische manier van optreden. Ik vind die onaanvaardbaar op zowel praktische als morele gronden. Deze aanpak zal je niet helpen je doel te bereiken. Er bestaat in de hele geschiedenis niet één voorbeeld van terroristen die een humane en vitale samenleving hebben weten op te bouwen. Vandaag, Osama, zet je terrorisme in tegen de Amerikaanse macht, morgen zal je eigen volk het tegen jou inzetten en er dezelfde rechtvaardiging voor opeisen. Hoe kan deze vicieuze cirkel ooit eindigen?
Ik heb ook morele bezwaren tegen jouw methoden. Het leven van een mens is heilig en elke doodslag is een groot kwaad. Een persoon kan nog zo diep vallen, toch is hij nooit zó ontsporen, dat hij niet door een doelgerichte morele druk kan worden overtuigd of uitgeschakeld. Mensen gebruiken geweld, omdat ze verkeren in de greep van kwalijke denkbeelden, of worden gedreven door haat of handelen onder de dwang van een grotere groepering die hen aanzet dingen te doen die ze persoonlijk afkeuren. Bij geen van deze omstandigheden is geweld een passende reactie.
Zoals ik heb aangetoond door zelf het voorbeeld te geven, vormt georganiseerd geweldloos verzet de enige moreel juiste en doelmatige manier om het kwaad te bestrijden. Het doet een beroep op het besef van menselijke solidariteit bij je tegenstander, spreekt zijn geweten aan, stelt hem gerust omdat hij geen kwaad te vrezen heeft en brengt de krachten van de publieke opinie in stelling. Het geeft de ruimte om de verhitte gemoederen te laten bedaren en redelijkheid haar werk te laten doen. Beide partijen worden naar een hoger peil van onderlinge verbondenheid verheven, de dingen die ze gemeenschappelijk hebben, komen op de voorgrond te staan en er blijft geen hardnekkige erfenis van wederzijdse haat achter. Speel niet het spel van je tegenstander, Osama, want zo blijf je gevangen in de spiraal van actie en reactie. Neem de last van zijn wandaden op je schouders, word zijn geweten.

Neem de Palestijnen. Zij hebben geweld gebruikt en Israël is er tegenin gegaan met nog groter geweld. Het resultaat is een toenemende verharding en verbittering bij beide groeperingen. Bedenk nu eens wat er zou gebeuren als de Palestijnen elke vorm van bedreiging van Israëlische burgers achterwege zouden laten. Ze zouden goed doordachte acties van geweldloos verzet en burgerlijke ongehoorzaamheid in werking kunnen zetten om hun slechte situatie te belichten en de Israëlische regering te prikkelen tot het uiterste te gaan. Ik kan me niet voorstellen dat een Israëlische regering voor het oog van de wereld ongewapende en vreedzame betogers zou doodschieten. Zou dat gebeuren, dan volgt er niet alleen een eenstemmige veroordeling, maar zou ook het volk van Israël diep verdeeld raken.

Misschien zeg je nu dat geweldloosheid vertrouwd terrein is voor hindoes als ik en dat het niet past in de islamitische traditie. Dat is niet waar. Hindoes hebben door de jaren heen geweld toegepast en zijn net zo bloeddorstig van karakter als elk ander volk. Pas na een lange campagne en voorbeelden van succesvolle geweldloosheid kon ik ze ertoe brengen om dit beginsel te aanvaarden.
Je zou kunnen weten dat moslims een lange traditie van geweldloosheid kennen. De meedogenloze Pathanen uit de noordwestelijke grensprovincies van het huidige Pakistan hebben het met veel succes toegepast onder aanvoering van mijn vriend Abdoelgaffar Khan. Geen enkel geloof is van nature voor of tegen geweld. Het is de taak van religieuze leiders om hun geloof deugdelijk te interpreteren en hun volgelingen vanuit die principes voor te gaan.

Zegen en liefde op je pad,
M.K. Gandhi

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

1 januari 2004

Beste Mahatma Gandhi,

Ik moet bekennen dat ik nooit eerder een goede reden had om je geschriften te lezen of je levensloop te volgen. Je bent in de moslimlanden minder bekend dan in het westen. Tot nu toe wist ik alleen dat je een hindoeleider uit India was die onder de moslims geen aanhang kon verwerven en de Britten bevocht met een passieve, nogal vrouwelijke methode. Maar sommige dingen die je zei, wekten bij mij voldoende interesse om aan het lezen te slaan en na te denken over je leven en werk. Hoewel ik de situatie inmiddels enigszins anders beoordeel, heb je me niet overtuigd.

Je stelt je ervaringen in India verkeerd voor en projecteert die vervolgens – net als alle moralisten doen – op groeperingen waar ze geen geldigheid hebben. Het Britse volk was in tweestrijd over hun Empire. Jij kon daarom altijd rekenen op aardig wat bijval vanuit het Engelse publiek. Tegen de tijd dat je het politieke landschap in India ging beheersen, waren de Britten volledig uitgeput. Eerst door de oorlog van 1914-1918 en daarna door de Depressie. De gebeurtenissen die leidden tot de oorlog van 1939-1945 en vervolgens die oorlog zelf verzwakten hen nog verder. Jij bevond je daarom in de fortuinlijke positie dat je tegenover een zwakke tegenstander stond die de wil noch de middelen had om over jouw land te heersen.

