Email   Print

Op goede voet

De 'mondiale voetafdruk', het rekenmodel voor duurzaamheid, breekt door.

‘Het is de beste manier om onze prestaties op het gebied van duurzaamheid te meten.’ Carwyn Jones, milieuminster van Wales, kan er in de wandelgangen van het statige stadhuis van Cardiff kort over zijn waarom zijn regering als eerste heeft gekozen het model van de ‘mondiale voetafdruk’ te gebruiken. Het is een eenvoudig uit te leggen model, dat inzichtelijk maakt hoeveel oppervlakte van de wereld u nodig heeft voor uw consumptie en energieverbruik. Analyseer de bestedingen van de overheid en inwoners van Wales, en daar is de voetafdruk van een compleet land. ‘Als de hele wereld net zo’n leefstijl zou hebben als ik en mijn landgenoten,’ verduidelijkt Jones, ‘zouden we drie planeten nodig hebben. Maar voor zover ik weet, hebben we er maar één tot onze beschikking.’ Daarom wil Wales zijn claim op de beschikbare ruimte op de aarde terugdringen, zoals de overheid inzichtelijk maakt op een nieuwe website, www.walesfootprint.org. Daartoe zal het onder meer openbaar vervoer aantrekkelijker maken, een betere afvalverwerking realiseren en energiebesparing stimuleren. Een grote uitdaging zit in de voedselproductie en -consumptie. Veel voedingsmiddelen worden geïmporteerd, terwijl Wales voldoende boeren kent, die dezelfde producten kunnen maken tegen veel lagere transportkosten – en dus een minder grote voetafdruk. De adoptie van de mondiale voetafdruk door Wales – na samenwerking met het Wereldnatuurfonds en de universiteit van Cardiff – duidt op een definitieve doorbraak van een model dat in 1996 met het boek Our Ecological Footprint door William Rees en Mathis Wackernagel werd geïntroduceerd. Sinds publicatie hebben enkele gemeentebesturen, maatschappelijke organisaties, bedrijven en individuen wereldwijd deze ‘rekenkunde van duurzaamheid’ overgenomen om hun impact op de natuur en klimaatverandering te verlagen. Zo heeft het stadsbestuur van Londen – onder leiding van burgemeester Ken Livingstone – zich laten inspireren door het model. Het heeft belangrijke stappen gezet door onder meer een tolheffing op het autogebruik in de binnenstad in te voeren en door een eerste woonwijk neer te zetten, die vanwege de gebruikte materialen en de energievoorziening geen bijdrage levert aan het broeikaseffect. Maar niet eerder was er een nationale overheid die het rekenmodel gebruikte. Niet toevallig werd eind maart eveneens het Global Footprint Network gelanceerd. Deze organisatie wil het gebruik van de mondiale voetafdruk stimuleren – met name onder regeringen en ondernemingen – en de richtlijnen ervan verder verfijnen en standaardiseren. Het netwerk wordt geadviseerd en ondersteund door een internationale coalitie, onder wie Lester Brown, oprichter van het Worldwatch Institute, Karl-Henrik Robèrt, oprichter van bedrijfsmodel en organisatie The Natural Step, en Michael Meacher, voormalige milieuminister voor Engeland. Het eerste succes van het netwerk was een bezoek aan Australië, waar de Environment Protection Agency van Victoria – met hoofdkwartier in Melbourne – een grootscheepse duurzaamheidscampagne rondom de voetafdruk heeft opgezet. Met bedrijven, organisaties en scholen heeft deze overheidsinstantie enkele interessante projecten opgezet om de voetafdruk terug te brengen. Ogenschijnlijk geen overbodige luxe, dit netwerk. Bij veel eerdere berekeningen van de mondiale voetafdruk was er vanuit de opdrachtgever geen werkelijke betrokkenheid en het bleef voor velen onduidelijk hoe de resultaten tot stand waren gekomen. Dat concludeerde Andrea Collins, die onderzoek deed in opdracht van de universiteit van Cardiff en het Centre for Business Relationships, Accountability, Sustainability and Society (Brass). Ze stuitte zelfs geregeld op een volledig gebrek aan bewijs, dat er werkelijk iets gebeurde met de resultaten van onderzoeken naar de mondiale voetafdruk. Collins’ aanbevelingen voor overheidsinstanties en adviseurs die met de voetafdruk werken of willen werken, kwamen feitelijk alle neer op de status van de mondiale voetafdruk als rekenmodel. Want hoe kun je bepalen hoeveel productief land wereldwijd beschikbaar is? Hoeveel bosoppervlakte is bestemd voor menselijke consumptie? Waarom is er in het rekenmodel tien procent ruimte voor ‘andere diersoorten’ overgehouden, en niet – noem eens wat – vijftien of drie procent? Het is een gebrekkig model, erkent ook Wackernagel, medebedenker van het concept en voorman van het nieuwe netwerk. ‘Maar het nationaal inkomen is óók een gebrekkig model’, verweert hij zich tijdens een korte wandeling langs de haven van Cardiff Bay. ‘Het telt bijvoorbeeld alle uitgaven – zowel aan milieuvervuiling als aan het opschonen van het milieu – bij elkaar op, wat op zijn zachtst gezegd curieus is. Toch wordt dat model overal nog altijd gebruikt. Ondanks de gebreken van de beschikbare data is de mondiale voetafdruk een waardevolle manier om te laten zien, dat we niet meer leven binnen de mogelijkheden van de natuurlijke hulpbronnen.’ Volgens Wackernagel is de voetafdruk weliswaar niet de ultieme manier om duurzaamheid af te dwingen, maar laat het op een neutrale wijze zien, dat er een wiskundig probleem is om de huidige leefwijze in stand te houden. ‘Het mooie van de voetafdruk is, dat het consensus bouwt rondom gedeelde zorgen’, vindt Wackernagel. ‘Het nodigt iedereen uit om bij te dragen, het kan inzichtelijk maken hoe jouw prestaties zijn ten opzichte van anderen in jouw omgeving en het is een ondersteuning in het maken van beslissingen.’