Email   Print

Stop de bezetting

Aartsbisschop Desmond Tutu over de parallel tussen de apartheid in Zuid-Afrika en het Israelische regime ten opzichte van de Palestijnen.

De afschaffing van de apartheid geldt als een historisch hoogtepunt van de twintigste eeuw dat alleen heeft kunnen plaatsvinden onder druk van de internationale gemeenschap - vooral van de anti-apartheidsbeweging in de jaren tachtig. Amper een jaar geleden ontstond een andere internationale beweging die een einde wil maken aan de Israëlische bezetting van de Palestijnse gebieden die tijdens de Zesdaagse Oorlog van 1967 zijn veroverd.
Apartheid werd afgeschaft dankzij gewone mensen uit de hele wereld. Bezielde leiders vertelden hun volgelingen wat er aan de hand was, vakbondsleden oefenden druk uit op de aandeelhouders van hun bedrijven, consumenten bekritiseerden de handelwijze van hun leveranciers. Vooral studenten speelden een belangrijke rol door universiteiten te dwingen de samenstelling van hun beleggingsportefeuille te wijzigen. Uiteindelijk draaiden veel organisaties de geldkraan dicht, waardoor de Zuid-Afrikaanse regering haar beleid wel móest herzien.
Nu zien we dat de morele en financiële druk op Israël langzaam maar zeker wordt opgevoerd. Studenten van meer dan veertig Amerikaanse universiteiten eisen dat deze instellingen hun investeringen in Israëlische bedrijven en organisaties die veel zaken doen met Israël, beëindigen. Overal in de Verenigde Staten bekijken gemeenten welke mogelijkheden zij hebben om hun beleggingsportefeuille aan te passen.
Dit zijn niet de enige overeenkomsten tussen de wijze waarop de apartheid en de strijd tegen de bezetting van de Palestijnse gebieden wordt aangepakt. Bewoners van de Zuid-Afrikaanse townships weten heel goed wat de mensen in de bezette gebieden doormaken. Een grootvader die in zijn eigen thuisland zijn kleinkinderen een paar huizen verderop wil bezoeken, is hiervoor afhankelijk van de grillen van een jonge soldaat. Een levensbedreigende situatie is geen garantie dat je naar het ziekenhuis wordt gebracht en voor het minste vergrijp beland je in de gevangenis. Zelfs de toestemming om in een Israëlische stad te werken - voor een enkele gelukkige weggelegd - is geen garantie, want de Palestijnse gebieden kunnen elk ogenblik uit veiligheidsoverwegingen hermetisch worden afgesloten. De vernederingen, afhankelijkheid, en woede zijn maar al te bekend bij de gekleurde Zuid-Afrikanen.
Steeds meer Zuid-Afrikanen zien overeenkomsten tussen hun leven tijdens de apartheid en het leven in de Palestijnse gebieden. Ronnie Kasrils en Max Ozinsky, twee joodse voorvechters van de afschaffing van de apartheid, hebben onlangs een brief gepubliceerd met de aanhef: 'Not in My Name' (Niet uit mijn naam). De brief werd ondertekend door honderden vooraanstaande joodse Zuid-Afrikanen, en beschreef expliciete overeenkomsten tussen de apartheidspolitiek en de huidige politiek van Israël. Ook Nelson Mandela heeft gewezen op treffende overeenkomsten.
Kritiek op de bezetting van de Palestijnse gebieden doet niets af aan de erkenning van het unieke karakter van Israël. In een gebied waar een politiek van onderdrukking en onrechtvaardige maatregelen eerder regel dan uitzondering zijn, stelt Israël zich beslist democratischer op dan zijn buurlanden. Maar dit betekent niet dat het ontruimen van joodse nederzettingen geen prioriteit heeft. Het streven naar afschaffing van de apartheid was toch niet minder gerechtvaardigheid, omdat de bevolking elders in Afrika werd onderdrukt?
Offensief optreden is onacceptabel, ook voor democratische mogendheden. Bezetting van gebieden om het eigen grondgebied uit te breiden, is onrechtmatig. De Verenigde Staten hebben de onmiskenbare verplichting te bemiddelen wanneer landen aan wie zij wapens leveren, wreedheden begaan. Aangezien Israël de grootste afnemer van Amerikaanse wapens en ontvanger van Amerikaanse steun is, zou de terugtrekking uit de bezette gebieden boven aan de Amerikaanse agenda moeten staan.
Het joodse volk heeft in het verleden altijd de kant gekozen van de onderdrukten. Misschien omdat het vroeger als vee bijeen werd gedreven, joodse huizen werden afgebroken en het joodse volk collectief werd gestraft. De joodse Heilige Schrift toont een groot begrip voor mensen wiens rechten hen worden ontnomen. De bezetting is een teken aan de wand, en wijst erop dat het joodse volk een selectief geheugen heeft ontwikkeld wat betreft de jodenvervolgingen, die grote invloed hadden op hun handelwijze.
Dit geldt echter niet voor het hele joodse volk. Zo weigert een toenemende groep Israëlische militairen, de refuseniks, te vechten in de bezette gebieden - een verschijnsel dat ook heeft bijgedragen aan de afschaffing van de apartheid. Enkele honderden gedecoreerde officieren uit het Israëlische leger hebben dienst geweigerd in de bezette gebieden. De refuseniks die niet gevangen zijn genomen, verkondigen hun standpunt in Amerikaanse synagogen en op Amerikaanse universiteiten. Zij voeren terecht aan, dat Israël het recht heeft zichzelf te verdedigen, maar dat het land nooit veilig zal zijn zolang het een bezettende mogendheid is. In het afgelopen jaar zijn er meer dan 35 nieuwe nederzettingen gevestigd in de bezette gebieden. Met de bouw van elke nederzetting werd het Israëlische volk één stap verder verwijderd van de veiligheid die het toekomt - en werd de rechtmatige toekenning van de Palestijnse burgerrechten steeds meer een utopie.
Net als de apartheid, kunnen we ook de bezetting een halt toeroepen. Voorwaarde is wel dat de internationale gemeenschap, net als toen, sterke morele en politieke druk blijft uitoefenen. Het verzet tegen de bezetting is begonnen, maar voor we de bezetting daadwerkelijk beëindigen, is er nog een lange weg te gaan.