Email   Print

Het begon me twee klokken

‘Ik beschouwde eBay als een digitale zolderopruiming of vlooienmarkt: oude rommel die van de een naar de ander schuift. Er stond me een verrassing te wachten.’ Schrijfster Kate Jennings ontdekte de internetveiling, trof fraaie spullen én een verrassend vernieuwend bedrijfsmodel.

Drie jaar geleden is het me gelukt om achtentwintig dagen niet te roken. Horror vacui – de angst voor de leegte – is niet alleen een probleem voor Moeder Natuur, ook de verslaafde mens worstelt ermee. Toen ik mijn rookverbod ongeveer een week had volgehouden, moest ik op een zaterdagochtend zomaar ineens denken aan klokken die slaan. Klokken op de schoorsteenmantel. Die heb ik altijd fijn gevonden. Mijn grootouders hadden er een en die gaf me troost als kind. Ik voelde me minder eenzaam in hun kleine boerderij en ook minder bang dat er slangen binnenkropen door de afvoer van het washok. Ik was dol op de sonore klank als de klok sloeg en zijn kalme tik-tak. Omdat de antiekwinkels van New York ver buiten mijn budget liggen, besloot ik maar eens op eBay te kijken of ik daar heel misschien een slaande klok kon vinden. Ik gaf mezelf niet veel kans, want ik beschouwde eBay als een digitale zolderopruiming of vlooienmarkt: oude rommel die van de een naar de ander schuift. Er stond me een verrassing te wachten. Het kan zijn dat mensen die plek in het begin gebruikten om hun troep kwijt te raken, maar nu niet meer. Het wemelde er van de slaande klokken. Ik bracht op eentje een bod uit en werd op het laatste moment overboden. Deed een bod op nog een klok. Ook niet gelukt. Verongelijkt bracht ik een bod uit op twee klokken tegelijk, met het idee dat ik ze toch niet kreeg – en haalde ze allebei binnen. Ofwel: ik maakte op de eerste dag alle noodzakelijke eBay-fouten. Ik ben nu de trotse eigenares van een luisterrijke tafelklok uit de 18de eeuw en een kleiner art deco-snoepje. Toen de tafelklok bezorgd werd, rammelden van binnen zijn ingewanden heen en weer. De klok was niet zo duur, de reparatie wel. De horlogemaker die hem onder handen nam, zei overigens wel dat ik een goede investering had gedaan. Ik moet toegeven dat ik dol ben op mijn klokken. Ik vertroetel ze als pasgeboren baby’s. En ze geven me inderdaad troost. Geen slangen in de afvoer van mijn washok. Toen ik op die beslissende zaterdagochtend zat te wachten tot mijn eerste bod op een klok zou mislopen, besloot ik een beetje rond te neuzen om te zien wat er nog meer werd aangeboden. Zo ongeveer alles dus. En dat niet alleen, ik zag dat ook handelaren van goede naam hun waren op eBay te koop zetten. Ik hou van inheemse objecten – ik heb een paar fraaie exemplaren van mijn man geërfd – dus na de klokken ging ik daar naar zoeken. Jemig, moet je kijken wat een spullen! Ik sprong op en neer op mijn stoel. Echt een overdaad. De beschrijvingen waren vaak heel uitgebreid en met zorg geschreven, en waar mogelijk was de afkomst van dingen erbij vermeld. Ik heb sinds die tijd in die sector een paar bescheiden aankopen gedaan, en ben per e-mail bevriend geraakt met een handelaar die me boeken aanbeveelt en me het een en ander leert over inheemse kunst. Ik raakte er compleet aan verslingerd. Nooit heeft een verslaving me zo snel en grondig te pakken gekregen. Het hele weekend heb ik niets aan werk gedaan, geen krant gelezen, geen tv gekeken, geen muziek gehoord en geen gedachte gewijd aan de internationale politieke instabiliteit. Mijn