Er kan geen groter verschil zijn met de historische context waarin ik moet optreden. Die wordt gedomineerd door één enkele macht met een wereldomspannende invloed, die zich de grote overwinnaar voelt na de zege in de Koude Oorlog en nu denkt te kunnen doen wat hij wil. Zijn economie wordt voortgedreven door een gigantische honger naar winst en het daaruit volgende verlangen om de hele wereld tot een afzetmarkt voor zijn goederen te maken. Het politieke systeem wordt beheerst door geld en het eigenbelang van pressiegroepen. Toch beschouwen de VS hun regeringsvorm als de beste ter wereld en claimen zonder een spoor van gêne dat zij het recht en de plicht hebben dit systeem naar andere landen over te brengen.
Deze schrikbarende combinatie van zelfingenomen optreden, geloof in de eigen missie, nationaal egoïsme, morele bijziendheid en nietsontziende militaire macht van één enkel land heeft de wereld een radicaal ander aanzien gegeven. Jouw inzichten, waarde Gandhi, horen bij een wereld die nu ter ziele is.

Het is van cruciaal belang dat de moslimlanden zich verenigen, de beschikking hebben over atoomwapens, greep krijgen op hun olievoorraden en de wereld naar een betere toekomst leiden. Jij noemt dit imperialisme. Ik begrijp je zorg en verzeker je dat we niet onze zienswijze aan anderen willen opdringen, laat staan hun samenleving willen overheersen. We willen de moslimbeschaving in ere herstellen in de landen die ooit islamitisch waren, en vertrouwen erop dat onze morele en spirituele ideaalbeeld in de loop der tijd steun zal verwerven in de rest van de wereld. De toekomst behoort ons toe.
Jij verwerpt deze moderne tijden, ik niet. De wereld van nu gaat niet meer weg, heeft vele grote pluspunten en iedereen die zich ervan afkeert, veroordeelt zichzelf tot machteloosheid. Ik zoek geen alternatief voor het moderne bestaan zoals jij, maar een alternatieve vorm van modern leven, een maatschappij die berust op moderne technologie en deze in dienst stelt van de islam. Ik wil atoomwapens, een moderne staat, een industriële natie et cetera, omdat mijn volk anders horig blijft aan het westen. Maar ik wil niet de moderne seculiere, egalitaire en vrijdenkende cultuur met alle bijkomende euvels van atheïsme, verwarring in de rolverdeling tussen man en vrouw, overspel, homoseksualiteit, zelfzucht et cetera.

Ik verschil van jou in mijn mening over geweld: ik vind het niet in alle opzichten iets kwaadaardigs. Ik beoordeel geweld op basis van het gestelde doel en de kans dat dit ook bereikt wordt. Jouw geweldloze strijd werd doorlopend geflankeerd door terroristische acties, waardoor de Britten angstig en verzwakt werden, en die zeker zoveel erkenning verdienen voor het bereiken van de Indiase onafhankelijkheid als jouw geweldloosheid. En jij, waarde Gandhi, had geen antwoord toen Martin Buber vroeg welk advies je had willen geven aan de joodse slachtoffers in de kampen van Hitler.
In tegenstelling tot het hindoeïsme kijkt de islam welwillender aan tegen geweld, dat onder bepaalde omstandigheden kan worden toegestaan of waaraan zelfs kan worden meegedaan. De Profeet zelf heeft geweld gebruikt, evenals zijn volgelingen en andere grote religieuze en politieke leiders in de moslimhistorie. Zelfs als ik zou pleiten voor geweldloosheid, dan nog zouden mijn moslimbroeders het niet accepteren. De Pathaanse aanhangers van Abdoelgaffar Khan hebben het principe slechts korte tijd toegepast, het al snel losgelaten en toch voor geweld gekozen. Ik zie geen andere manier om de macht van de Amerikanen te breken.
Ik hou me liever aan de methode waarmee ik en mijn aanhangers eerder – met Amerikaanse hulp – succes hebben geboekt bij onze strijd tegen de Sovjets, dan dat ik de jouwe uitprobeer. Als iemand mij raakt, sla ik terug. Ik ben een volgeling van de profeet Mohammed, niet van Jezus Christus.

Groeten,
Osama

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

30 januari 2004

Beste Osama,

Jij poneert de volgende stellingen. Ten eerste, dat de Amerikanen een imperialistisch plan hebben om de hele wereld te overheersen. Ten tweede, dat de moslimgemeenschappen opnieuw moeten worden ingericht, maar nu volgens de ware beginselen van de islam. Ten derde, dat dit niet kan slagen zonder de Amerikanen uit jullie landen te verdrijven en hun collaborateurs van hun voetstuk te trekken. En ten vierde, dat deze doelen uitsluitend via geweld bereikt kunnen worden.

