Email   Print

Vechten voor beter werk

Sinds ze bij een Sony-fabriek een beter salaris eiste, is de Mexicaanse Martha Ojeda uitgegroeid tot een prominente pleitbezorger van betere arbeidsomstandigheden. Speerpunt van haar kritiek: vrijhandelsafspraken die voor multinationals de weg opent naar goedkope arbeid in het Zuiden. 'Arbeiders over de hele wereld zitten in dezelfde strijd voor economische rechtvaardigheid.'

Het is meteen te merken dat je niet moet spotten met Martha Ojeda. In een gepassioneerde woordenstroom schetst Ojeda het beeld van de maquiladoras, de vrijhandelszone in Mexico waar fabrieksarbeiders tegen lage lonen werk verrichten voor multinationals. 'Mensen werken van zonsopgang tot zonsondergang, zeven dagen per week. Ze zien nooit daglicht. Ze worden soms blootgesteld aan chemicaliën zonder dat ze het zelf weten, waardoor ze ziek worden en misvormde baby's baren. Vrouwen - en daar zijn er veel van in de maquiladoras - worden gediscrimineerd en lastiggevallen door hun mannelijke werkgevers. Als je er iets van zegt, word je ontslagen. Of erger nog: vervolgd door de politie.'

Ojeda kan het weten. Zelf werkte ze ruim twintig jaar lang in deze fabrieken. In de Sony-fabriek in Nuevo Laredo, pleitte ze voor een onafhankelijke vakbond die zou opkomen voor de wensen van de duizenden mensen die er video- en muziekcassettes maakten. Vakbonden in Mexico, weet Ojeda, hebben het op een akkoordje gegooid met overheid en bedrijfsleven. 'Onze vakbonden zijn altijd aan het "vechten voor banen", maar niet voor het recht voor arbeiders om zich zelf te organiseren, niet voor een beter en waardig leven.'

Bij Sony werd Ojeda genomineerd als nieuwe vakbondsleider, maar verloor de verkiezingen van de kandidaat die de elektronicagigant zelf naar voren had geschoven. Fraude!, riepen de werknemers en ze hielden een demonstratie buiten de fabriek. Sony liet waterkanonnen aanrukken en politiemannen sloegen er op los met knuppels. De staking die volgde, duurde vijf dagen. Uiteindelijk won de politie. Dankzij informanten van de gelegaliseerde vakbond werden de leiders van het protest ontslagen en op een zwarte lijst geplaatst. Sony spande een rechtszaak aan tegen veertig leiders op wie ze het verlies van de verloren productie wilden verhalen. Ojeda vluchtte het land uit, naar San Antonio, Texas. Dat was negen jaar geleden.

In haar nieuwe thuisland kreeg ze steun van de Coalition for Justice in the Maquiladoras (CJM), een groep van tientallen vakbonden, kerken en organisaties voor milieu en vrouwenrechten uit de Verenigde Staten, Canada en Mexico. Samen klaagden ze Sony aan. Zonder succes. Het vrijhandelsakkoord van de drie Noord-Amerikaanse landen (Nafta), waarop ze een beroep deden, bleek niet in staat de rechten van arbeiders te beschermen.

Inmiddels staat Ojeda als eerste Mexicaanse aan het hoofd van CJM en wijdt ze haar leven aan het verenigen van arbeiders die lijden onder de Nafta-afspraken. Dat is, volgens haar, noodzakelijk om tegenwicht te bieden in een tijd waarin arbeid en kapitaal zich niets hoeven aan te trekken van grenzen tussen landen. Nafta betekent immers: meer concurrentie tussen landen, waardoor bedrijven hun kosten laag moeten houden. Een beproefde manier is om fabrieken te verhuizen van ontwikkelde landen naar lagelonenlanden, waar de weinige regels over arbeidsomstandigheden toch niet worden gecontroleerd en waar verzet in de kiem wordt gesmoord.

'Nafta is bedacht voor meer banen en betere lonen in heel Noord-Amerika', weet Ojeda. 'Maar hoewel er misschien wel meer banen zijn gekomen, is dit niet het soort dat wij willen. De omstandigheden om te werken en te leven zijn alleen maar verslechterd.' De soepele regels voor buitenlandse investeringen en exporttarieven zorgden aan de grens tussen de Verenigde Staten en Mexico voor een wildgroei van duizenden fabrieken van multinationals. In deze sweatshops, zoals ze door critici worden genoemd, hebben zeker een miljoen Mexicanen werk gevonden. Hun loon bedraagt niet meer dan vijf dollar per dag - nauwelijks genoeg om over te overleven. Auto's, televisietoestellen, stereo's, leren tassen, portemonnees: de producten die ze maken, zijn vrijwel allemaal bestemd voor de export naar de Verenigde Staten.

De dorpen en steden waarnaar de multinationals hun fabrieken verplaatsen, waren niet bepaald voorbereid op hun komst. Ojeda: 'Duizenden families wonen in huizen van karton en pallets. Is het niet ironisch dat de Mexicaanse overheid zorgt voor de aanleg van wegen, water, elektriciteit en rioolafvoer voor de industrie, terwijl de mensen die er werken niet beschikken over eenvoudige basisbehoeften?'

Met CJM wil Ojeda de positie van arbeiders versterken door de strijd voor onafhankelijke vakbonden te ondersteunen met juridische bijstand en lobbies bij de overheid. CJM informeert werknemers over chemicaliën waarmee ze werken en brengt overtredingen van multinationals in kaart. De baas van een fabriek van Alcoa werd ontslagen, nadat Ojeda had aangetoond dat onder zijn leiding gaslekken niet werden gerepareerd waardoor vele werknemers ziek zijn geworden.

Maar het gaat Ojeda niet alleen om Mexico. Ze is een nieuw type vakbondsvrouw, die internationale solidariteit bepleit. Amerikaanse arbeiders die boos waren over de verhuizing van hun fabriek naar een stadje over de grens met Mexico, sprak ze toe om hen uit te leggen dat ze in dezelfde strijd voor economische rechtvaardigheid zijn terechtgekomen. En ook in Canada praat ze met de middenklasse, die zich bedreigd voelt en die de zekerheid van hun banen verliest. 'Vrijhandel is een serieuze bedreiging voor arbeidsrechten die internationaal worden erkend', zegt Ojeda. 'De agenda van globalisering die overheden opstellen, rept alleen maar over kapitaal en arbeid, niet over salaris en arbeidsomstandigheden.'

Rechtvaardigheid is nog ver weg in de maquiladoras, maar Ojeda blijft optimistisch: 'Iedere alliantie die we bouwen, is een mijlpaal in de geschiedenis. Ik blijf hopen dat het iedere dag een stukje beter is dan de vorige dag.'