inwendige brandstof bestond uit chocola en koffie en ik liet de hond alleen uit wanneer hij zich grommend op me stortte. Ik moet wel geslapen hebben, maar zeker tegen mijn wil. Ik was in trance. Ik maakte een lijst met alle dingen die ik begeerde, maar me nooit kon veroorloven en ging op jacht: een Perzisch tapijt, een kandelaar, een chaise-longue, een ring met een smaragd. Ik denk dat ik dat eerste weekend wel drieduizend kleden langs heb zien komen, tot mijn ogen het opgaven. Je raakt gemakkelijk verslingerd aan eBay, omdat de website zo gemakkelijk in het gebruik is. Directeur Margaret Whitman en haar ploeg hebben aan alles gedacht. De foto’s en beschrijvingen zijn heel gedetailleerd. Je kunt de verkopers per e-mail vragen sturen. De betalingsmethoden zijn een fluitje van een cent. Elke deelnemer aan eBay heeft een eigen homepage, dus je kunt de veilingen volgen waaraan je meedoet en tegelijk zien wat je hebt gescoord, gemist of waar je een oogje op hebt. Geen gladde jongens met verkooppraatjes. Helemaal geen zeurende mensen zelfs. De prijzen zijn fantastisch, het wordt algemeen beschouwd als een kopersmarkt. Tibetaanse kasten die drieduizend dollar kosten in SoHo doen driehonderd op eBay. Asafo-flagstones uit Ghana, die mijn broer verzamelt, hebben bij de chique steenhouwerij een prijskaartje van enkele duizenden, maar kosten op eBay 250 dollar. Als je een scherpe blik hebt, weet hoe de prijzen liggen en goed je huiswerk doet, is eBay een paradijs. En eindeloos boeiend. Bij vrijwel iedere andere transactie in deze wereld moet je een advocaat bij de hand houden. Bij een verkoop op eBay wordt iedereen door alle anderen getaxeerd. Niemand wil beledigd of gepiepeld worden, de koper en de verkoper niet, omdat hun waarderingcijfer zakt, hun reputatie aan diggelen gaat en hun toekomst op eBay naar de knoppen is. Vanwege deze transparantie in alle richtingen overheerst een beschaafde toon. (Andere experimenten met een kringloop van onderlinge waardering zijn niet zo succesvol uitgepakt. Toen studenten hun leraren punten gingen geven, stegen als enige resultaat ten onrechte hun eigen cijfers. Collega’s die op het werk elkaar en hun baas structureel gingen evalueren, hebben niet alleen een enorme hoop tijd verknoeid en oude rekeningen vereffend, zoals we dat sinds de Culturele Revolutie niet meer hebben meegemaakt, maar het betekende ook dat een boel managers afscheid namen van hun oude stijl van leidinggeven: personeelsproblemen veeg je gewoon onder het tapijt, want ze worden eens per jaar toch wel geregeld in de evaluatie.) eBay vormt een fascinerend zakelijk model. Voorwerpen krijgen op de vrije markt een prijs – naar gelang de markt die toestaat – in plaats van een kaartje dat er al door de handelaar aan wordt gehangen. En het is een kolossaal succes. Terwijl menige dotcom-onderneming in het afvoerputje verdween, zet eBay tegenwoordig 15 miljard dollar aan goederen per jaar om. Dit getal groeit gestaag. Zo’n 150 duizend kleine ondernemers verdienen er hun boterham aan en er zijn 42 miljoen actieve kopers. De Engelse tak van eBay is onlangs uitgeroepen tot populairste website met e-business in dat land, nu eenderde van alle actieve internetgebruikers er elke maand wel een keer op kijkt. Kopers en handelaren vertellen met graagte dat ze deel uitmaken van de eBay-gemeenschap: ze denken en doen alsof ze de eigenaar zijn. eBay is een gezamenlijke onderneming op een nog nooit vertoonde schaal