Email   Print

'Zijn ze bezeten, werkelijk bezeten door een idee?'

De eeuwige zoektocht van Bill Drayton naar sociale ondernemers Bill Drayton zag al vroeg in hoe sociale ondernemers in staat zijn de wereld te veranderen. Hij richtte Ashoka op, een internationale organisatie die hen versterkt en financieel ondersteunt.

Zoals zo vaak begon het bij de ouders. Zijn vader, afkomstig uit een Britse aristocratenfamilie, was een buitenbeentje die honderd jaar geleden zijn studie aan Harvard College niet afmaakte en besloot ontdekkingsreiziger te worden. Zijn moeder verruilde het Australische Melbourne voor New York om befaamd celliste te worden, maar legde zich toe op het ontwikkelen van jonge muzikale talenten. En de zoon? Die heeft sinds zijn studie gedroomd om een organisatie op te zetten, die op zoek zou gaan naar mensen met een meeslepende visie en die de creativiteit, het verstand en de vastberadenheid hadden om hun vernieuwende ideeën op grote schaal door te voeren. Dát zou pas een werkelijke bijdrage aan maatschappelijke verandering betekenen – wereldwijd, welteverstaan. Nu, bijna vijfentwintig jaar na de oprichting ervan, is die organisatie actief in 46 landen, op ieder continent. Ze ondersteunt zo’n 1.400 sociale ondernemers met geld – in totaal 40 miljoen dollar – en ‘professionele diensten’. Van het groeiende aantal organisaties dat sociale ondernemers identificeert en ondersteunt, is deze de enige die dit al zo lang, op zo’n mondiale schaal doet. De organisatie? Ashoka. De oprichter? Bill Drayton. Drayton studeerde economie en geschiedenis aan Oxford en rechten aan Yale. Hij werkte voor adviesbureau McKinsey en kreeg daarna een hoge post bij het Environment Protection Agency. Maar het idee om een mondiaal netwerk van sociale ondernemers te ondersteunen, was te sterk. In 1980 richtte hij Ashoka op, vernoemd naar de vooruitstrevende Indiase keizer die in de derde eeuw voor Christus een impuls gaf aan sociale en economische ontwikkeling. Zijn goede manieren verraden zijn aristocratische achtergrond, zijn ogen nieuwsgierigheid. Drayton moet duizenden gedetailleerde gesprekken hebben gevoerd met mensen, overal ter wereld, die als enige overeenkomst met elkaar hebben, dat ze systematische maatschappelijke verandering willen. Ook bij onze ontmoeting – tijdens zijn bliksembezoek aan Amsterdam – schrijft hij af en toe in het kleine notitieblokje dat hij altijd bij zich heeft, en waarin hij normaal gesproken ijverig documenteert hoe problemen zijn opgelost, en welke oplossingen om welke reden niet hebben gewerkt. U reist nogal veel. Wat houdt u gemotiveerd om almaar door te gaan? ‘Kunt u zich een merkwaardiger groep mensen voorstellen als collega’s dan ’s wereld beste sociale ondernemers? Deze mensen worden gedreven door waarden. Zij zijn niet cynisch, omdat ze werken aan belangrijke veranderingen. Van alle mensen zijn zij de meest gedisciplineerde. Ze moeten voortdurend luisteren naar iedere nuance om hun idee te evolueren opdat het werkelijk gaat werken. Zij weten gewoon beter dan anderen hoe zaken werken. Ik ben ervan overtuigd dat iedereen in de burgersector bijdraagt aan de sterkste en meest positieve kracht in de geschiedenis van de wereld. De kranten staan vandaag vol van ministers die iets hebben gezegd of gedaan, maar niemand zal dat over drie eeuwen nog herinneren. Niemand zal Charles de Gaulle nog herinneren, maar ze zullen zich wel Jean Monnet herinneren – of ten minste wat hij heeft gedaan: Europa verenigen.’ Hoe selecteert u een briljante sociale ondernemer? ‘De procedure bij Ashoka begint met een “knock-out-test”: Heeft de kandidaat een nieuw idee, dat mogelijk een nieuw patroon in gang zet? Als dat zo is, en er zijn nog enkele andere criteria waar hij of zij aan voldoet, komt er een second opinion van iemand van een ander continent. Daarna gaat de kandidaat naar een jury van twee tot vijf sociale ondernemers, plus een staflid van Ashoka. Zij houden individueel gesprekken met de kandidaat. De uitslag van de jury moet unaniem zijn. Als iemand nee zegt, is het nee.’ Naar welke kwaliteiten bent u op zoek? ‘Het eerste criterium is creativiteit: zowel om problemen op te lossen, als om voorbij de horizon te kijken naar een ander patroon in de sector. Sociale ondernemers zijn dol op hoe-vragen. Hoe ga ik dit doen? Hoe kan ik andere partijen betrekken? Hoe zal ik dit idee uitdragen? Dat zijn de vragen waar zij ’s ochtends onder de douche over denken. Een ander criterium is van ethische aard. Leden van de jury moeten zich afvragen: Kan ik deze persoon werkelijk vertrouwen? Als ik in een gevaarlijke situatie ben, zou ik me dan volkomen op mijn gemak voelen als ik met deze persoon was? Vertrouwen is essentieel om steun te werven voor je idee en uiteindelijk succes.’ Klinkt als een moeilijke test. ‘Dat is het ook. En de moeilijkste test is nog wel hun kwaliteit als entrepreneur, als ondernemer, wat een moeilijk te vatten mengeling is van creativiteit, energie en altruïsme. Om een of andere reden weten sociale ondernemers al vanaf jonge leeftijd, dat ze op de wereld zijn om fundamentele verandering af te dwingen. Dat zit diep in hun persoonlijkheid verankerd. Ze zullen niet tevreden zijn om een idee alleen maar over te dragen. Artiesten zijn dat wel. Geleerden ook. Maar sociale ondernemers niet, want zij hebben in hun hoofd een beeld van hoe de samenleving eruit kan zien als hun idee wordt uitgevoerd, en ze zullen niet rusten voordat idee niet alleen werkelijk ergens wordt uitgevoerd, maar ook doorwerkt in de hele samenleving. Vanuit die behoefte ontstaat een reeks aan eigenschappen die al op jonge leeftijd bij iemand aanwezig kunnen zijn. Zijn ze bezeten – werkelijk bezeten – van een idee, dat ze bereid zijn daar de komende tien of twintig jaar aan te werken als dat nodig is en komt het niet in hun hoofd op om dat níet te doen? Het idee – en het realiseren ervan in de samenleving – is iets waarmee ze getrouwd zijn.’ Wat is uw ultieme doel? ‘Iedereen kan een changemaker zijn – en daar streeft Ashoka naar. De huidige veranderingen binnen de burgersector – waarin concurrentie is geïntroduceerd – zijn een belangrijke stap in de richting van dat ideaal. Het is ongelooflijk inspirerend een sociale ondernemer, of een changemaker, aan het werk te zien. Het idee dat iedereen in staat is die keuze te maken, is een geweldige nieuwe mogelijkheid. De bezieling in de burgersector zal groeien, en daarmee ook ons zelfvertrouwen.’