Email   Print

De universiteit van de toekomst

Om in te spelen op de behoefte van jonge mensen om een waardevolle bijdrage te leveren aan de wereld, moeten studenten vaardigheden leren die hen als mens in staat stellen die wens te vervullen. Schrijver Ben Okri over de noodzakelijke verandering van universiteiten.

Op de universiteit van de toekomst zullen studenten een nieuw vak leren, namelijk de kunst van de zelfontdekking, het meest fundamentele onderdeel van het hele leerproces. Nu levert de universiteit studenten af die weliswaar antwoorden kunnen geven, maar niet weten hoe ze vragen moeten stellen. In onze cultuur dringen kenniscentra niet echt door tot hun studenten. Tegen de tijd dat studenten de universiteit verlaten, hebben ze vaardigheden geleerd die ze in hun werk kunnen toepassen, maar ze hebben niet geleerd hoe ze moeten leven, of waarom ze leven. Zij hebben niet geleerd verder dan de oppervlakte te kijken, te luisteren in plaats van aan te horen. Ze hebben de belangrijke kunst van gehoorzaamheid niet geleerd en weten niet dat ze zich deze vaardigheid eerst eigen zullen moeten maken, willen ze in de toekomst weten wat zelfbeheersing betekent. Ze hebben ook niet geleerd om echt te lezen, om niet alleen te zien wat er op de bladzijde staat, of om informatie tot zich te nemen, of zelfs te begrijpen wat er staat.
Echt lezen is een creatieve vaardigheid. Het is de kunst om eerst te zien en dan te verbeelden. Creatief inzichtelijk lezen zou een nieuw vak moeten zijn op de universiteit van de toekomst: hoe meer we lezen, hoe zinvoller ons bestaan. Ik ontmoet mensen uit alle lagen van de maatschappij en ik heb gemerkt dat met name literatoren en wetenschappers, hoewel zij professionals zijn, niet echt lezen wat ze onder ogen krijgen. Zij lezen op basis van de kennis die ze al hebben en ik vermoed dat ook u op dit moment dit artikel op dezelfde manier leest.
Al onze innovaties, ontdekkingen, en creativiteit stammen van één en dezelfde bron: het vermogen te horen wat er wordt gezegd en te horen wat niet wordt uitgesproken; te zien wat er is en te zien wat er ontbreekt. En vooral: het vermogen om helder te denken, evenals de kunst van het intuïtief denken. De universiteit van de toekomst zal ons moeten leren deze mysterieuze, onmisbare vaardigheid, deze intuïtie die zo'n unieke en waardevolle rol speelt in ons leven en ons werk, ook daadwerkelijk te gebruiken. Wij zullen moeten leren hoe wij de intuïtieve, creatieve denkprocessen kunnen toepassen die van wetenschap en kunst blijvende verworvenheden hebben gemaakt, waarover wij allemaal kunnen beschikken en die van blijvende waarde zijn voor de mensheid - dit zal het belangrijkste keerpunt zijn in de geschiedenis van onze beschaving. Met discipline, hard werken, en rationaliteit, stijgen we nooit boven onszelf uit en bovendien zullen op den duur de meeste mensen over deze kwaliteiten beschikken. Door ze te ontwikkelen, leiden we mensen slechts op tot weliswaar efficiënte, maar middelmatige burgers. Het zijn instrumenten die zowel voor goede als slechte doeleinden kunnen worden gebruikt, maar de kunst van de intuïtie - dat mysterieuze 'extra' dat de grote uitvinders, filosofen, en kunstenaars van hun niet-geniale collega's onderscheidt, zal eens moeten worden onderzocht en worden aangewend voor het algemeen welzijn.
Wij moeten universiteiten ervan doordringen dat zij in een vroeg stadium hun studenten het vermogen tot zelfontdekking bij moeten brengen. Vakken die de bewustwording stimuleren dienen een fundamenteel onderdeel te vormen van een brede ontwikkeling of wetenschappelijke opleiding. Studenten moeten filosofen worden, zich ervan bewust worden dat zij het in zich hebben de wereld te veranderen. Studenten moeten dromers worden, maar wel dromers die hun dromen kunnen realiseren. Universiteiten moeten niet alleen studenten afleveren die kunnen worden ingezet in de verschillende takken van het bedrijfsleven, de wetenschap, en de kunst, die in staat zijn de economie te leiden, managementfuncties te vervullen en over vaardigheden op het gebied van de informatietechnologie beschikken, maar studenten die ook als mens een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan het leven op deze aarde.
Wij zijn tot meer in staat dan het vervullen van een functie en het uitvoeren van de taak waarvoor we zijn ingehuurd. Samen geven wij gestalte aan de wereld waarin wij leven en wij maken nog onvoldoende gebruik van de morele kracht van onze burgers om deze wereld te verbeteren. Wij veranderen en reduceren potentiële, jonge denkers tot werknemers and economische dienstverleners. We hebben ons steeds meer verwijderd van de ideale universiteit zoals Plato die in zijn filosofie voorzag. Elke student is een baken, een creatieve macht op zichzelf die wacht tot hij zijn bijdrage kan leveren aan het verdrijven van de duisternis.
De begrippen waarover ik spreek, komen u waarschijnlijk vreemd voor, maar ze zullen onvermijdelijk deel gaan uitmaken van de toekomst. Elke dag neemt de noodzaak voor mensen om het doel van hun bestaan te achterhalen toe en voorspoed of armoede neemt de onmacht die dit met zich mee brengt niet weg, als we er niets aan doen. Een samenleving kan ten onder gaan aan het onbegrip omtrent de reden van haar bestaan of de hogere rol die zij vervult in het grotere geheel. Het mysterie van het universum wordt alleen maar groter, naarmate we meer van zijn geheimen ontrafelen. De ware reden hiervan is dat we meer zijn dan we denken, maar dat we niet hebben geleerd in ons diepste wezen te kijken, op zoek te gaan naar onze ware aard en zo komt het dat wij als kleine mysterieuze wezens kijken naar de grotere mysteries om ons heen. Als we het mysterie van onszelf niet kunnen doorgronden, hoe kunnen we dan verwachten nog veel grotere mysteries te doorgronden? De tijd is gekomen ons vertrouwen in feitelijke kennis te vervangen door de kunst van de zelfontdekking. Alleen als we onszelf leren kennen, kunnen we beginnen een eind te maken aan de dwaasheden die we op de wereld loslaten, zoals oorlogen, verdeeldheid, het verlangen anderen te domineren, de armoede die we veroorzaken en vervolgens uitbuiten en de schade die we aanrichten met onze kennis die alleen maar meer onwetendheid met zich mee brengt.
Het ware doel van de universiteit moet zijn de intelligente, unieke vermogens van de mens ten volle te ontwikkelen. Het leerproces staat nog maar in de kinderschoenen, maar de ware kunst en wetenschap van het leerproces ligt binnen ons bereik, op dezelfde plaats waar ook onze mislukkingen hun oorsprong vinden. Als we die plaats kunnen ontdekken, kunnen we het kwaad dat wijzelf veroorzaken leren beheersen en - in nederigheid en met de hoop op een nieuwe toekomst - de mensheid op een hoger plan brengen.