Email   Print

Beleggen in idealen

De gedachte leek even simpel als doeltreffend: als geld het middel is waarmee de wereld wordt gestuurd naar een ecologische en sociale ramp, zou geld evengoed kunnen worden gebruikt om een andere, groenere wereld mogelijk te maken. Wilt u biologische landbouw stimuleren? Investeer in een groenfonds. Bent u boos op Monsanto’s genetische manipulatie? Koop aandelen en verhef uw stem op vergaderingen. Jarenlang waren duurzame beleggingen dé moderne manier om een rechtvaardige wereld te bouwen. Maar pioniers maken de balans op en zijn niet gerustgesteld. Zij zoeken binnen het kapitalistische systeem naar nieuwe manieren om idealen om te zetten in werkelijkheid. Niet dat duurzame investeringen een mislukt avontuur zijn. Integendeel. Veel groene en sociale beleggingsfondsen doen het uitstekend, aan beide zijden van de oceaan. Terwijl berichten over beursschandalen en financieel mismanagement tot het dagelijkse nieuws zijn gaan behoren, is duurzaam beleggen de snelst groeiende sector in de financiële dienstverlening geworden. Het Social Investment Forum heeft het totale bedrag dat in Amerikaanse duurzame beleggingsfondsen beraamd op ruim 2 biljoen dollar. Dat betekent dat van iedere negen dollar die wordt belegd, er eentje wordt geïnvesteerd met enige vorm van een goed geweten. Is dit werkelijk genoeg om een duurzame wereld af te dwingen zonder vervuiling en ongelijkheid? Nee, daar lijkt het niet op. Zo wordt de invloed van screening – slechte bedrijven vermijden, de goede belonen – nogal overschat. Immers, de aanschaf van aandelen op de beurs is puur speculatief en daarmee veel minder direct dan wanneer je voor je dagelijkse boodschappen de supermarkt links laat liggen en kiest voor de natuurvoedingszaak. Op de beurs speelt geld niet meer dan een symbolische waarde, waardoor zelfs een massale verkoop van aandelen geen grote, blijvende gevolgen heeft voor de waarde van het bedrijf. Daarom wil Hal Brill, co-auteur van Investing With Your Values, graag de aandelenmarkt omzeilen door de mogelijkheid te creëren rechtstreeks te investeren in een particulier project. In een themanummer van Green Money Journal (lente 2004) over duurzaam investeren, schrijft Brill te zoeken naar manieren om een nieuw fonds op te zetten, dat geld werkelijk brengt waar het volgens de bewuste investeerder hoort: in de handen van milieuvriendelijke en sociaal vooruitstrevende initiatieven. Een tweede tak van duurzaam beleggen is via financiële instellingen die kleine leningen verstrekken om gemeenschappen zelfredzaam te maken. Met zogeheten microkrediet wordt zowel in welvarende als in ontwikkelingslanden kleinschalige projecten gesteund, zoals het opknappen van een woonwijk of de start als zelfstandig ondernemer. Nog niet één procent van het totale bedrag dat duurzaam wordt belegd, gaat naar dergelijke gemeenschapsprojecten. Er is weinig risico, dus weinig rendement, dus weinig belangstelling, dus ook weinig werkelijke impact op de grote problemen van de wereld. Dat probleem zou kunnen worden ondervangen, meent Brill, door hogere risico’s in te bouwen, en dus ook een grotere kans op hogere opbrengsten voor gemeenschappen. Dan is er nog de mogelijkheid om als aandeelhouder verandering van koers af te dwingen. Je hoeft maar één aandeel van McDonald’s te kopen om mede-eigenaar te zijn en zeggenschap te krijgen tijdens jaarlijkse bijeenkomsten. Ook kun je gebruikmaken van de mogelijkheid een resolutie in te dienen waarin je voor verandering pleit. Het nadeel: het is vreselijk tijdrovend – en dus duur – om op deze manier te werken aan duurzaamheid. Het lukte Rainforest Action Network weliswaar om een doe-het-zelfzaak te laten afzien van de verkoop van hout uit oerbossen, maar de concurrenten – die geen bemoeienis van activistische aandeelhouders kenden – dragen nog altijd bij aan de boskap. Er is dus een einde aan de mogelijkheid om de wereld te veranderen via aandelen. Dát is het uiteindelijke probleem: er is geen verandering van het systeem. Want ook een bedrijf dat is opgenomen in de meest sociale index aan de beurs kent de druk van cijfers, betogen Marjorie Kelly, hoofdredacteur van Business Ethics, en Marshall Glickman, auteur van The Mindful Money Guide, in een gezamenlijk omslagartikel in E Magazine (maart/april 2004). De aandacht binnen de beweging voor duurzame investeringen is altijd gericht geweest op het vrijwillig overhalen van ondernemingen hun verantwoordelijkheid te nemen, maar de druk om hoe dan ook winst te behalen, zit ingebed in het systeem. Dát is tevens een les van het schandaal bij energiebedrijf Enron, dat vele milieuprijzen won en was opgenomen in meerdere ethische beleggingsfondsen, maar niet in staat was eerlijk te zijn over de eigen boekhouding. Mogelijke oplossingen? Kelly en Glickman gooien een balletje op. Een klein percentage van de totale waarde van duurzame beleggingsfondsen zou kunnen worden besteed aan maatschappelijke organisaties die werken aan systematische veranderingen van het huidige kapitalistische systeem. Of een percentage zou moeten worden besteed aan de lobby voor een belastingstelsel, dat niet zozeer arbeid en winst zou belasten, maar milieuvervuiling. De wens het systeem te veranderen, viel altijd buiten het blikveld van de voorvechters van duurzaam investeren. Maar als zij werkelijk willen bereiken dat de wereld een duurzame toekomst tegemoet gaat, zal het onvermijdelijk moeten kijken naar een groter plaatje. De Corporate Sunshine Working Group loopt voorop om hier concrete invulling aan te geven. Deze Amerikaanse alliantie van investeerders, milieuorganisaties, vakbonden en instellingen voor het publieke belang werken aan het verplichtstellen van verslaglegging over de sociale en ecologische impact van bedrijven die aan de beurs staan genoteerd. Verder werkt het Global Reporting Initiative, een verbond van het zakenleven, ngo’s en overheidsinstellingen, aan het formuleren van uniforme, wereldwijd toepasbare standaarden om milieugevolgen te meten. Christian Science Monitor (17 november 2003) wijst op een mogelijke versmelting van de beweging voor duurzaam investeren met die rondom spiritualiteit. Voorloper van die fusie zou wel eens Terry Mollner kunnen zijn, die ruim twintig jaar geleden voorop liep met het eerste sociaal bewuste beleggingsfonds, Calvert. Duurzaam investeren is niet genoeg, vindt hij, omdat het niet hogere, spirituele waarden in zich herbergt. Op het recente Global MindChange Forum, half maart in Santa Barbara, Californië, kondigde Mollner aan een volgende stap in de wereld van duurzame investeringen te zullen introduceren: een spiritueel beleggingsfonds. Wordt vervolgd.