Wat het eerste argument betreft, maak je een fout door alle Amerikanen over één kam te scheren. Veel Amerikanen staan zeer kritisch tegenover de acties van hun regering en hebben fel geprotesteerd tegen de recente oorlog in Irak. Sommigen steunen het huidige landsbestuur vooral, omdat ze vanwege de gebeurtenissen van 11 september gebukt gaan onder een blijvende schrik voor nieuwe aanvallen. Bush geeft ze de geruststelling dat zijn wereldomspannende strijd tegen het terrorisme hen de veiligheid zal geven waarnaar ze snakken. Zolang jij op deze manier blijft doorpraten, zweep je hun paranoia en steun voor het beleid van Bush alleen maar op.

Met argument twee van jou ben ik het faliekant oneens. Alle ervaringen uit heden en verleden bevestigen mijn mening dat een samensmelting van staat en religie betekent dat beide ontaarden. Heb je dan niets geleerd van de rampzalige ontwikkelingen in Iran en je eigen ‘land van de twee heilige moskeeën’, zoals je Saoedi-Arabië noemt? In beide landen dringt nu het besef door dat een scheiding van kerk en staat noodzakelijk is.

Je derde stelling is slechts gedeeltelijk waar. Na afloop van onze vorige discussie heb ik nader bezien hoe de Verenigde Staten zich in de geschiedenis gemengd hebben in de aangelegenheden van moslimlanden. Ik heb nu meer begrip voor je opinie dat je geen wezenlijke veranderingen in je land kunt bewerkstelligen zonder de invloed van de VS uit te schakelen. Door hun persoonlijke aanwezigheid te beëindigen, verwijder je echter nog niet de Amerikaanse manier van doen en levensvisie, zolang je landgenoten daar zo gefascineerd door blijven. Je kunt ideeën alleen bestrijden met andere ideeën. Je zult een kader moeten opbouwen van hervormers en activisten, je tussen de massa moeten begeven en een beweging moeten aanvoeren met een brede basis, die werkelijk het vermogen heeft om de maatschappij te reconstrueren. Als je land een collectief gevoel van identiteit en een sterk besef van onafhankelijkheid heeft ontwikkeld, kunnen de VS het niet langer overheersen.

Tot slot vergis je je deerlijk wanneer je mijn geweldloosheid afwijst. Martin Luther King boog niet voor de wreedheid van de zuidelijke staten in de VS, wist met geweldloosheid burgerrechten voor zwarte Amerikanen af te dwingen en gaf ze daarmee een gevoel van trots en zelfvertrouwen. Jij stelt dat mijn landgenoten geweld hebben gebruikt, met mijn toestemming. Sommige landgenoten hebben inderdaad voor geweld gekozen toen ze tot het uiterste getergd werden. Ik heb toen gezegd dat ik het kon begrijpen, maar ook dat ik het nog steeds veroordeelde. Ik heb als boetedoening gevast en heb me er zelfs voor verontschuldigd tegenover de koloniale heersers. Het gedogen van een losstaande gewelddaad door een wanhopig individu is tot daar aan toe, maar geweld tot het centrale beginsel van je strijd uitroepen is iets totaal anders.

Zelfs al geloof je niet in geweldloosheid, dan nog moet je inmiddels inzien dat jouw strijdmethode onafzienbaar leed heeft berokkend aan je eigen mensen. Je hebt een grote religie te schande gemaakt. Miljoenen mensen brengen de islam nu instinctief in verband met geweld en verwoesting. Je hebt de Bush-regering een excuus gegeven om op grote schaal militair op te treden en voor een beleid te kiezen waarbij de VS overal ter wereld hun macht doen gelden.
Het is tijd dat je volwassen wordt en deze kinderlijke obsessie met dood en vernietiging achter je laat, je messianistische fanatisme opgeeft en een beetje nederigheid en gezond verstand toont. Maar mijn geloof staat me niet toe om een mens helemaal op te geven, zelfs jou niet.

Hartelijke groet,
M.K. Gandhi

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Deze dialoog is gebaseerd op een lezing die werd gegeven op de universiteit van Boston. Later dit jaar verschijnt een langere versie in The Stranger’s Religion: Fascination and Fear onder redactie van Anna Lannstrom (uitgever: University of Notre Dame Press). Met toestemming bewerkt en overgenomen van Prospect (april 2004), een Brits opinieblad over politiek en cultuur. Voor informatie over abonnementen: Prospect Subscriptions, Carey Court, Bancombe Trading Estate, Somerton, Somerset, TA11 6TB, Verenigd Koninkrijk, prospect@cisubs.co.uk, www.prospect-magazine.co.uk.

Bhikhu Parekh is hoogleraar in de economie en politieke filosofie aan de London School of Economics. Hij schreef drie boeken over Gandhi en zit namens de Labour-partij in het Britse Hogerhuis.

Tools: Bespreken | Email | Print | RSS | Nieuwsbrief
Save/Share:

Comments