en de bestuurders ervan zijn zich dat ten volle bewust. Ze wijzen er vaak op hoe nutteloos de agressieve tactiek in deze werksfeer is die ze geleerd hebben op hun zakelijke trainingen. Nu moesten ze behendig worden in het luisteren, aanpassen en mogelijk maken. Als deze benadering van zakelijk management op grotere schaal zou aanslaan, kan dat een ware revolutie betekenen. En het zou best kunnen gebeuren. De transparantie van de handelingen op eBay blijkt nu al besmettelijk te zijn. En als de consumenten gewend raken aan een bepaald inzicht in prijspolitiek en maatschappelijk gedrag, gaan ze dat wellicht ook van de gangbare bedrijven eisen. Maar om als koper het beste uit eBay te halen, moet je je huiswerk doen en je hersens gebruiken: iemand die puntgave tassen van Louis Vuitton uit Roemenië verkoopt tegen afbraakprijzen, probeert waarschijnlijk plastic kopieën te slijten. Verkopers met een goede staat van dienst worden ‘topadressen’ – je kunt ze vertrouwen. Ik heb al meerdere mensen gesproken die via eBay een auto hebben gekocht en helemaal verrukt zijn. eBay is zelfs een van de grootste verkooppunten van gebruikte auto’s en onderdelen in de Verenigde Staten. Sommige mensen zien problemen opdoemen als eBay steeds verder groeit en de grote bedrijven er hun producten gaan aanbieden. Maar ik denk dat zij van Whitman daar wel een mouw aan past. Ik ben geen verzamelaar, ik hou gewoon van allerhande spullen. Voor de ware verzamelaar is eBay elke dag de Wereldcup. Laatst had ik een gesprek met Mark Gordon, een kennis van me, die drie jaar geleden op eBay stuitte toen hij op zoek was naar emmers voor levende aasvisjes. (Ze zijn meestal klein, van gegalvaniseerd ijzer, met een logo erop uit de jaren vijftig.) Mark gaat vaak langs bij Sotheby’s en Christie’s, en loopt ook menige zolderopruiming af. Hij heeft een appartement in Manhattan en nog twee huizen aan zee op Long Island. Voor die huizen had hij de aasemmertjes nodig. Hij zei dat hij ze heel sporadisch tegenkwam bij een zolderopruiming. Toen logde hij in op eBay en daar stonden er zes. Nu staat hij om vijf uur op en haalt alvast een paar uurtjes eBay binnen voor hij naar zijn werk gaat. Hij verzamelt ook bootkussens uit de jaren veertig met plaatjes erop van leuke meisjes, zwemvliezen van voor de jaren zestig, kreeftschalen uit het oude Tsjechoslowakije – en hij verzamelt ze met honderden tegelijk. Hij meldt met enige trots dat hij nu bezig is met aankoop nummer 599 op eBay. Volgens Mark is hij wel eens eerder ergens warm voor gelopen, maar nog nooit zo langdurig. Wat hij nu zo leuk vindt aan eBay? ‘Als de doos wordt bezorgd. En die dan openmaken.’ Een roerende onthulling voor een welgesteld man. Wie vindt het nu niet leuk als er een pakketje komt? Net zoals de zenuweinden in je vingers en je mond een rol spelen bij de rookverslaving, zo is dit een van de geneugten die de verslaving aan eBay stimuleren. Mark is verzot op eBay, net als zijn collega-verzamelaar Steve Budlong. Als kind begon Steve stripverhalen te kopen in de sigarenwinkel en de kruidenier op de hoek. Toen hij het huis uitging, vroeg hij aan zijn moeder om zijn strips te bewaren. Ze heeft ze weggegooid. Tot op de dag van vandaag plaagt hij haar door de waarde van exemplaren op te lezen die ze heeft weggemikt: ‘Kijk mam, twintigduizend dollar.’ Met de volharding van de ware verzamelaar is hij opnieuw begonnen. Naast stripverhalen uit de gouden tijden verzamelt en verkoopt hij nu originele stripkunst, posters uit de Eerste Wereldoorlog, lp’s uit de jaren zestig en ballroom-posters van de Fillmore en de Avalon in San Francisco. Door Steve weet ik nu wat het woord ‘maniak’ betekent. Een verzamelaar kent geen rust voor hij alles compleet heeft: de hele serie. Voor Steve is eBay een manier om zijn kindertijd tot leven te wekken. ‘Dat je iets terugvindt uit je kinderjaren. Dat je het weer aanraakt en kunt ruiken. Daar gaat niks boven’, zei hij. Ik ben het met hem eens. Toen ik een klein beetje was gevorderd met mijn eBay-verslaving, besefte ik ineens dat ik jeugdherinneringen aan het herscheppen was, te beginnen met die klok op de schoorsteenmantel. Ik had ook een tante die een hele rij ringen tot aan haar knokkels droeg. Die ringen probeer ik via eBay weer terug te vinden. En dan die prachtige Chinese naaidoos, ingelegd met parelmoer, die ik van een oudtante had gekregen. Dankzij eBay kon ik die tot mijn grote genoegen weer tot leven wekken. Ik word een beetje zenuwachtig als ik met Mark en Steve praat – dat heb ik altijd met verzamelaars. Ramsey en Courtney McGrory, pas getrouwd, zijn vrienden die net als ik doorsnee-eBay’ers zijn. Ze denken erover om hun meubels op eBay te kopen, maar zijn bang dat ze iets groots binnenhalen wat vervolgens niet past. ‘Ik heb jullie maar één ding te zeggen’ breng ik in als advies. ‘Meetlint.’ Pas was ik weer bij ze op bezoek. Courtney vertelde dat ze op haar werk de homepage van eBay geblokkeerd hebben. Haar collega’s zaten er uren per dag op te kijken en stormden soms uit een vergadering om te zien hoe het met hun veiling stond. En Ramsey legde me uit hoe je met de toolbar van eBay je leven nog wat makkelijker kunt maken. Ik probeerde die te downloaden, maar dat lukte niet. Eigenlijk wel goed. Ik wil wat minder op eBay zitten, maar dat valt niet mee. Je gaat de spanning missen van een bod dat je hebt uitstaan, terwijl de dagen en uren wegtikken. Ik werd binnen de kortste keren heel handig in het bieden – ik kreeg zelfs een compliment van een oudgediende over een behendig gespeelde scherpe bieding. Ik weet nu hoe je als sluipschutter te werk gaat, je bod op het allerlaatste moment inbrengt en zo de concurrentie uitschakelt. (Sommige mensen hebben hier computerprogramma’s voor, zodat ze er niet voor thuis hoeven te blijven.) Tot vandaag heb ik vijftien dingen gekocht via eBay. Ze hebben me niet platzak gemaakt en waren allemaal precies zoals was geadverteerd. Erg plezierig om te hebben en – met uitzondering van de klokken – zeer zorgvuldig verpakt. Ik heb één Afrikaans beeldje teruggestuurd dat er op de foto erg aanlokkelijk uitzag, maar waarmee ik echt niet kon leven – een dame van de Mbunda-stam die gewurgd werd door een python. Voor een schrijfster die maar de hele dag thuis is, blijft eBay helaas wel de gedroomde afleiding. Nu ik dit artikel zit af te maken, valt het me op dat mijn prullenmand haast uit elkaar valt. Even spieken bij de rotanmanden... Hmm, kijk, een mand van Chinees riet, vermoedelijk uit de Qing-dynastie. Maar moet je dit zien! Deze handelaar heeft ook een operabank uit de Qing-dynastie. Schitterend. Zo oud dat het eruitziet als wrakhout. Waar is mijn meetlint?! Ik loop mijn hele appartement door om te kijken of er nog plek voor is. Het laatste dat ik in dit leven nodig heb, is een operabank uit de Qing-dynastie, zelfs al is hij zo prachtig. Maar als je verslaafd bent, vind je overal wel een reden voor.